ISS'in modülleri: Zarya'dan Kibō'ya her bölüm ne işe yarar?

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun içine girilebilen bölümleri 16 büyük basınçlı modüldür; bunlara kafes parçaları, güneş panelleri, robot kollar ve dış platformlar eklendiğinde NASA'nın saydığı toplam 43 modül ve eleman ortaya çıkar. Her modülün bir işi var: Zarya depo, Zvezda yaşam desteğinin kalbi, Destiny–Columbus–Kibō laboratuvar, Unity–Harmony–Tranquility kavşak, Quest ve Poisk hava kilidi, Cupola gözlem noktası, Leonardo depo ve yıkanma alanı, Prichal ise altı kapılı bir kavşak. Aşağıda hepsinin künyesi ve ne işe yaradığı var.

Modüller iki ayrı hat olarak büyüdü: Rus bölümü (Zarya, Zvezda, Poisk, Rassvet, Nauka, Prichal) ve ABD bölümü ile ortaklarının modülleri (Unity, Destiny, Quest, Harmony, Columbus, Kibō, Tranquility, Cupola, Leonardo, BEAM, Bishop). Bu iki hattın nasıl ve hangi sırayla birleştirildiği “ISS nasıl inşa edildi?” sayfasının konusu; istasyonun bütün olarak nasıl bir yer olduğu ise “Uluslararası Uzay İstasyonu'nun içi nasıl?” sayfasında anlatılıyor.

Basınçlı modüller tablosu

Modül	Ülke / ajans	Fırlatma	İşlevi
Zarya (FGB)	Rusya (ABD finansmanıyla)	20 Kasım 1998 — Proton-K	İstasyonun ilk parçası. Başlangıçta elektrik, itki ve güdüm sağladı; bugün ağırlıklı olarak depo.
Unity (Node 1)	ABD — NASA	4 Aralık 1998 — STS-88	İlk Amerikan parçası; kavşak modülü. Ekip burada yemek yiyip birlikte vakit geçirir.
Zvezda	Rusya — Roscosmos	12 Temmuz 2000 — Proton-K	Rus bölümünün merkezi: yaşam desteği, iki uyku kabini, mutfak ve buzdolabı, tuvalet, itki motorları.
Destiny	ABD — NASA	7 Şubat 2001 — STS-98	Ana Amerikan laboratuvarı. 24 raf yuvası, 51 cm'lik optik gözlem penceresi.
Quest	ABD — NASA	12 Temmuz 2001 — STS-104	Hava kilidi. Hem Amerikan EMU hem Rus Orlan giysileriyle uzay yürüyüşüne çıkılabilir.
Pirs	Rusya — Roscosmos	14 Eylül 2001 — Soyuz-U	Kenetlenme bölmesi ve Rus hava kilidi. Nauka'ya yer açmak için 26 Temmuz 2021'de ayrıldı ve atmosferde yakıldı.
Harmony (Node 2)	ABD — NASA (İtalya'da üretildi)	23 Ekim 2007 — STS-120	Laboratuvarları birbirine bağlayan “altyapı merkezi”; dört uyku kabini ve kargo gemisi kapıları.
Columbus	Avrupa — ESA	7 Şubat 2008 — STS-122	Avrupa laboratuvarı. On raf yuvası, dışında dört yük platformu; Münih yakınındaki kontrol merkezinden işletilir.
Kibō — ELM-PS	Japonya — JAXA	11 Mart 2008 — STS-123	Kibō'nun basınçlı depo bölümü (“lojistik modül”).
Kibō — PM	Japonya — JAXA	31 Mayıs 2008 — STS-124	İstasyonun en büyük tek modülü: 11,19 m uzunluk, 4,39 m çap, 23 raf yuvası.
Kibō — EF (teras)	Japonya — JAXA	15 Temmuz 2009 — STS-127	Vakuma açık dış deney platformu; kendi robot kolu var.
Poisk (MRM-2)	Rusya — Roscosmos	10 Kasım 2009 — Soyuz-U	Zvezda'nın üstüne bağlı; kenetlenme kapısı ve uzay yürüyüşü hava kilidi. 3.670 kg, 14,8 m³.
Tranquility (Node 3)	ABD — NASA (ESA/İtalya üretimi)	8 Şubat 2010 — STS-130	Yaşam destek sistemleri, su geri kazanımı, tuvalet ve COLBERT koşu bandı.
Cupola	Avrupa — ESA	8 Şubat 2010 — STS-130	Yedi pencereli gözlem modülü; üst penceresi 80 cm çapında. Canadarm2 buradan kumanda edilir.
Rassvet (MRM-1)	Rusya — Roscosmos	14 Mayıs 2010 — STS-132	Depo ve ek kenetlenme kapısı; Nauka için dış donanım da taşıdı. 5.075 kg.
Leonardo (PMM)	İtalya — ASI / NASA	24 Şubat 2011 — STS-133	Kalıcı depo modülü; ABD bölümünün yıkanma ve giyinme alanı da burada. 31 m³.
BEAM	ABD — Bigelow Aerospace	8 Nisan 2016 — SpaceX CRS-8	Şişirilebilir modül denemesi. İki yıllık test olarak planlandı, hâlâ depo olarak kullanılıyor. Açık hacmi 16 m³.
Bishop	ABD — Nanoracks	6 Aralık 2020 — SpaceX CRS-21	İlk ticari hava kilidi: kübik uydu ve dış yük bırakma, büyük çöpün uzaya atılması. 1.059 kg, 3,99 m³.
Nauka (MLM)	Rusya — Roscosmos	21 Temmuz 2021 — Proton-M	Rus laboratuvarı: 13,12 m uzunluk, 20.357 kg. İdrar geri dönüşümlü tuvalet, bir uyku kabini, oksijen üretimi; dışında ERA robot kolu.
Prichal	Rusya — Roscosmos	24 Kasım 2021 — Soyuz-2.1b	Küresel düğüm modülü: altı kenetlenme kapısı, 19 m³, 3.890 kg. Nauka'nın Dünya'ya bakan ucunda.

