ESA ile ISRO iş birliğini 2032'ye uzattı: uzay havası ve insanlı keşif kapsama girdi

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile Hindistan Uzay Araştırma Kuruluşu (ISRO), 2002'den beri yürürlükte olan iş birliği anlaşmasını beş yıl uzattı. ESA'nın açıklamasına göre anlaşma artık 8 Ocak 2032'ye kadar geçerli; kapsamına da uzay havası ile insanlı ve robotik keşif eklendi. Mektupların değişimi 10 Eylül 2026'da Paris'te, Uluslararası Uzay Zirvesi'nin kenarında imzalandı; ESA bunu 21 Eylül'de duyurdu.

İmzalar ESA Genel Direktörü Josef Aschbacher ile ISRO Başkanı V. Narayanan'dan geldi. ISRO'nun kendi sayfasına göre iki isim, ESA'nın Paris'teki genel merkezinde görüşüp mevcut anlaşmayı değiştiren mektupları imzaladı ve karşılıklı verdi. Uzun süredir takip edilen bu ortaklığın hukuki zemini böylece 2030'lara taşınmış oldu.

Neyi değiştiriyor?

Çerçeve anlaşma, iki ajansın hangi alanlarda birlikte çalışabileceğini belirleyen şemsiye metindir; tek tek görevlerin ayrıntıları ayrı düzenlemelerle yapılır. ESA'nın anlatımına göre bu şemsiyenin altında Dünya gözlemi, uydu navigasyonu, uzay bilimi ve görev operasyonlarına destek gibi alanlar yer alıyordu. Yeni mektuplarla listeye iki başlık ekleniyor: uzay havası ile insanlı ve robotik keşif. Metinde ayrıca uzay faaliyetlerinin sürdürülebilirliğinin giderek önem kazandığı da kayda geçiriliyor.

Uzay havası, Güneş'in püskürmeleri ve fırtınalarının Dünya çevresindeki uyduları, haberleşmeyi ve elektrik şebekelerini etkileme ihtimalini izleyen alanın adıdır. ISRO'nun Güneş gözlemevi Aditya-L1 de bu konuyla yakından ilgili; sitemizde Aditya-L1'in bir Güneş püskürmesinin üç boyutlu yapısını ölçmesini daha önce yazmıştık. ESA da geçmişte Aditya-L1'e yer istasyonlarıyla destek vermişti.

Ortaklığın arka planı

ESA'nın verdiği bilgiye göre iki kurum yirmi yılı aşkın süredir birlikte çalışıyor. ESA, Aralık 2024'te ISRO'nun insanlı uzay uçuşu programı Gaganyaan için yer istasyonu desteği veren bir anlaşma imzalamıştı. ESA'nın o tarihli açıklamasında, üç Gaganyaan görevinin (ikisi insansız, biri insanlı) iletişimine ESOC'taki ağ işletim merkezi aracılığıyla Avrupa'daki antenlerin destek vereceği belirtiliyordu. Aynı açıklama, ESA'nın daha önce Chandrayaan-3 Ay görevine de destek verdiğini hatırlatıyordu. Yeni mektuplara eklenen "insanlı keşif" başlığı, bu fiilî iş birliğine çerçeve anlaşmada da bir yer açıyor.

ISRO tarafında Paris programı

ISRO'nun açıklamasına göre Narayanan zirvede, düşük Dünya yörüngesinde insanlı uçuşun geleceği konulu açılış konuşmasını yaptı ve Uluslararası Uzay İstasyonu sonrası keşfi ele alan bir panele katıldı. Aynı gün EUMETSAT Genel Direktörü Phil Evans ile de bir araya gelen Narayanan, ISRO ile EUMETSAT arasında bilimsel iş birliğine dair uygulama düzenlemesini karşılıklı verdi. Ertesi gün Toulouse'daki CNES merkezini ziyaret eden ISRO Başkanı, ISRO ile CNES'in ortak uydusu TRISHNA'nın ilerleyişini bir Airbus tesisinde gözden geçirdi.

Zirvedeki konuşmasında Aschbacher da Hindistan'ı anmıştı. ESA'nın yayımladığı konuşma metnine göre Genel Direktör, dünyanın dört bir yanında ülkelerin keşif kabiliyeti kurduğunu söylerken Hindistan'ın yakında astronotlarını uzaya çıkaracağını da hatırlattı. Avrupa'nın bu tabloda vazgeçilmez bir ortak olması gerektiğini de vurguladı. Anlaşmanın uzatılması bu bakış açısıyla da okunabilir: Hindistan insanlı programına hazırlanırken Avrupa da keşifte kendi yolunu arıyor; ortaklık ikisi için de dış destek ve bilgi paylaşımı sağlayan bir ağ anlamına geliyor.

Bilinenler ve belirsizlikler

Mektuplar yeni alanları çerçeveye ekliyor; ancak ESA'nın ve ISRO'nun açıklamalarında uzay havası ya da keşif kapsamında ortak bir görevin adı, takvimi veya bütçesi verilmiyor. Bu tür ayrıntılar genellikle sonraki aşamada, ayrı düzenlemelerle belirleniyor. Dolayısıyla bugün için kesin olan şey hukuki süre ve kapsam; somut yeni proje duyurusu ise yok.

Sırada ne var?

Avrupa cephesinde sıradaki durak, ESA üye devletlerinin 15 Aralık'ta Roma'da toplanacak Ara Bakanlar Toplantısı. Avrupa'nın düşük Dünya yörüngesi, Ay ve Mars için izleyeceği yolun orada ele alınması bekleniyor; Roma'ya giden süreci ayrıca anlattık. Anlaşmanın yeni "keşif" başlığının hangi somut projelere dönüşeceği, büyük ölçüde bu toplantıda şekillenecek Avrupa tercihlerine ve ISRO'nun insanlı program takvimine bağlı olacak.