X serisi oynama sırası: nereden başlanır ve oyundaki gerçek solucan deliği, makine bilimi
Egosoft'un X serisinin hangi sırayla oynanacağını, nereden başlanacağını ve atlama kapıları, kontrolden çıkan makineler ve uzay kaynağı gibi fikirlerin arkasındaki gerçek bilimi anlatıyoruz.
- Tür
- Seri / evren
- Çıkış yılı
- 1999
- Geliştirici
- Egosoft
- Yayıncı
- Egosoft (eskiden THQ ve Deep Silver ile)
- Platformlar
- PC (Windows; X3 oyunları ve X Rebirth ayrıca Mac ve Linux, X4 Linux)
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok (Steam'deki X oyunlarının dil listelerinde Türkçe yok)
X serisi, Alman stüdyo Egosoft'un 1999'dan beri sürdürdüğü, tek bir geminin başında başlayıp bir uzay imparatorluğuna uzanan ticaret, savaş ve inşa simülasyonları ailesidir. Oyuncu, yıldız sistemlerini birbirine bağlayan "atlama kapıları" ağında dolaşır; ürün alıp satar, fabrika ve istasyon kurar, filo toplar ve kurgusal bir evrende bir ekonominin parçası olur. Serinin ortak noktası, doğrusal bir hikâyeden çok açık uçlu bir kum havuzu olmasıdır.
Egosoft, Wikipedia'ya göre 1988'de Bernd Lehahn tarafından Würselen'de kuruldu ve Almanya'nın en eski aktif oyun şirketi olarak anılıyor. X markası ilk kez 1999'da "X: Beyond the Frontier" ile çıktı. Yayıncılık önce THQ'da (1999-2000), sonra Deep Silver'daydı; 2013'ten itibaren Egosoft kendi oyunlarını kendisi yayımlıyor. Bu yazıdaki durum 15 Kasım 2026 itibarıyladır.
X serisi ne anlatıyor?
Serinin kurgusunda insanlık, gezegenleri yerleşime uygun hâle getirmek için "Terraformer" filoları gönderir; bu makineler sonradan evrimleşip düşman Xenon'a dönüşür. İlk oyunun Wikipedia özetine göre 2912'de geçen "Beyond the Frontier"da oyuncu, Dünya'dan gelen bir pilotun yabancı bir bölgeye düşmesiyle Teladi ve Argon gibi ırkların arasına karışır. Sonraki oyunlar Khaak adlı uzaylı tehdidini, Dünya'nın galaktik ağa yeniden bağlanmasını, Terran-Argon çatışmasını ve en sonunda kapıların kapanıp yeniden açılmasını işler. Egosoft'un resmî zaman çizelgesine göre X Rebirth, atlama kapılarının yeniden açıldığı döneme, X4 ise kapı ağı yeniden dengelendikten sonrasına denk geliyor. Hikâyelerin ayrıntısına burada girmiyoruz; spoiler vermemek için yalnızca çerçeveyi veriyoruz.
X oynama sırası: kaç oyun var, nereden başlanır?
Wikipedia'nın serisi listesine göre sekiz ana sürüm var; bunların arasında X-Tension (ilk oyunun genişlemesi), X3: Terran Conflict ve X3: Albion Prelude (aynı oyun dünyasında, bağımsız çalışan devam sürümleri) da yer alıyor. Ayrıca Albion Prelude için 2021'de "Farnham's Legacy" adlı bir içerik paketi çıktı.
Çıkış sırası
| Yıl | Oyun | Not |
|---|---|---|
| 1999 | X: Beyond the Frontier | Serinin ilk oyunu; THQ |
| 2000 | X-Tension | Genişleme; 54'ten 90 sisteme çıkar |
| 2003 | X2: The Threat | Net bir arka hikâye, Khaak tehdidi |
| 2005 | X3: Reunion | Yeni X3 motoru; yaklaşık 160 sektör |
| 2008 | X3: Terran Conflict | Terran'ların galaktik ağa dönüşü |
| 2011 | X3: Albion Prelude | Aynı oyun dünyasında yeni hikâye |
| 2013 | X Rebirth | Çıkışta ağır eleştiri aldı |
| 2018 | X4: Foundations | Güncel oyun; yedi genişleme paketi |
Hikâye sırası çıkış sırasıyla büyük ölçüde örtüşüyor:
| Sıra | Oyun | Not |
|---|---|---|
| 1 | X: Beyond the Frontier / X-Tension | 2912 civarı; Xenon ve Terraformer'lar |
| 2 | X2: The Threat | Beyond the Frontier'dan yaklaşık yirmi yıl sonrası |
| 3 | X3: Reunion | Dünya'nın ağa yeniden bağlanması |
| 4 | X3: Terran Conflict | Terran-Argon çatışması |
| 5 | X3: Albion Prelude | Aynı dünyada ek hikâye |
| 6 | X Rebirth | Atlama kapılarının yeniden açılması |
| 7 | X4: Foundations | Kapı ağı dengelendikten sonra |
Nereden başlanır? Bu bizim önerimiz: yeni biri için en kolay giriş X4: Foundations. Çünkü Egosoft onu bugün de güncelliyor, tek bir gemiyle başlayıp imparatorluğa uzanan çizgiyi en eksiksiz sunuyor ve önceki oyunları bilmeyi gerektirmiyor. Eski bir X klasiği isteyenler için X3: Terran Conflict ya da Albion Prelude iyi bir başlangıç; X3: Reunion sayfamızda o dönemin dünyasını anlattık. X Rebirth'i ise yalnızca merak ya da tamamlama için öneririz.
