NASA ticari uzay istasyonları için nihai teklif çağrısını yayımladı

NASA, alçak Dünya yörüngesinde Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan (ISS) sonra ne olacağı sorusunda kâğıt üstündeki aşamayı geride bıraktı. Ajans 9 Ekim Cuma günü, yeni nesil ticari uzay istasyonları için nihai teklif çağrısını (Request for Proposals) yayımladı. NASA'nın RELEASE26-086 sayılı duyurusuna göre teklifler 8 Aralık'a kadar toplanacak, sözleşmelerin 2027 baharında verilmesi bekleniyor.

Teklif çağrısı, bir ajansın bir işi fiilen satın almak için açtığı resmî kapıdır: şartlar sabitlenir, şirketler bağlayıcı teklif verir. Bu yüzden duyuru, yıllardır süren sektör istişaresinin sözleşme masasına taşındığı an anlamına geliyor.

İki değil, en az iki yüklenici

NASA, çoklu ödül içeren ve belirsiz teslim / belirsiz miktar (IDIQ) tipinde sözleşmeler yapmayı, ilk geliştirme aşamasından geçirmek üzere iki ya da daha fazla yüklenici seçmeyi planlıyor. IDIQ, tek seferlik sabit bir sipariş yerine, süresi boyunca ihtiyaç doğdukça çağrı yapılan bir çerçeve sözleşmedir; ajansa talebi yukarı veya aşağı çevirme payı bırakır. Birden çok yüklenici seçilmesi de programın tek bir şirketin takvimine ya da iflasına bağlı kalmaması anlamına geliyor — ticari mürettebat programında NASA'nın benimsediği yaklaşımın aynısı.

Buraya nasıl gelindi

Duyuruda anlatılan takvime göre NASA, yılın başındaki Ignition etkinliğinin ardından sektörle yoğun biçimde çalıştı: mart ayında alçak Dünya yörüngesindeki varış noktaları ve ulaşım için iki ayrı bilgi talebi (Request for Information) yayımladı, temmuzda teklif çağrısının taslağını açtı, ardından bir sanayi günü düzenleyip şirketlerle birebir görüşmeler yaptı.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, bu sürecin niçin uzadığını açıklarken işin asıl kırılma noktasını da adıyla andı: Ignition'dan bu yana sektörü dinlemeye ve geçişin başarılı olması için nelerin gerektiğini çözmeye çok zaman harcadıklarını söyleyen Isaacman'a göre "ekonominin sonunda tutması gerekiyor".

Neden önemli

Isaacman'ın duyurudaki ifadesiyle NASA, Başkan'ın Ulusal Uzay Politikası'yla uyumlu olarak ISS emekliye ayrıldıktan uzun süre sonra da alçak Dünya yörüngesinde sürekli bir Amerikan varlığı bulundurmaya kararlı; ajans araştırma yapacak, teknoloji geliştirecek, mürettebat eğitecek ve Ay ile Mars görevlerine hazırlanacak bir yere ihtiyaç duymaya devam edecek.

Bu, NASA'nın yörüngedeki laboratuvarın sahibi değil kiracısı olacağı bir modeldir. Avrupa tarafı da benzer bir arayışta: Avrupa Uzay Ajansı, ekim başında Antalya'daki Uluslararası Uzay Kongresi'nde ISS sonrası iş birliği için Vast ile bir mutabakat imzalamıştı.

Duyuruda olmayanlar

NASA'nın metninde ISS'in emekliye ayrılacağı bir tarih, programın bütçesi ya da seçilecek yüklenici sayısının üst sınırı yok. "2027 baharı" da bir hedef; teklif değerlendirmesinin uzaması takvimi kaydırabilir. Hangi şirketlerin teklif vereceği de 8 Aralık'a kadar resmî olarak bilinmeyecek.

Kaynak: NASA — NASA Seeks US Industry Plans for Commercial Space Stations (RELEASE26-086)