21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Görevler ve Keşif

Hera, Didymos'a 56 kilometreden baktı: Dimorphos yarı gizli, ekvatorda keskin sırt var

ESA'nın Hera aracı çift asteroidin yeni bir karesini paylaştı: Didymos'un yüzeyinde iri kayalar ve keskin bir ekvator sırtı var, Dimorphos ise yarı gizli.

Görevler ve KeşifESA
Hera, Didymos'a 56 kilometreden baktı: Dimorphos yarı gizli, ekvatorda keskin sırt var

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) gezegen savunması görevi Hera, çift asteroit sisteminden yeni bir kare paylaştı. ESA'nın 12 Kasım'da duyurduğu görüntü, aracın Didymos'a 56 kilometre uzaklıktan baktığı anı gösteriyor. Karede yaklaşık 780 metre çaplı ana asteroit Didymos'un bir yüzü net biçimde görülüyor; 151 metre çaplı uydusu Dimorphos ise yalnızca küçük bir kısmıyla, Didymos'un üst kenarının ardından göz atar gibi duruyor.

ESA'ya göre görüntü, büyük asteroidin yüzeyindeki jeolojik çeşitliliği ortaya koyuyor: iri kayalar, daha pürüzsüz bölgeler ve beklenmedik ölçüde keskin bir ekvator sırtı. Ayrıntılı görüntülerin 25 Kasım'da paylaşılması planlanıyor.

Ekvatordaki keskin sırt neden önemli?

Didymos topaç biçimli bir cisim ve ESA'nın verdiği bilgiye göre kendi ekseni etrafında 2,2 saatte bir dönüyor. Bu, cismin parçalanma sınırına yakın bir hız. Hızla dönen asteroitlerin sayısal modelleri, bu tür bir dönüşün yüzey malzemesini yüksek enlemlerden ekvatora doğru akıtabildiğini öngörüyor. ESA açıklamasında, ana asteroitten zaman zaman malzeme savrulmuş olmasının da mümkün olduğu, bunun da küçük uydu Dimorphos'un varlığını açıklayabileceği belirtiliyor. Yani ekvator sırtı, çift asteroitlerin nasıl oluştuğuna dair bir ipucu olabilir; ancak bu şimdilik modellere dayanan bir olasılık, kanıtlanmış bir sonuç değil.

Büyük ölçüde gizli kalan Dimorphos, Didymos'un çevresinde yaklaşık bir kilometreden biraz fazla uzaklıkta dolanıyor. ESA, üst yüzeyinde birkaç kayanın seçilebildiğini aktarıyor. Hera'nın ilk kez iki cismi ayrı gördüğü 27 Ekim tarihli kareyi daha önce anlatmıştık; o karede Dimorphos yalnızca bir piksellik bir noktaydı. Aradan geçen iki haftada yüzey ayrıntıları seçilir hale geldi.

Dikdörtgen yörünge: Hera asteroitlerin çevresinde nasıl uçuyor?

ESA, 11 Kasım'da aracın hedef asteroitlere vardığını ve Didymos sisteminden 30-25 kilometre uzakta "erken karakterizasyon" evresine geçtiğini bildirdi. Görev bilimcisi Michael Kueppers'ın açıklamasına göre bu evrenin amacı, görevin gezegen savunması hedeflerine hizmet edecek genel tabloyu çıkarmak. Kueppers, DART'ın çarpmasının ardından küçük bir asteroidin küresel olarak neye benzediğinin ilk kez bu görüntülerle görüleceğini söylüyor. Çarpma modellerinin farklı sonuçlar öngördüğünü, hangisinin doğru olduğunu —eğer içlerinde doğrusu varsa— Hera'nın göstereceğini ekliyor.

Böyle bir cismin çevresinde uçmak, alışılmış gezegen görevlerinden çok farklı. ESA'ya göre Didymos'un çekim kuvveti Dünya'nınkinden yaklaşık 40 bin kat, Dimorphos'unki ise yaklaşık 200 bin kat zayıf. Bu kadar düşük çekimde klasik bir dairesel yörüngeye girmek pratik değil. Hera bunun yerine iki cismin ortak ağırlık merkezinin çevresinde, saniyede yalnızca 12 santimetre gibi hızla, yani hızlı sürünen bir böceğin hızıyla ilerliyor. Araç neredeyse düz çizgiler boyunca gidiyor; üç günlük bir gidişin ardından dört günlük bir döngüyle itici ateşlemeleri yaparak rotasını 90 derece değiştiriyor. Ortaya çıkan iz, asteroit çiftinin çevresinde kabaca dikdörtgen bir yörünge.

ESA, Rosetta kuyruklu yıldız görevinin deneyiminden türetilen bu düzenin doğası gereği güvenli olduğunu belirtiyor: Herhangi bir itici ateşleme başarısız olursa araç asteroitlere çarpmak yerine yavaşça uzaklaşıyor. Hızlar çok düşük olduğu için her manevra çok az yakıt harcıyor. Araç, ESA'nın Almanya'daki Darmstadt kontrol merkezi ESOC'tan yönetiliyor. Uçuş kontrol ekibi yaklaşık 196,5 milyon kilometre ötedeki araçla günde yaklaşık sekiz saat haberleşiyor; bu iletişim Arjantin, İspanya ve Avustralya'daki 35 metrelik dört derin uzay anteni üzerinden sağlanıyor.

DART'ın bıraktığı sorular

NASA'nın 580 kilogramlık DART aracı, 26 Eylül 2022'de saniyede 6,1 kilometre hızla Dimorphos'a çarptı. ESA'ya göre çarpışma 10 bin kilometrelik bir alana enkaz saçtı ve küçük asteroidin yörüngesini yaklaşık 33 dakika kısalttı. Bu "kinetik çarpma" yöntemini iyi anlaşılmış bir savunma tekniğine çevirmek için hâlâ yanıtsız sorular var: Çarpma asteroitte bir krater mi bıraktı, yoksa cismin biçimini baştan mı değiştirdi? Dimorphos'un kesin bileşimi, yapısı ve kütlesi nedir? Hangi özellikler, çarpma benzetimlerinin öngördüğünden çok daha büyük bir sapmayı açıklıyor?

Sırada ne var?

ESA'nın planına göre Hera önümüzdeki ay asteroitlere yaklaşıp "ayrıntılı karakterizasyon" evresine geçecek; bu evre, yaklaşık 20 kilometre mesafeden başlayan, daha karmaşık kıvrımlı hiperbolik yaylar içeriyor. Önümüzdeki aylarda araç Dimorphos'u, birkaç aletle ve ayakkabı kutusu boyutunda iki küp uyduyla çok daha yakından inceleyecek; ESA, görevin sonunda iniş denemesinden de söz ediyor. 25 Kasım'da yayımlanacak görüntüler, çarpma bölgesinin ilk ayrıntılı portresini sunabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı
  2. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  3. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  4. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi
  5. BepiColombo'nun X-ışını teleskobu MIXS, sekiz yıl sonra Yengeç Bulutsusu'na ilk kez baktı
  6. ESA yedi uydulu Plasma Observatory'yi seçti: Dünya'nın manyetik kalkanı incelenecek

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce
  5. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar