ESA'nın El Niño öngörüsü: Kara bitkilerinin karbon yutağı yılın ikinci yarısında zayıflayacak

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), 10 Kasım'da yayımladığı yazıda bu yıl gelişen El Niño'nun kara ekosistemlerinin karbon tutma kapasitesini nasıl etkileyeceğine dair mevsimlik bir öngörü paylaştı. ESA'nın aktardığına göre, 2026'nın ikinci yarısında (temmuz-aralık) karalardaki net biyom üretkenliğinde yaklaşık 230 milyon tonluk bir düşüş bekleniyor. Net biyom üretkenliği, bir ekosistemin fotosentezle atmosferden çektiği karbon ile solunum ve yangın gibi yollarla geri verdiği karbon arasındaki farkı anlatıyor. Bu fark küçüldüğünde bitki örtüsü atmosferdeki karbondioksiti eskisi kadar tutamıyor.

Tahminin kendisi kadar kıyaslaması da önemli: ajansın yazısına göre öngörülen azalma, 2015'teki güçlü El Niño sırasında gözlenenden daha düşük. Çalışmanın yazarlarından Philippe Ciais da (LSCE) aynı noktayı vurguluyor. Yani tablo ciddi, ama rekor bir kayıp senaryosu değil.

El Niño karbon dengesini neden bozuyor?

El Niño, tropikal Pasifik'te yüzey sularının olağandışı ısınmasıyla başlayan ve dünya genelinde yağış ile sıcaklık düzenlerini kaydıran bir iklim olayı. Bazı bölgelerde yağış azalıyor, kuraklık ve sıcak hava dalgaları bitkilerin karbon alımını düşürüyor, yangın riskini yükseltiyor. ESA'nın verdiği geçmiş örnek bunu gösteriyor: 1997-1998'den bu yana yaşanan en güçlü üç El Niño olayında karaların karbon yutağı yüzde 50'ye varan oranda zayıfladı. Karalar, insanın saldığı karbondioksitin bir bölümünü emen doğal bir tampon olduğu için bu yutağın zayıflaması, atmosferde kalan karbondioksit miktarını artırıyor.

Kaybın coğrafyası

ESA'nın aktardığı dağılımda temmuz-aralık 2026 döneminde küresel düşüşün yüzde 44'ü Güney Amerika'dan geliyor. Güneydoğu Asya ise farklı bir risk taşıyor: öngörüye göre bölgede yanan alan, ajansın kullandığı referans dönemine kıyasla 5-6 kat artabilir. Endonezya, Papua Yeni Gine ve Malezya yangın kaynaklı emisyonların odak noktaları olarak sayılıyor. Riskli alanlar, karbon bakımından zengin yaklaşık 13 milyon hektarlık orman ve turbalıkla örtüşüyor. Turbalıklar yüzyıllar boyunca biriken karbonu depoladığı için yandıklarında bu karbon kısa sürede atmosfere karışıyor.

Öngörünün yanında gerçek zamanlı bir ölçüm de var: ESA'ya göre ekim ayında Endonezya, günlük yangın kaynaklı karbon emisyonunda 2 milyon tonu aşarak en yüksek değere ulaştı; 0,7 milyon tonla Brezilya ikinci sırada yer aldı.

Tahmin nasıl üretildi?

Çalışma üç katmandan oluşuyor. Birincisi, Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nin (ECMWF) 51 mevsimlik iklim tahmini. İkincisi, ORCHIDEE-MICT ve JULES adlı iki küresel kara yüzeyi modeli. Üçüncüsü ise ESA İklim Değişikliği Girişimi'nin uydu verileriyle eğitilmiş makine öğrenmesi tahminleri. Yazıda anılan uydular arasında Sentinel-3 (deniz yüzeyi sıcaklığı ve yanmış alanlar), SMOS (okyanus tuzluluğu ve toprak nemi), Sentinel-6 (deniz yüzeyi yüksekliği) ve Sentinel-2 (yüksek çözünürlüklü optik görüntüler) var; bu veriler El Niño'nun gelişimini ve etkilerini izlemekte işe yarıyor.

ESA, tahminleri izlemek için "Earth Action El Niño Dashboard" adlı bir gösterge paneli açtı; panel COP31'de tanıtıldı ve sunumu ESA'dan Clement Albergel yaptı. Çalışma, ESA'nın FutureEO girişimi altında, "iklim için uzay" başlığıyla yürütülüyor.

Sınırlar ve sırada ne var?

Bu bir gözlem değil, mevsimlik bir öngörü: sonuçlar iklim ve kara yüzeyi modellerinin varsayımlarına, yağış ve sıcaklık tahminlerinin tutmasına bağlı. Çalışmanın makalesi ayrıca henüz hakem değerlendirmesinde; yani bulgular kesinleşmiş sayılmamalı. Önümüzdeki haftalarda yangın verileri ve toprak nemi ölçümleri geldikçe öngörünün ne kadar tuttuğu görülecek. Yıl sonunda gerçekleşen karbon kaybı, 230 milyon tonluk tahminle karşılaştırılabilecek; böylece mevsimlik karbon öngörülerinin ne kadar güvenilir olduğu da test edilmiş olacak.