Alper Gezeravcı

Alper Gezeravcı, Türkiye'nin ilk astronotudur. Türk Hava Kuvvetleri'nde savaş pilotu olarak yetişen Gezeravcı, Ocak 2024'te Axiom Mission 3 (Ax-3) göreviyle Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) giderek Türkiye'nin insanlı ilk uzay görevini gerçekleştirdi. İstasyonda Türk üniversiteleri ve araştırma kurumlarının hazırladığı deneyleri yürüttü. Uzaydaki ilk resmî konuşmasına Atatürk'ün "İstikbal göklerdedir" sözüyle başlaması, görevi geniş bir kitle için unutulmaz kıldı.

Erken yaşamı ve eğitimi

Gezeravcı, 2 Aralık 1979'da Mersin'in Silifke ilçesinde, Yörük kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babasının mesleği nedeniyle çocukluğu Türkiye'nin farklı illerinde geçti. Tüplü dalış, yelken, kampçılık ve rafting gibi doğa sporlarıyla ilgilendi, dağ yürüyüşü ve binicilik konusunda da deneyim kazandı.

2001'de İstanbul'daki Hava Harp Okulu'nun Elektronik Mühendisliği bölümünden mezun oldu. Ardından ABD'nin Ohio eyaletindeki Dayton'da, Wright-Patterson Hava Kuvvetleri Üssü bünyesindeki Hava Kuvvetleri Teknoloji Enstitüsü'nde yüksek lisans yaptı. Mühendislik eğitimi ile pilotluk deneyimini birleştirmesi, ileride uzay görevine seçilmesinde önemli bir avantaj oldu.

Pilotluktan uzaya

Gezeravcı, Türk Hava Kuvvetleri'nde yaklaşık 15 yıl boyunca T-41, SF-260, T-37, T-38, F-5, KC-135 ve F-16 gibi çok sayıda uçakla uçtu. Mesleki hayatında bir kesinti de yaşadı: 2012'de İzmir'deki askerî casusluk kumpas davası kapsamında Türk Silahlı Kuvvetleri'nden ihraç edildi, 2020'de aklanarak göreve geri döndü. Kariyerinde Türk Hava Yolları'nda yedi yıl kaptan pilotluk da var. Seçilmeden önceki son görevi, Adana'daki 10. Üs Komutanlığı'nda Standardizasyon Filosu Akademik Kanat Komutanlığı idi.

Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Mayıs 2022'de "Türk Uzay Yolcusu ve Bilim Misyonu" için başvuruları açtı. Yaklaşık 36 bin kişinin başvurduğu seçimde 30 aday Ankara'daki değerlendirmelere çağrıldı. 29 Nisan 2023'te TEKNOFEST'te yapılan açıklamayla Gezeravcı asil astronot, Tuva Cihangir Atasever ise yedek astronot olarak duyuruldu. Gezeravcı, ardından yaklaşık sekiz ay boyunca uzay aracı sistemleri, istasyon yaşamı, acil durum prosedürleri ve deney uygulamaları üzerine eğitim aldı; fırlatmadan önce ekibiyle birlikte Florida'da iki haftalık karantinaya girdi.

Tarihî uçuşu

Ax-3, ABD'li Axiom Space şirketinin düzenlediği üçüncü özel istasyon göreviydi ve tamamı Avrupalı astronotlardan oluşan ilk ticari mürettebatı taşıyordu. Mürettebatta komutan Michael López-Alegría, pilot olarak İtalya Hava Kuvvetleri'nden Walter Villadei, görev uzmanları olarak Gezeravcı ve İsveçli ESA astronotu Marcus Wandt vardı. Dördünün de askerî pilot geçmişi bulunuyordu. Saatler Türkiye saatine (TSİ) göredir.

• 19 Ocak 2024, 00:49: SpaceX'in Falcon 9 roketi, Crew Dragon "Freedom" kapsülüyle Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39A rampasından kalktı. Fırlatma, ilk planlanan tarihten bir gün kaydırılmıştı.
• Yolculuk sırasında: Gezeravcı uzaydaki ilk resmî konuşmasını Atatürk'ün "İstikbal göklerdedir" sözüyle açtı.
• 20 Ocak, 13:42: Yaklaşık 37 saatlik yolculuğun ardından Dragon, istasyona kenetlendi.
• Yaklaşık 90 dakika sonra: Basınç eşitleme ve kontrollerin ardından kapak açıldı; Ax-3 ekibi istasyondaki Expedition 70 ekibinin düzenlediği törenle karşılandı.
• İstasyondaki günler: Gezeravcı, Türk deneylerini yürüttü ve TC100ISS çağrı işaretiyle amatör telsiz bağlantıları kurdu.
• Şubat başı: Florida açıklarındaki iniş bölgesinde hava koşulları uygun olmadığı için dönüş birkaç kez ertelendi.
• 7 Şubat, 17:20: Dragon, istasyonun Harmony modülünden ayrıldı.
• 9 Şubat, 16:30: Kapsül Florida açıklarında Atlas Okyanusu'na indi.

