21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Xodar kimdir? Barsoom'un Siyah Marslı komutanı

Xodar, Burroughs'un The Gods of Mars romanında John Carter'a yenilen, sonra müttefikine dönüşen Siyah Marslı (First Born) savaşçısıdır; The Warlord of Mars'ta halkının yeni lideri olur.

Tür
Uzaylı
Geçtiği eser
The Gods of Mars (1913'te All-Story dergisinde tefrika, 1918'de kitap)
Yaratıcısı
Edgar Rice Burroughs
İlk göründüğü yıl
1913
Canlandıran
Doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yok

Xodar kimdir? Xodar, Edgar Rice Burroughs'un Barsoom (Mars) dizisinde, Siyah Marslılar ya da romandaki adıyla First Born (İlk Doğanlar) halkından gelen bir savaşçıdır. Önce John Carter'ın esiri, sonra yol arkadaşı olur; dizinin ilerleyen bölümünde ise kendi halkının yeni lideri konumuna yükselir. Romanda "dator" denen yüksek rütbeli bir subay olarak tanıtılır. Bu yazıda Xodar'ı, geçtiği kitapları, hikâyedeki yerini, Barsoom'un gerçek Mars'la ilişkisini ve kültürdeki izini anlatıyoruz.

Xodar hangi eserlerde geçer?

Xodar ilk kez serinin ikinci romanı The Gods of Mars'ta görünür. Roman All-Story dergisinde Ocak-Mayıs 1913 arasında beş bölüm hâlinde tefrika edildi, Eylül 1918'de A. C. McClurg tarafından kitap olarak yayımlandı. Xodar'ın hikâyesi üçüncü romanda, The Warlord of Mars'ta sürer. Bu kitap All-Story Magazine'de Aralık 1913-Mart 1914 arasında dört bölüm hâlinde yayımlandı, Eylül 1919'da kitaplaştı. Dizinin ilk kitabı A Princess of Mars'ta Xodar yoktur. Sırayı karıştırmamak için Barsoom okuma sırası yazımıza göz atabilirsiniz.

Hikâyedeki yeri

The Gods of Mars'ta Carter, Mars'a döndüğünde Dor Vadisi'ne düşer. Orada Barsoomluların "ölümden sonraki cennet" diye bildiği yerin, beyaz tenli Therns'in sürdürdüğü bir aldatmaca olduğunu fark eder. Siyah Marslı korsanlar bu vadiye saldırdığında Carter, Xodar'ı çarpışmada yakalar. Aynı sırada bir Thern prensesi olan Phaidor da onun eline geçer. Böylece Xodar'ın ilk sahnesi, bir düşmanın tutsağa dönüşmesidir.

Barsoom'un dinî düzeni üç halkın üzerine kuruludur. Beyaz tenli Therns, Dor Vadisi'nde kendilerini kutsal gösterip hacıları köleleştirir. Siyah Marslılar ise Therns'e baskınlar düzenler; çünkü onlara göre Therns'i kutsal vahiylerle yöneten güç, kendi tanrıçaları Issus'tur. Xodar bu üçgenin içinde, First Born toplumunun bir mensubudur. Bu halk, kendisini gezegenin ilk ve en üstün ırkı sayar; yeraltındaki Omean denizinde güçlü bir donanma barındırır ve yüzeydeki yerleşimlere baskın düzenler. Metne göre Issus, Xodar'ın yenilgisini öğrenince onun rütbesini alır ve kendisini en alt kademedeki hizmetkâr konumuna indirir. Xodar bu aşağılanmaya rağmen onurlu bir tavır korur. Carter'la geçen zaman içinde, Carter'ın dinî inanca yönelttiği eleştirilerin etkisiyle kendi inancından uzaklaşır. Hapisten kaçış ve yeraltı geçitlerinden çıkış sahnelerinde bilgisi, Carter için belirleyici olur. Romanda onu "iyi" bir karakter yapan, çıkarını değil vicdanını izlemesidir; bu yüzden okur onun düşmandan müttefike dönüşünü inandırıcı bulur.

Carter bu kaçış sırasında, daha önce hiç görmediği oğlu Carthoris'le de karşılaşır. Aynı kitapta Carter'ın dostu Tars Tarkas ile Therns'in esiri Thuvia da hikâyenin içindedir; farklı halklardan gelen bu küçük topluluk, kitabın macera dokusunu oluşturur.

Xodar neden ilgi çekici?

Xodar'ı ilginç kılan, bir halkın temsilcisi olarak başlayıp kendi yolunu seçmesidir. Barsoom'daki halkların (kırmızı, yeşil, beyaz, sarı ve siyah Marslılar) hepsi romanlarda yumurtlayan ve telepati yeteneği olan varlıklar olarak çizilir; yani farkları fiziksel görünüşten çok kültürel ve siyasi niteliktedir. Xodar'ın hikâyesi, bir halkın içindeki bireyin kendi inancını sorgulayıp yön değiştirmesini anlatır. Carter'ın esiri olarak başlayıp zamanla onunla aynı safta yer alması, kitabın en insani çizgilerinden biridir.

