23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Evren

Uzay ve zamanın, içindeki tüm madde ve enerjinin ve bunların oluşturduğu yapıların bütünü. Yaklaşık 13,8 milyar yıl önce Büyük Patlama ile genişlemeye başladı.

İngilizce karşılığı
Universe
İlgili alan
Kozmoloji

Evren, uzay ve zamanın, içindeki tüm madde ve enerjinin ve bunların oluşturduğu atom altı parçacıklardan dev galaksi ipliklerine kadar bütün yapıların toplamıdır. Kozmoloji, evrenin yaklaşık 13,8 milyar yıldır genişlediğini ve sıcak, yoğun bir başlangıçtan, yani Büyük Patlama'dan geldiğini ortaya koymuştur.

Nasıl işler?

Evren genişler: galaksi kümeleri arasındaki uzay zamanla büyür. Bu genişleme, Einstein'ın genel görelilik kuramına dayanan modellerle açıklanır. Büyük ölçekte evren her yerde ve her yönde aşağı yukarı aynı görünür; yaklaşık 300 milyon ışık yılından büyük ölçeklerde madde düzgün dağılır. Daha küçük ölçeklerde ise galaksiler kümeler, üstkümeler ve aralarında boşluklar bulunan sünger benzeri bir ağ oluşturur.

Evrenin içeriği şaşırtıcıdır. Kütle-enerjinin yaklaşık yüzde 68'i karanlık enerji, yüzde 27'si karanlık madde, yalnızca yüzde 5'i atomlardan oluşan sıradan maddedir. Yıldızlar, gezegenler ve görünür gaz bulutları bu sıradan maddenin bile yalnızca yüzde 6 kadarıdır. Karanlık madde ışık yaymaz, varlığı kütleçekim etkisinden anlaşılır. Karanlık enerji ise genişlemenin hızlanmasından sorumlu tutulan, doğası bilinmeyen bir enerji biçimidir.

Örnekler

Görebildiğimiz bölgeye gözlenebilir evren denir. Işığın hızı sonlu ve evrenin yaşı belli olduğu için ancak ışığı bize ulaşmış bölgeleri görebiliriz. Genişleme hesaba katıldığında gözlenebilir evrenin çapı bugün yaklaşık 93 milyar ışık yılıdır. Evrenin tamamının büyüklüğü ise bilinmemektedir. Karşılaştırma için, Samanyolu yaklaşık 87.400 ışık yılı çapındadır ve en yakın büyük komşumuz Andromeda Galaksisi yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıktadır. Güneş, Samanyolu'ndaki birkaç yüz milyar yıldızdan biridir; Samanyolu da gözlenebilir evrendeki birkaç yüz milyar galaksiden biridir.

Evrenin bebeklik izleri bugün de görülebilir. Başlangıçtan yaklaşık 377.000 yıl sonra evren, elektronların çekirdeklerle birleşip ilk kararlı atomları oluşturacağı kadar soğudu ve ışığa saydam hâle geldi. O anda serbest kalan ışık bugün kozmik mikrodalga arka plan ışıması olarak her yönden gelir. Yaklaşık 9,8 milyar yıl sonra ise karanlık enerjinin etkisi maddeninkini geçti ve genişleme hızlanmaya başladı.

Sözcüğün kökü de anlamlıdır: İngilizcedeki universe, Latince "bir araya gelmiş, bütün" anlamındaki universus sözcüğünden gelir. Ölçümler evrenin yaşını 13,799 ± 0,021 milyar yıl olarak verir. Karanlık enerji, karanlık madde ve sıradan maddenin dışında kalan içerik çok küçüktür: nötrinolar yüzde 0,3'ten az, elektromanyetik ışınım ise yaklaşık yüzde 0,005 paya sahiptir. "Büyük Patlama" adı ise ironik biçimde bu modele karşı çıkan Fred Hoyle'dan gelir; Hoyle bu ifadeyi Mart 1949'da bir BBC radyo yayınında kullanmıştı.

Tarihçe

İlk evren modellerinin çoğu Dünya'yı merkeze koyuyordu; Bilimsel Devrim sırasında Güneş merkezli model kabul gördü. 1917'de Einstein genel göreliliği evrenin tamamına uygulayarak modern kozmolojiyi başlattı. Alexander Friedmann 1922'de genişleyen evren çözümlerini türetti; Georges Lemaître 1927'de galaksilerin uzaklaşmasını evrenin genişlemesiyle açıkladı. Edwin Hubble 1922-1923'te Andromeda gibi sarmal bulutsuların ayrı galaksiler olduğunu kanıtladı ve 1929'da genişlemeyi gözlemsel olarak gösteren çalışmasını yayımladı. 1964'te Arno Penzias ve Robert Wilson'ın kozmik mikrodalga arka plan ışımasını rastlantıyla bulması Büyük Patlama modelini güçlü biçimde destekledi.