Görev fırlatmadan suya inişe yaklaşık üç hafta sürdü; ekip bunun 18 gününü istasyonda geçirdi. Başlangıçta yaklaşık iki hafta olarak planlanan süre, dönüşün ertelenmesiyle uzadı.

Axiom'a göre dört kişilik ekip görev boyunca 30'dan fazla deney yürüttü. TUA'nın açıkladığı plana göre Türkiye'nin payı 13 deneydi. Axiom'un görev sayfasında yer alan Türk projelerinden bazıları şunlardır:

• MESSAGE: TÜBİTAK UZAY portföyündeki bu çalışma, mikro yerçekiminin bağışıklık sistemindeki T hücrelerinin gen ifadesine etkisini inceliyor.
• Metabolom: Uzay uçuşunun vücuttaki gen, protein ve metabolit düzeylerini nasıl değiştirdiğini izleyerek kişiye özel astronot sağlığı önlemlerine veri sağlamayı amaçlıyor.
• UYNA: Yüksek dayanım ve korozyon direnciyle bilinen orta ve yüksek entropili alaşımların uzay ortamındaki oluşumunu araştırıyor.
• gMetal: Ağırlıksız ortamda metal parçacıkların bir gaz içinde nasıl karıştığını inceliyor; sonuçlar karbonsuz enerji üretimi ve Mars'ta yakıt üretimi fikirlerine ışık tutabilir.
• Extremophyte CRISPR: Bitkilerde tuz stresine dayanıklılığı ve gen düzenleme verimliliğini mikro yerçekiminde araştırıyor.
• VOKALKORD: Nefes, konuşma ve öksürük seslerinden 70'ten fazla hastalığı tespit etmeyi hedefleyen bir yapay zekâ sistemi geliştiriyor.
• UzMAn: Uzun görevlerde besin, oksijen üretimi ve karbondioksit tutma için mikroalglerin kullanımını araştırıyor.

Listede ayrıca 13-14 yaşındaki öğrencilerin yürüttüğü, arı ürünü propolisin uzayda bakteriler üzerindeki etkisini inceleyen bir proje de bulunuyor.

Sonraki yılları

Gezeravcı, dönüşünün ardından Ankara'da coşkuyla karşılandı. 13 Şubat 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanan kararla Türkiye Uzay Ajansı yönetim kurulu üyeliğine atandı. 12 Eylül 2024'te Hava Kuvvetleri Komutanlığı bünyesindeki Uzay Komutanlığı'na atandı. Türkçe Vikipedi'deki bilgilere göre 4 Ağustos 2026'daki Yüksek Askeri Şura'da tuğgeneralliğe yükseldi ve 15 Ağustos 2026'da Merzifon'daki 5. Ana Jet Üssü'nün komutanlığına getirildi.

Ax-3'ün Türkiye için anlamı tek bir uçuşun ötesindedir. 2018'de kurulan TUA'nın Millî Uzay Programı, bir Türk vatandaşının bilimsel görevle uzaya gönderilmesini açık hedeflerinden biri olarak belirlemişti; Gezeravcı'nın görevi bu hedefi gerçekleştirdi. Görev, Türk araştırmacıların hazırladığı deneylerin bir Türk astronot eliyle mikro yerçekiminde yürütülmesini sağladı, insanlı uzay uçuşu süreçlerinde kurumsal deneyim kazandırdı ve gençler arasında uzaya ilgiyi artırdı.

Programın ikinci ayağı yedek astronot Tuva Cihangir Atasever'di. 1992 Ankara doğumlu, Bilkent Üniversitesi'nde elektrik-elektronik mühendisliği okumuş ve Roketsan'da aviyonik mühendisi olarak çalışmış olan Atasever, 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic'in Galactic 07 uçuşuyla yörünge altı bir yolculuk yaparak uzaya giden ikinci Türk oldu. TUA, bu uçuşta yedi deney planlandığını açıklamıştı.

Bilmeye değer

• Gezeravcı uzaya Türk bayrağının yanı sıra aile fotoğraflarını, Yörük kültürüne ait sembolleri ve ilk görev yaptığı hava kuvvetleri filosunun peçini (armasını) götürdü.
• Uçuş öncesinde kendisine TA5TRU amatör telsiz çağrı işareti tahsis edildi; istasyonda ise TC100ISS çağrı işaretini kullandı.
• Ax-3, Avrupa Uzay Ajansı'nın desteklediği bir astronotu taşıyan ilk ticari uçuştu; İsveçli Marcus Wandt'ın görev adı "Muninn" idi.
• Dönüşte Dragon kapsülü, deney malzemeleri ve NASA donanımları dahil yaklaşık 250 kilogram kargo taşıdı.
• Türkçe Vikipedi'ye göre Gezeravcı, uzaya giden 643. insandır.
• Türkiye'nin iki astronotu da 2024'te uçtu: Gezeravcı ocak-şubat aylarında yörüngede, Atasever haziranda yörünge altı uçuşta.