Sonu da anlatan bölüm: Xodar'ın sonraki rolü

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. The Gods of Mars'ın finalinde Carter, eşi Dejah Thoris'in Güneş Tapınağı'nda hapsedildiğini öğrenir; tapınağın odaları yılda bir kez açılır. Kitap, Dejah'ın kaderi belirsiz kalacak şekilde biter. The Warlord of Mars'ta Issus'un dini çöktüğünde Xodar, Siyah Marslıların yeni lideri olur. Yani bir esir olarak başlayan karakter, halkını eski inancın dışında yeniden kurmaya çalışan bir yönetici hâline gelir. Bu kitapta Carter ayrıca kuzeyde Okar'ın Sarı Marslılarıyla karşılaşır ve sonunda "Barsoom'un Savaş Beyi" unvanını kazanır; Tars Tarkas'ın büyük rolü de bu kitapla biter.

Canlandıranlar

Xodar için doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yoktur. 2012 yapımı John Carter: İki Dünya Arasında filmi dizinin ilk kitabına dayanır; oyuncu listesinde Xodar bulunmaz. Therns ise filmde Mark Strong'un oynadığı Matai Shang aracılığıyla görünür. Dolayısıyla Xodar, Barsoom'un beyaz perdeye taşınmamış karakterlerinden biridir.

Karakterin arkasındaki bilim: ölmekte olan Mars

Xodar'ın yaşadığı Barsoom, kurumuş okyanusları, harabe şehirleri ve gezegeni saran kanallarıyla "ölmekte olan" bir Mars'tır. Bu tablo Burroughs'un kendi icadı değildir; dizinin ilk öyküsü 1912'de yayımlanmadan önce Mars hakkındaki popüler fikirleri belirleyen, gökbilimci Percival Lowell'in teorisinden beslenir. İtalyan gökbilimci Giovanni Schiaparelli, 5 Eylül 1877'de Milano'daki 22 santimetrelik teleskopla Mars'ı gözlemleyip yüzeydeki çizgisel oluşumlara İtalyanca "canali" yani "kanallar" dedi. Bu sözcük İngilizceye yaygın biçimde "canals" yani yapay kanallar diye çevrildi ve halkın aklında, doğal oluşumlar yerine inşa edilmiş yapılar fikrini güçlendirdi. Lowell bu fikri sahiplendi; 1895, 1906 ve 1908'de yayımladığı üç kitapta Mars'ın kuruyan bir gezegen olduğunu ve zeki varlıkların sulama kanallarıyla yaşamı sürdürdüğünü savundu. Ayrıntısı Percival Lowell sayfasında bulunabilir.

Bugün bu görüş terk edilmiştir. Araştırmacılar, kanalların kalitesiz teleskoplarda noktasal birçok oluşumun birleşip çizgi gibi görünmesiyle doğan bir göz yanılsaması olduğunu göstermiştir. Mars'ta uzaylı bir imparatorluğun ya da korsan donanmasının izine ise hiçbir yerde rastlanmamıştır. Gerçek Mars, Burroughs'un anlattığı gibi bir Siyah Marslı uygarlığına değil; gezegen sayfamızda okuyabileceğiniz kraterlerle, kutup buzullarıyla ve kuru vadilerle dolu bir dünyadır.

Dizinin Mars'ın gerçek bilimine bıraktığı bir iz de vardır: Mars'ta Burroughs'un adını taşıyan bir krater bulunur. Barsoom'daki beş renkli halk ayrımı (kırmızı, yeşil, beyaz, sarı ve siyah Marslılar) ise tamamen romanın kurgusudur ve dönemin ırk sınıflandırmalarını yansıtır; bugünkü okurun bunu bağlamıyla okuması gerekir.

Kültürdeki etkisi

Xodar, Barsoom evreninde "düşmanın müttefike dönüşmesi" fikrinin en bilinen örneklerinden biridir. Diziyi sevenler arasında Carl Sagan, Ray Bradbury ve Arthur C. Clarke gibi isimler anılır. Xodar tek başına filmlerin ya da oyunların ana karakteri olmamıştır ama Barsoom'u okuyanlar için Carter'ın en ilginç yol arkadaşlarından biri olarak anılmaya devam eder.

Kısaca

  • Xodar, Barsoom dizisinde Siyah Marslı (First Born) halkından bir dator, yani yüksek rütbeli subaydır.
  • The Gods of Mars'ta Carter'a yenilir, sonra onun müttefiki olur.
  • The Warlord of Mars'ta Siyah Marslıların yeni lideri konumuna gelir.
  • Karakterin doğrulanmış bir film ya da dizi canlandırması yoktur.
  • "Ölmekte olan Mars" ve kanal fikri Lowell'in görüşüne dayanır; Mars'ta bir uygarlık bulunmaz.

Başka karakterlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KitaplarTümü →

  1. Introduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiIntroduction to Stellar Astrophysics (Böhm-Vitense): özeti, bilimi ve rehberiBilim kitabı
  2. Evren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiEvren Avucunda (Christophe Galfard): konusu, bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı
  3. Mae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMae Among the Stars (Roda Ahmed): konusu, Mae Jemison ve okuma rehberiMasal / efsane
  4. Team Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiTeam Moon (Catherine Thimmesh): Apollo 11'in 400 bin kişilik ekibi ve rehberiBilim kitabı
  5. Moonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiMoonshot (Brian Floca): konusu, Apollo 11 bilimi ve okuma rehberiBilim kitabı

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl2 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar