Hera ilk kez iki asteroidi ayrı gördü: Dimorphos tek pikselle Didymos'tan ayrıldı

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Hera aracı, hedefindeki çift asteroit sistemini ilk kez iki ayrı cisim olarak görüntüledi. ESA'nın 27 Ekim'de paylaştığı karede Didymos ile onun çevresinde dolanan küçük uydusu Dimorphos birbirinden net biçimde ayrılıyor. Görüntü, aracın tek renkli Asteroit Çerçeveleme Kamerası ile asteroit çiftine 1280 kilometre uzaklıktan çekildi. Sistem şu anda Dünya'dan yaklaşık 197 milyon kilometre uzakta.

Bu kareden önce Hera, Didymos sistemini tek bir ışık noktası olarak görüyordu. ESA'dan Michael Kueppers, Dimorphos'un bu ilk görüntüde yalnızca yaklaşık bir pikselden oluştuğunu, ancak ana asteroitten açıkça ayrıldığını belirtiyor. Görev yöneticisi Ian Carnelli ise görevin tasarlanıp üretildiği çift asteroit sisteminin ilk kez Hera'nın kendi gözüyle görüldüğünü söylüyor.

Frenleme sonrası yaklaşma

Görüntü, Hera'nın bu ay yaptığı frenleme manevralarının ardından geldi. ESA'ya göre bir hafta arayla yapılan iki itici ateşlemesi, aracın iki hedef asteroide göre hızını saniyede 20 metreye indirdi. Bu düşük hız, Hera'nın asteroitlere ince ayarlarla, adım adım yaklaşabilmesini sağlıyor. Manevraların planı ve aracın yolculuğu hakkında ayrıntıları frenleme hazırlığını anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Bir piramit ile bir gökdelen

İki asteroit arasındaki boyut farkı, ilk karede Dimorphos'un neden bu kadar küçük göründüğünü açıklıyor. ESA'nın verdiği ölçülere göre Dimorphos yaklaşık 151 metre genişliğinde, yani kabaca Giza'daki Büyük Piramit boyutunda. Didymos ise 780 metre çapıyla dünyanın en yüksek binası olan Dubai'deki Burj Halife'den biraz küçük. İkili, birbirinden ortalama 1,15 kilometre uzakta dolanıyor; Dimorphos ana asteroidin çevresinde saniyede yaklaşık 18 santimetre hızla hareket ediyor.

Neden önemli: DART'ın bıraktığı soru işaretleri

Dimorphos, 26 Eylül 2022'de büyük ölçekli bir gezegen savunma deneyinin hedefi oldu. NASA'nın DART aracı küçük asteroide saniyede 6,1 kilometre hızla çarptı. Çarpışma 10 bin kilometreye yayılan bir enkaz bulutu oluşturdu ve Dimorphos'un Didymos çevresindeki yörüngesini yaklaşık 33 dakika değiştirdi. Böylece Dimorphos, yörüngesi insan eliyle ölçülebilir biçimde değiştirilen ilk Güneş Sistemi cismi oldu.

Bu yöntem, "kinetik çarpıştırıcı" olarak adlandırılıyor: Dünya'ya yönelen bir asteroidi, ona hızla bir araç çarptırarak rotasından saptırma fikri. DART yöntemin işe yaradığını gösterdi, ancak ayrıntılar hâlâ bilinmiyor. ESA'nın sıraladığı açık sorular şunlar: Çarpışma asteroidin kendisine ne yaptı? Bir krater mi bıraktı, yoksa cismin biçimini tümden mi değiştirdi? Dimorphos'un bileşimi, iç yapısı ve kütlesi tam olarak nedir? Ve hangi özellikleri, sapmanın çarpışma simülasyonlarının öngördüğünden çok daha büyük olmasını açıklıyor?

Hera'nın aynı sistemde DART'tan farklı olarak aylarca kalacak olması da önemli. Tek bir çarpışma anının kaydı yerine, asteroidin bugünkü hâli ayrıntılı ölçümlerle belgelenecek ve bu ölçümler çarpışma modellerini sınamak için kullanılacak.

Bu soruların yanıtı, gelecekte gerçek bir tehditle karşılaşıldığında bir asteroidi saptırmak için ne büyüklükte bir araç ve hangi hız gerektiğini hesaplamanın temelini oluşturacak. DART'ın çarpışmadan önceki son anlarda çektiği görüntüler sistemin genel biçimini göstermişti; Hera ise aynı cisimleri çarpışmadan yıllar sonra, yakından ve uzun süre inceleyecek.

Sırada ne var?

Carnelli'ye göre Hera yaklaştıkça görüntüler giderek netleşecek ve Dimorphos'un ilk ayrıntılı görüntüleri 25 Kasım'da kamuoyuyla paylaşılacak. ESA, aracın önümüzdeki aylarda Dimorphos üzerinde yakın mesafeden bir tür "kaza yeri incelemesi" yapacağını açıkladı. Bu çalışmada Hera birden fazla bilimsel aletini kullanacak, ayakkabı kutusu büyüklüğündeki iki küçük CubeSat uyduyu daha yakın gözlem için serbest bırakacak ve görev sonunda iniş denemelerine geçecek.