"Evren" kavramının sınırları hâlâ tartışılır: evrenin sonsuz olup olmadığı, Büyük Patlama'dan önce ne olduğu ve evrenin nihai kaderi açık sorulardır.

İlgili terimler

  • Büyük Patlama
  • Gözlenebilir evren
  • Karanlık madde
  • Karanlık enerji
  • Kozmik mikrodalga arka plan ışıması
  • Kozmik şişme

Ayrıntılı anlatım: Evren →

İlgili terimlerTümü →

Kozmik uzaklık merdiveniCosmic distance ladderKozmik uzaklık merdiveni, paralaksla başlayıp Sefe değişenleri, Ia süpernovaları ve Hubble yasasıyla ilerleyerek uzak cisimlerin mesafesini birbirine bağlı basamaklarla ölçme zinciridir.TekillikSingularity (gravitational singularity)Tekillik, genel görelilikte eğriliğin sonsuza gittiği ya da serbest düşen bir yolun sonlu sürede kesildiği yerdir; kara delik merkezlerinde ve Büyük Patlama modellerinin başlangıcında ortaya çıkar.Standart mumStandard candleStandart mum, gerçek ışıtması önceden bilinen gök cismidir; görünen parlaklığıyla karşılaştırılınca uzaklığı hesaplanabildiği için evrenin ölçülmesinde temel araçtır.Kozmik ağCosmic webKozmik ağ, gökadaların ve karanlık maddenin evrende oluşturduğu dev ölçekli yapıdır: iplikler ve duvarlar boyunca dizilen gökadalar, aralarında ise neredeyse boş devasa boşluklar.KuarkQuarkProton ve nötronu oluşturan temel parçacık. Altı çeşidi vardır, renk yükü taşır ve tek başına bulunmaz; evrenin ilk mikrosaniyelerinde serbest kuark-gluon plazması hâlindeydi.Negatif enerjiNegative energyBir bölgedeki enerji yoğunluğunun boşluğun enerjisinden düşük olması. Kuantum alan kuramına uygundur ve Casimir etkisiyle dolaylı olarak ölçülmüştür; solucan delikleri ve warp fikirlerinin temelidir.Egzotik maddeExotic matterNegatif enerji yoğunluğu ya da negatif kütle gibi sıradan maddede görülmeyen özelliklere sahip varsayımsal madde. Geçilebilir solucan delikleri ve warp sürücüsü için gerekli; varlığı kanıtlanmadı.Kozmolojik sabitCosmological constantEinstein'ın genel görelilik denklemlerine 1917'de eklediği, Yunan harfi Λ ile gösterilen terim. Bugün evrenin hızlanarak genişlemesini açıklayan karanlık enerjinin en yalın modelidir.

Bu konudaki haberler

  1. 26,7 milyar yaşında evren: Karanlık madde istemeyen CCC+TL modeli yeni sınamalardan geçti26,7 milyar yaşında evren: Karanlık madde istemeyen CCC+TL modeli yeni sınamalardan geçti7 Kasım 2026, 18:02
  2. Evren 530 milyon yaşındayken: Webb, iyonlaştırıcı ışığının çoğunu salan mavi bir gökada bulduEvren 530 milyon yaşındayken: Webb, iyonlaştırıcı ışığının çoğunu salan mavi bir gökada buldu6 Kasım 2026, 14:13
  3. Evren daha az yıldız doğuruyor ama yakıt hâlâ yerindeEvren daha az yıldız doğuruyor ama yakıt hâlâ yerinde30 Eylül 2026, 02:48
  4. Evren bir hologram mı? Fizikçilerin en güçlü fikri genişleyen uzayda duvara çarpıyorEvren bir hologram mı? Fizikçilerin en güçlü fikri genişleyen uzayda duvara çarpıyor25 Eylül 2026, 19:14
  5. Evren yavaşlamaya mı başladı? Süpernova yaş etkisi karanlık enerjiyi sorgulatıyorEvren yavaşlamaya mı başladı? Süpernova yaş etkisi karanlık enerjiyi sorgulatıyor27 Haziran 2026, 08:09
  6. Saatsiz bir mini evren: Zaman sistemin içinden doğabilir mi?Saatsiz bir mini evren: Zaman sistemin içinden doğabilir mi?20 Haziran 2026, 08:21

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar