SN 2026ahvu: NGC 1433'teki yakın Ia türü süpernova 18-23 Kasım'da tepe parlaklığına varacak
NOIRLab, 50 milyon ışık yılı uzaktaki NGC 1433'te 2 Kasım'da bulunan SN 2026ahvu'nun Gemini ve DECam görüntülerini paylaştı. Patlamanın 18-23 Kasım'da en parlak hâline varması bekleniyor.

Güney yarıkürenin Sarkaç Saati (Horologium) takımyıldızındaki NGC 1433 gökadasında, 2 Kasım 2026'da yeni bir süpernova keşfedildi. SN 2026ahvu adı verilen patlama, ABD'nin NSF NOIRLab kuruluşunun 12 Kasım'da paylaştığı Gemini Güney ve Karanlık Enerji Kamerası (DECam) görüntülerinde gökadanın merkezinin sağ alt tarafında çok parlak bir nokta olarak görünüyor. NOIRLab, patlamanın gece gece değiştiğini ve henüz tepe parlaklığına varmadığını bildiriyor.
Gökada yaklaşık 50 milyon ışık yılı uzakta. NOIRLab bu mesafenin yayımlanmış tahminler arasında değişebildiğini, bültende yaklaşık değerin kullanıldığını not ediyor. Bu uzaklık, süpernovayı yakın sayılan bir olay yapıyor: NOIRLab'a göre bu, 2011'de Girdap Gökadası'nda (M101) bulunan SN 2011fe'den bu yana gözlenen en yakın Ia türü süpernovalardan biri.
Keşiften tepe parlaklığına
Nesneyi, gökyüzünü tarayarak Dünya'ya çarpma riski taşıyan asteroitleri arayan ATLAS sistemi 2 Kasım'da yaklaşık 04.20 UTC'de kaydetti. İlk adı AT 2026ahvu'ydu. 3 Kasım'da Keck II teleskobunun DEIMOS cihazıyla alınan tayf, nesnenin genç bir Ia türü süpernova olduğunu doğruladı ve ad SN 2026ahvu'ya dönüştü. Keşif anında görünür kadir değeri yaklaşık 17 idi; birkaç gün içinde gözlemciler 13,5 bildirdi. Kadir ölçeğinde küçük sayı daha parlak demektir.
NOIRLab'ın tahminine göre patlama 18-23 Kasım arasında 10,5 ile 12,1 arasında bir kadire ulaşacak. Kurum bu rakamın bir öngörü olduğunu ve gözlemler sürdükçe değişebileceğini belirtiyor; ayrıca tepe parlaklığının farklı süzgeçlerde farklı zamanlarda görülebileceğini ekliyor.
Ia türü süpernova nedir?
Ia türü süpernovalar, Güneş gibi yıldızların geride bıraktığı yoğun çekirdekler olan beyaz cücelerin termonükleer patlamasıyla ortaya çıkar. NOIRLab'ın tarifiyle bunlar, yakın bir eş yıldızdan madde toplamış bir beyaz cücenin patlamasıdır. Bu patlamaların gerçek parlaklığı iyi bilindiği için gökbilimciler onları "standart mum" olarak kullanıp gökada uzaklıklarını ölçer. Evrenin genişleme hızını hesaplamada bu yöntem temel araçlardan biri.
Yine de önemli sorular açık: Bu patlamaları hangi yıldız sistemleri üretiyor ve beyaz cüce tam olarak nasıl tutuşuyor? NOIRLab'a göre patlamanın ilk günlerini yakalamak bu ayrımı yapmaya yardım edebilir; çünkü eş yıldızla ya da çevredeki maddeyle etkileşimin izleri, genişleyen kalıntı bulutu evrildikçe hızla kaybolabilir. SN 2026ahvu'nun hem erken yakalanması hem de yakın olması bu yüzden değerli sayılıyor.
Patlamadan önceki görüntüler de var
DECam, NGC 1433'ü patlamadan önce de görüntülemişti. 2013-2019 arasında karanlık enerjinin doğasını araştırmak için yürütülen ve ABD Enerji Bakanlığı'na bağlı Fermi Ulusal Hızlandırıcı Laboratuvarı'nın öncülük ettiği Karanlık Enerji Taraması'nın verileri arasında bu gökada da yer alıyor. Böylece gökbilimciler süpernovanın bulunduğu bölgeyi patlama öncesi ve sonrası karşılaştırabiliyor. Gemini'nin daha keskin görüntüleri bu karşılaştırmaya ayrıntı katıyor.
NOIRLab, Blanco/DECam, Gemini ve Şili'deki Cerro Pachón'da bulunan SOAR teleskobuyla ortak bir izleme programı yürütüyor. Tekrarlanan görüntüler parlaklığın ve rengin nasıl değiştiğini, tayf ölçümleri ise genişleyen maddenin neyden oluştuğunu ve ne kadar hızlı hareket ettiğini gösterecek. Kurum, farklı dalga boylarında ve zaman dilimlerinde kapsamı genişletmek için başka gözlemevlerini de katkıya çağırıyor.
Amatör gözlemciler için ne anlama geliyor?
NOIRLab'a göre bildirilen parlaklığında SN 2026ahvu, uygun koşullarda küçük ve orta boy amatör teleskoplarla görülebiliyor; özellikle NGC 1433'ün yüksekte yükseldiği güney konumlarda. Gözle bakıldığında soluk bir ışık noktası olarak görünüyor. Nesnenin koordinatları, bültende sağ açıklık 03s 41d 55,511sn ve dik açıklık −47° 13′ 39,39″ olarak veriliyor.
Bu koordinatlar Türkiye'deki gözlemciler için kötü haber: −47° dik açıklık, bizim enlemlerimizde nesnenin ufkun en fazla birkaç derece üzerine çıkabileceği anlamına geliyor. Hesaba göre ülkenin en güneyinde bile meridyende ufkun yaklaşık yedi derece üzerinde kalıyor; büyük bölümden ise pratikte gözlenemiyor. Süpernovanın gelişimini bizim için güney yarıkürenin profesyonel ve amatör gözlemcileri izleyecek.
Sırada ne var?
Önümüzdeki haftalarda patlamanın tepe parlaklığına ulaşması ve ardından uzun bir sönme sürecine girmesi bekleniyor. NOIRLab, parlaklığın en yüksek olduğu anın ölçülmesinin NGC 1433'ün uzaklığına dair bilgimizi de iyileştireceğini vurguluyor; çünkü Ia türü süpernovaların içsel parlaklığı çok iyi biliniyor ve görünür parlaklık uzaklığı doğrudan veriyor. Açık kalan soru ise patlayan sistemin türü: tek bir beyaz cüce ve eş yıldızı mı, yoksa başka bir senaryo mu? Cevabı büyük ihtimalle önümüzdeki haftalarda toplanacak tayflar verecek.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















