A Beautiful Planet

A Beautiful Planet, Dünya'yı Uluslararası Uzay İstasyonu'nun pencerelerinden gösteren bir IMAX belgeseli. NASA ile iş birliği içinde hazırlanan film, istasyonda görev yapan astronotların on beş ay boyunca çektiği görüntülerden oluşuyor. Toni Myers'ın yazıp yönettiği ve yapımcılığını üstlendiği belgeseli Jennifer Lawrence anlatıyor. Film ABD'de 29 Nisan 2016'da gösterime girdi.

Konusu

Belgesel, istasyondan görülen Dünya manzaralarıyla istasyondaki gündelik yaşam arasında gidip geliyor. Bir yanda astronotların spor yaptığı, yük taşıdığı ya da istasyonun dışında uzay yürüyüşüne çıktığı sahneler var; diğer yanda bulutların üzerinde çakan şimşekler, kutup ışıkları, gözünün içinden görülen Maysak tayfunu, buzla kaplı Büyük Göller, karla örtülü And Dağları, Namib Çölü ve Karayip Denizi'nin mercan resifleri. Geceleri ışıl ışıl parlayan başkentler, insanın gezegen üzerindeki izini gösteriyor; Kore yarımadasında güneyin ışıklarla dolu olduğu, kuzeyde ise yalnızca başkentin aydınlandığı görüntü filmin en çarpıcı karelerinden biri.

Film aynı zamanda iklim değişikliğinin ve çevresel tahribatın izlerini de gösteriyor: Madagaskar'daki ormansızlaşma, Kaliforniya'daki kuraklık, Brezilya'daki yağmur ormanlarının küçülmesi ve Himalaya buzulları. Myers, gezegenin ne kadar güzel, kırılgan ve çeşitli olduğunu göstermek ve izleyicide onu koruma isteği uyandırmak istediğini söylemişti.

Yapım ve kadro

A Beautiful Planet, dijital kameralarla çekilen ilk IMAX uzay filmi. Görüntülerin büyük kısmı, istasyonun yedi pencereli gözlem modülü Cupola'dan çekildi. Dijital kameralar, görüntü yönetmeni James Neihouse'un çekimleri hemen inceleyip yeniden çekim önerebilmesini sağladı; oysa IMAX filmi ancak Dünya'ya döndükten sonra banyo edilebiliyordu. Myers'a göre gece sahneleri, yani yıldızlar, şehir ışıkları, şimşekler ve kutup ışıkları, ancak dijital kameraların karanlıktaki üstün performansı sayesinde mümkün oldu.

Filmde istasyon ekibinden Samantha Cristoforetti, Scott Kelly, Kjell Lindgren, Anton Shkaplerov, Terry Virts, Barry Wilmore ve Kimiya Yui yer alıyor. Barry Wilmore Kasım 2014-Mart 2015 arasında 42. Keşif Ekibi'nin, Terry Virts ise Mart-Haziran 2015 arasında 43. Keşif Ekibi'nin komutanıydı. Anton Shkaplerov, Cristoforetti ve Virts'i istasyona götüren Soyuz aracının komutanıydı; NASA'da uçuş hekimi olarak da çalışmış olan Kjell Lindgren ise bir tıp doktoru. Filmin başında ve sonundaki Samanyolu yolculukları ise gerçek gökbilim kataloglarına ve teleskop gözlemlerine dayanarak Illinois Üniversitesi'ndeki Ulusal Süper Bilgisayar Uygulamaları Merkezi'nde hazırlandı. Başlangıçta Disney ile ortak yapım olarak duyurulan film, gösterimden önce Disney'in projeden çekilmesiyle IMAX tarafından dağıtıldı. Rotten Tomatoes'ta eleştirmenlerin tamamından olumlu not aldı.

Film, 16 Nisan 2016'da Manhattan'da prömiyer yaptı. Guardian'ın eleştirmeni Mike McCahill filmi Dünya'daki yaşama nefes kesici yeni bir bakış kazandıran bir göz açıcı olarak tanımladı; New York Times'tan Ken Jaworowski ise Dünya'nın uzaydan çekilmiş üç boyutlu görüntüleri katlar boyu yüksek bir IMAX perdesinde izlenirken gözlerin yerinden fırlamamasının mümkün olmadığını yazdı. Görüntülerin çekildiği Cupola modülü Avrupa Uzay Ajansı tarafından yapıldı ve 8 Şubat 2010'da Endeavour mekiğinin STS-130 göreviyle istasyona taşındı; orta penceresinin çapı 80 santimetre.

Bilim ne diyor?

Belgeselin gösterdiği her şey gerçek, ama bazı bağlamları bilmek izleme deneyimini zenginleştiriyor. İstasyon, Dünya'nın yaklaşık 400 kilometre yukarısında, saatte yaklaşık 28 bin kilometre hızla dönüyor ve gezegenin çevresini 93 dakikada bir, yani günde 15,5 kez dolanıyor. Bu yüzden astronotlar her gün defalarca gün doğumu ve gün batımı görüyor; filmdeki hızlı gece-gündüz geçişlerinin nedeni bu. İstasyonun 51,6 derecelik yörünge eğikliği, kuzeyde ve güneyde oldukça yüksek enlemleri görmesini sağlıyor; kutup ışıklarının bu kadar yakından çekilebilmesi de bu sayede.

Filmde yer alan astronotların bazıları uzay tarihinde de iz bıraktı. Scott Kelly, kozmonot Mikhail Kornienko ile birlikte istasyonda 340 gün kalarak uzun süreli uzay uçuşunun insan vücuduna etkilerini inceleyen çalışmaya katıldı. Samantha Cristoforetti ise görevi sırasında kesintisiz uzay uçuşunda en uzun süre kalan Avrupalı astronot oldu.

Belgeselin finalinde, NASA'nın Kepler teleskobunun 2014'te keşfettiği Kepler-186f gezegenine uzanan bir yolculuk var. Yaklaşık 580 ışık yılı uzaklıktaki bu gezegen, başka bir yıldızın yaşanabilir bölgesinde bulunan ve Dünya'ya yakın büyüklükteki ilk gezegen olarak biliniyor; yarıçapı Dünya'nınkinin yaklaşık 1,17 katı. Ancak orada bir atmosfer ya da sıvı su olup olmadığı henüz bilinmiyor; film bu sahneyi bir kanıt olarak değil, Dünya'nın ne kadar değerli olduğunu hatırlatan bir karşılaştırma olarak kullanıyor.

Etkisi

A Beautiful Planet, Toni Myers'ın uzay belgeselleri dizisinin son halkası oldu; Myers 2019'da hayatını kaybetti. Myers daha önce Blue Planet (1990), Mission to Mir (1997) ve Space Station 3D (2002) gibi IMAX uzay filmlerinde de yazar, yapımcı ya da yönetmen olarak çalışmıştı. Yönetmenin daha önceki işlerinden Hubble'ın son bakım görevini anlatan Hubble 3D de sitemizde yer alıyor.

Kısaca

• Yıl: 2016
• Yönetmen, yazar ve yapımcı: Toni Myers
• Anlatıcı: Jennifer Lawrence
• Süre: 46 dakika
• Görüntü yönetmeni: James Neihouse
• Konu: Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan Dünya ve istasyonda yaşam