21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Görevler ve Keşif

BepiColombo'nun X-ışını teleskobu MIXS, sekiz yıl sonra Yengeç Bulutsusu'na ilk kez baktı

Merkür'e varmak üzere olan BepiColombo'daki Birleşik Krallık yapımı MIXS, Eylül'de Yengeç Bulutsusu'na bakarak uzayda ilk kalibrasyonunu yaptı; alet sağlıklı çıktı.

Görevler ve KeşifLeicester Üniversitesi
BepiColombo'nun X-ışını teleskobu MIXS, sekiz yıl sonra Yengeç Bulutsusu'na ilk kez baktı

Merkür'e doğru yol alan BepiColombo'daki Birleşik Krallık yapımı X-ışını aleti MIXS, sekiz yıllık yolculuğun ardından uzayda ilk bilimsel gözlemini yaptı. Leicester Üniversitesi'nin açıklamasına göre ekip, Eylül ayında gökyüzünün en parlak X-ışını kaynaklarından biri olan Yengeç Bulutsusu'na bakarak aletin uzaydaki performansını denetledi ve MIXS'in sağlıklı çalıştığını bildirdi.

Zamanlama de dikkat çekici: Leicester'ın duyurusuna göre BepiColombo'nun iki aracı 21 Kasım'da Merkür yörüngesine giriş sürecine başlıyor.

MIXS nedir?

MIXS, Merkür Görüntülemeli X-ışını Spektrometresi anlamına geliyor ve ESA/JAXA ortak görevi BepiColombo'nun iki aracından biri olan Merkür Gezegen Yörünge Aracı'nda (MPO) bulunuyor. Leicester Üniversitesi'nin açıklamasına göre MIXS, bir gezegen bilimi görevinde çalışan ilk görüntülemeli X-ışını teleskobu. Aletin geliştirilmesi Leicester'ın yönettiği, Avrupa çapında bir konsorsiyum tarafından yürütüldü; MIXS görevin Birleşik Krallık liderliğindeki tek bilimsel aleti ve Birleşik Krallık Uzay Ajansı tarafından destekleniyor.

Alet, yüzey kayalarının Güneş'ten gelen yüksek enerjili X-ışınlarıyla uyarılınca yaydığı floresan X-ışınlarını ölçerek Merkür'ün yüzey bileşimini inceleyecek. Bu ölçümde Güneş'in X-ışını şiddetini izleyen SIXS aleti de kullanılacak. MIXS ayrıca gezegenin gece yüzünde manyetosfer parçacıklarının ürettiği X-ışınlarını gözleyerek uzay ortamı ile yüzey arasındaki bağı araştıracak. Hedef, diğer aletlerle birlikte Merkür yüzeyinin atomik bileşimini şimdiye kadarki en ayrıntılı biçimde gösteren küresel bir harita çıkarmak.

Yengeç Bulutsusu neden hedef seçildi?

Dünya'dan 6.500 ışık yılı uzaktaki Yengeç Bulutsusu, iyi tanınan bir astrofiziksel X-ışını kaynağı. Ekip bu sayede MIXS'in uzaydaki performans özelliklerini, aynı aletle 2015'te laboratuvarda yapılan kalibrasyon ölçümleriyle karşılaştırabildi. Bu gözlemler, MIXS'in bir gök kaynağına ilk bakışı oldu.

Bunun bu kadar geç gelmesinin nedeni, aletin yolculuk boyunca uzaya "bakamamış" olması. Leicester'ın açıklamasına göre ekip aleti seyir boyunca izlemişti, ancak MIXS ancak Eylül'de, Merkür Transfer Modülü'nün (MTM) birleşik bilimsel yörünge araçlarından ayrılmasının ardından uzaya bakabildi. Varış aşaması 3 Eylül'de MTM'nin ayrılmasıyla başlamıştı. Ana gözlem dizisi 11-12 Eylül'de, toplam 39 saatlik gözlemle ve uzay aracının 55 yönelim değişikliğiyle gerçekleştirildi.

Sonuçlar ne diyor?

Bulutsunun görüntüsünün detektör üzerinde ne kadar yayıldığını ölçmek, MIXS'in açısal çözünürlüğünü, yani Merkür yüzeyindeki ayrıntıları ne kadar keskin ayırt edebileceğini gösteriyor. Ekip bu değeri 2015'te laboratuvarda ölçülenden biraz daha iyi buldu.

MIXS'in baş araştırmacısı ve Leicester Üniversitesi Uzay Enstitüsü Direktörü Emma Bunce, aletin genel olarak çok iyi çalıştığını söylüyor. Bunce'a göre:

  • Görüntülerde, aletin içine istenmeyen görünür ışık sızmasından kaynaklanan "saçak ışık" etkisi yok.
  • Seyir sırasında olduğu gibi galaktik kozmik ışınların etkileri sürüyor, ancak ekip bunları anlıyor ve filtreleyebiliyor.
  • Güneş optiği aydınlattığında bir miktar kendi kendine floresan görülüyor; Bunce bunun Merkür'ün gündüz yüzü gözlemlerini etkilemeyeceğini belirtiyor.
  • Detektör, sekiz yıllık uzay yolculuğunda radyasyondan hasar görmemiş.

Bunce ayrıca ekibin hâlâ incelediği bazı etkiler olduğunu, bunları Merkür'deki devreye alma aşamasında yapılacak optimizasyonlarla ince ayarlamayı beklediklerini ekliyor. Yani ilk bakış umut verici, ama aletin nihai performansı bilim aşamasında netleşecek. Bunce, MIXS teknolojisinin yüzde 80'inin yeni olduğunu da vurguluyor.

İki on yılı aşan emek

MIXS'in bilim insanı Adrian Martindale, göreve 2003'te lisans öğrencisiyken dahil olmuş. Martindale, teleskobu en son Leicester'daki Fizik ve Astronomi Okulu'nun bodrumunda görebildiklerini, bir roket fırlatışından, sekiz yıldan ve 10 milyar kilometrelik yolculuktan sonra aletin hâlâ aynı göründüğünü anlatıyor. Aletin özgün optik tasarımı, Mart 2014'te vefat eden ilk baş araştırmacı Prof. George Fraser'a dayanıyor; Bunce ekibin ilk ışık gözlemlerinde onu andığını söylüyor.

Sırada ne var?

Leicester'ın aktardığı takvime göre birleşik araç 21 Kasım'da Merkür yörüngesine girecek, MPO ile JAXA'nın Mio aracı 9-10 Aralık'ta birbirinden ayrılacak ve bilim aşaması Nisan 2027'de başlayacak. MIXS'in yeni teleskobunun Merkür'ün yüzey kimyasına dair vereceği ilk gerçek bilim verileri bu tarihten sonra bekleniyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı
  2. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  3. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  4. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi
  5. ESA yedi uydulu Plasma Observatory'yi seçti: Dünya'nın manyetik kalkanı incelenecek
  6. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  3. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  4. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  5. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu
  6. Europa'nın sodyum bulutu yirmi yıldır kararlı: kaynak Io değil, Europa'nın kendisi olabilir

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  4. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce
  5. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar