Ağustos Ay tutulmasında dolunayın yüzde 93'ü gölgeye girdi

27-28 Ağustos 2026 gecesi dolunay, Dünya'nın gölgesinin derinliklerine dalarak neredeyse tam tutulmaya dönüşen bir parçalı Ay tutulması yaşattı. NASA fotoğrafçısının güney Louisiana'dan, New Orleans yakınlarından görüntülediği tutulma, Amerika kıtalarının büyük bölümünden, Avrupa ve Afrika'nın bir kısmından izlenebildi.

Neredeyse tam bir tutulma

Bu tutulma teknik olarak "parçalı" sınıfında olsa da sıradan bir parçalı tutulma değildi. Umbral büyüklüğü 0,93 olarak hesaplandı; yani en büyük tutulma anında Ay'ın çapının yaklaşık yüzde 93'ü Dünya'nın koyu gölgesi olan tam gölge (umbra) içine girdi. Ay yüzeyinin yalnızca ince bir kenarı doğrudan Güneş ışığı almaya devam etti. Gölgede kalan bölüm ise koyu, kızıl ya da bakır renkli bir tona büründü.

Tutulmanın evreleri Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a (UTC) göre şöyle ilerledi:

• Yarı gölge evresinin başlangıcı: 01.24
• Parçalı evrenin başlangıcı: 02.34
• En büyük tutulma: 04.13
• Parçalı evrenin sonu: 05.52
• Yarı gölge evresinin sonu: 07.02

Toplam süre yaklaşık 5 saat 39 dakika, Ay'ın tam gölgeyle temas halinde kaldığı parçalı evre ise yaklaşık 3 saat 19 dakika sürdü. ABD'nin batı kıyısında en büyük tutulma 27 Ağustos akşamı yerel saatle 21.12 civarında, doğu kıyısında ise gece yarısından hemen sonra gerçekleşti. Türkiye saatiyle parçalı evre 05.34'te başladı; ülkemizde Ay şafakla birlikte batıda alçalırken tutulmanın ancak ilk bölümü izlenebildi.

Ay neden kızıllaşıyor?

Ay tutulması, Güneş, Dünya ve Ay'ın neredeyse tam bir doğru üzerinde dizildiği dolunay zamanlarında olur. Dünya, Güneş ışığının Ay'a ulaşmasını engeller; ancak gölge tamamen karanlık değildir. Güneş ışığı Dünya atmosferinden geçerken kırılır ve gölgenin içine doğru bükülür. Bu sırada mavi ışık atmosferde saçılarak büyük ölçüde yolundan sapar, kırmızı ve turuncu tonlar ise Ay'a ulaşır. Bu nedenle tutulan Ay, dünyanın tüm gün doğumları ve gün batımlarının ışığıyla aydınlanmış gibi bakır renkli görünür.

Bu tutulmada Ay'ın küçük bir dilimi gölge dışında kaldığı için parlak kenar ile kızıl bölüm arasındaki karşıtlık özellikle dikkat çekiciydi. Gökyüzü ne kadar karanlıksa kızıl renk o kadar erken fark edilebildi.

Saros döngüsündeki yeri

Ay ve Güneş tutulmaları, yaklaşık 18 yıl 11 günlük Saros döngüsüyle benzer geometride yinelenir. 28 Ağustos 2026 tutulması, 82 tutulmadan oluşan Saros 138 serisinin 29'uncusu. Aynı serinin bir önceki tutulması 16 Ağustos 2008'de yaşanmıştı; bir sonraki 7 Eylül 2044'te gerçekleşecek.

2026 yılı Ay tutulmaları açısından hareketli geçti: 3 Mart'ta tam bir Ay tutulması yaşanmıştı. Ağustos tutulması, 31 Aralık 2028'deki tam Ay tutulmasına kadar Dünya'nın herhangi bir yerinden görülebilecek en derin tutulma olarak kayıtlara geçti.

Fotoğrafın arka planı: Artemis'in üretim üssü

Görüntünün çekildiği New Orleans, NASA için özel bir yer. Şehirdeki Michoud Montaj Tesisi, Artemis görevlerinde kullanılan Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketinin kademelerinin ve Orion uzay aracının yapısal parçalarının üretildiği merkez. Artemis III için kullanılacak çekirdek kademenin üst bölümü de 2026 baharında burada tamamlanarak Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'ne gönderildi. Tesis, Apollo döneminde Satürn V roketinin ilk kademesinin ve uzay mekiği döneminde dış yakıt tanklarının da üretildiği tarihi bir yapı.

Ay tutulmasını izlemek

Güneş tutulmasının aksine Ay tutulması çıplak gözle tamamen güvenle izlenebilir; özel gözlük gerekmez. Dürbün ya da küçük bir teleskop, gölgenin Ay yüzeyindeki kraterler ve denizler üzerinde ilerleyişini daha ayrıntılı görmeyi sağlar. Fotoğraf için tripod ve farklı pozlama süreleri denemek, hem parlak kenarı hem de kızıl bölümü yakalamaya yardımcı olur.

Yarı gölge ile tam gölge arasındaki fark

Dünya'nın gölgesi iki bölümden oluşur. Dış kısımdaki yarı gölgede (penumbra) Güneş'in yalnızca bir kısmı engellenir; Ay bu bölgeye girdiğinde hafifçe kararır ve çoğu zaman çıplak gözle fark edilmez. İç kısımdaki tam gölgede (umbra) ise Güneş'in doğrudan ışığı tamamen kesilir. Ay'ın tamamı tam gölgeye girdiğinde tam tutulma, yalnızca bir bölümü girdiğinde parçalı tutulma yaşanır. Ağustos tutulmasında Ay, tam gölgenin kenarına çok yakın geçtiği için tam tutulmaya yalnızca birkaç yüzde uzak kaldı.

Kısaca

• 27-28 Ağustos 2026 tutulmasında Ay'ın çapının yaklaşık yüzde 93'ü Dünya'nın tam gölgesine girdi.
• En büyük tutulma 28 Ağustos UTC 04.13'te yaşandı; parçalı evre 3 saati aştı.
• Tutulma Saros 138 serisinin 29'uncu üyesiydi.
• Bir sonraki tam Ay tutulması 31 Aralık 2028'de gerçekleşecek.