Basınçsız elemanlar: kafes, kollar, paneller

İstasyonun uzunluğunu veren şey modüller değil, onlara dik uzanan Integrated Truss Structure adlı kafes yapıdır — 94 metre uzunluğunda, üzerinde güneş panelleri, radyatörler, dış deney yükleri ve robot kolun üzerinde yürüdüğü raylar taşır. Kafes parça parça geldi: Z1 (11 Ekim 2000), P6 ve ilk büyük güneş panelleri (30 Kasım 2000), S0 (8 Nisan 2002), S1 (7 Ekim 2002), P1 (23 Kasım 2002), P3/P4 ve panelleri (9 Eylül 2006), P5 (9 Aralık 2006), S3/S4 ve panelleri (8 Haziran 2007), S5 (8 Ağustos 2007).

Robotik tarafta Kanada Uzay Ajansı'nın üç parçası var: Canadarm2 (19 Nisan 2001), 17,6 metre uzunluğunda, yedi eklemli ve kendini istasyon üzerinde yeniden konumlandırabilen kol; Mobile Base System (5 Haziran 2002), kolun kafes boyunca ilerlemesini sağlayan hareketli taban; Dextre (11 Mart 2008), kolun ucuna takılan iki kollu, 15 serbestlik dereceli hassas el. Bu üçlü, insan dışarı çıkmadan yapılabilecek bakım işlerinin çoğunu üstlenir.

Dışarıda ayrıca ESP ve ELC adlı yedek parça platformları, Japon terası, ve 16 Mayıs 2011'de getirilen 6.717 kilogramlık Alpha Magnetic Spectrometer (AMS-02) kozmik ışın dedektörü bulunur. 2021-2023 arasında eskiyen panellerin önüne altı adet rulo tipi yeni güneş paneli (ROSA) eklendi; her biri 20 kilovattan fazla güç veriyor.

Verileri göster

Zarya	1998
Unity	1998
Zvezda	2000
Destiny	2001
Quest	2001
Harmony	2007
Columbus	2008
Kibō	2008

Kaldırılan ve gelmeyen modüller

İstasyonun planı yolda değişti. Rus kenetlenme bölmesi Pirs, 20 yıl hizmet ettikten sonra 26 Temmuz 2021'de bir Progress gemisiyle çekilip atmosferde yakıldı — Nauka'nın bağlanacağı kapıyı açmak için. Rusya'nın bir dönem planladığı NEM güç-bilim modülleri hiç gelmedi; Ocak 2021 itibarıyla ne Roscosmos ne NASA bu konuda yeni ayrıntı verdi. Bigelow'un şişme modülü BEAM ise tersine bir örnek: iki yıllık deneme olarak gönderildi, 2019'da yapılan değerlendirmeyle 2028'e kadar kullanılabileceği onaylandı ve şirket 2021'de faaliyeti durdurduğunda modülün sahipliği NASA'ya geçti.

Merak edebilecekleriniz

En büyük modül hangisi? Japonya'nın Kibō basınçlı modülü: 11,19 metre uzunluk, 4,39 metre çap. Rus tarafında en büyüğü 13,12 metrelik Nauka'dır.

Modüller nasıl birbirine takılıyor? Amerikan tarafında modüller robot kolla tutulup “Common Berthing Mechanism” denilen büyük çaplı halkalara yerleştirilir; Rus tarafında modüller kendi itkileriyle gelip otomatik olarak kenetlenir. Tarihçesi “ISS nasıl inşa edildi?” sayfasında.

Hangi modülde uyunuyor? Harmony'de dört, Nauka ve Zvezda'da birer kabin var; kalabalık dönemlerde Columbus gibi modüllere geçici uyku kabini kurulur. Ayrıntısı “Astronotlar uzayda nasıl uyur?” sayfasında.

Modüller 2030'dan sonra ne olacak? Birkaçının yeni istasyonlara aktarılması tartışıldı ama mevcut plan bütün yapının kontrollü biçimde yörüngeden indirilmesi. “ISS ne zaman kapanacak?” sayfasında anlatılıyor.