Nasıl oynanır?
Serinin tüm oyunları aynı iskeleti paylaşır: bir gemi, bir sektör ağı, canlı bir ekonomi. Ticaret yaparak başlar, madencilik ve savaşla gelirinizi artırır, sonra fabrika ve istasyon kurarsınız. Egosoft'un X4 açıklamasına göre fabrika modülleri serbestçe birleştirilerek büyüyen ekonomik ya da askerî istasyonlar yapılabiliyor; ekonomi tam simüle edilmiş ve her düzeyde değişimlere tepki veriyor. Gemileri kokpitten ya da köprüden uçurabilir, filonuzu harita üzerinden komuta edebilirsiniz. X4'te tek gemiyle başlayan oyuncu sonunda koca bir ekonomiyi yönetebilir; X4: Foundations sayfamızda oynanışı ayrıntılı bulabilirsiniz. Wikipedia'ya göre X4'te evren, oyuncu orada olmasa bile işlemeye devam ediyor.
Oyundaki bilim
X evreni sert bilimkurgu değil; ama kurgusunun ana unsurları gerçek bilimde bilinen kavramlara dayanıyor. Aşağıda üç ana başlığı ele alıyoruz.
Atlama kapıları ve solucan delikleri. X evreninde yıldız sistemleri kapılarla bağlıdır; Egosoft'un zaman çizelgesine göre Dünya'daki bilim insanları kapıları 2042'de yaratmıştı. Gerçek fizikteki en yakın fikir solucan deliğidir. Albert Einstein ve Nathan Rosen 1935'te uzay-zamanın iki bölgesini bağlayan "köprüler"i tanımladı; "solucan deliği" terimini ise John Archibald Wheeler 1957'de kullandı. Kip Thorne ve Mike Morris 1988'de, egzotik maddeyle açık tutulabilen geçilebilir solucan deliklerini genel görelilik öğretimi için örnek olarak önerdi; bu yapıların açık kalması için negatif enerji yoğunluklu "egzotik madde" gerekir. Bugüne dek gözlemsel bir solucan deliği kanıtı yok. Kapıların oyundaki gündelik ulaşım hâli, bilimin kuramsal olasılık dediği şeyin kurguya taşınmış hâlidir. Daha geniş bilgi için Solucan delikleri ve Alcubierre sürücüsü sayfalarına bakın.
Xenon: kontrolden çıkan makineler. Terraformer'lardan evrimleşen Xenon, insan yapımı makinelerin kontrolden çıkması fikrini işler; bilimdeki en yakın karşılığı kendini çoğaltan uzay araçlarıdır. John von Neumann'ın kendini çoğaltan makineler üzerine çalışmasının ardından Robert Freitas 1980'de bu konuda ilk nicel mühendislik çalışmasını yayımladı: yaklaşık 443 tonluk bir "tohum fabrika" uzak bir yere götürülür ve yaklaşık 500 yıl içinde ek sondalar üretecek bir sanayi kompleksi kurar. Aynı literatür riskleri de tartışır: Frank Tipler 1981'de bu tür sondaların hiç görülmemesinin, uzaylı zekânın olmadığını gösterdiğini savundu; Carl Sagan ise uygarlıkların böyle sondalar yapmaktansa onları yok edeceğini söyledi, çünkü denetimsiz çoğalma tehlikelidir. Xenon'un hikâyesi bu kaygıyı kurguda bir adım ileri götürür. Ayrıca bu fikir, terraforming hakkında yazdığımız yazıyla da kesişiyor.
Ekonomi ve kaynak. Serinin ekonomisi, fabrikaların girdi tüketip çıktı ürettiği, fiyatların arza ve talebe göre oynadığı bir sistemdir. Gerçekte uzayda kaynak toplamanın ne kadar zor olduğunu NASA'nın OSIRIS-REx görevi gösteriyor: araç 8 Eylül 2016'da fırlatıldı, Bennu asteroitinden aldığı örneği 24 Eylül 2023'te Dünya'ya getirdi ve örneğin kütlesi yaklaşık 121,6 gramdı. NASA bunu o güne dek uzayda toplanan en büyük asteroit örneği olarak duyurdu; yine de oyundaki kargo ambarlarıyla kıyaslanamayacak kadar küçüktür. Gezegenlerde yerinde kaynak kullanımı da henüz deney düzeyinde: Perseverance üzerindeki MOXIE, Mars atmosferindeki karbondioksiti oksijene çevirdi ve toplam yaklaşık 122 gram üretti. Oyundaki fabrika zincirleri bu yüzden bilimden çok ekonomi simülasyonu geleneğine bağlıdır. Egosoft'un oyunları ayrıca yörünge mekaniğini yansıtmaz; bunu görmek için Kerbal Space Program'a bakın.
Geliştirme hikâyesi
Egosoft'un 1988'de Amiga için çıkardığı ilk oyun "Hotel Detective"di; şirket 1990'larda reklam oyunları üretti ve X ile tanındı. Yaklaşık 2000'den başlayarak "Online Universe" adlı çevrimiçi bir X oyunu üzerinde çalıştı, ama bu proje halka açık bir sürüme ulaşmadı. X2'nin genişleme paketi "X2: The Return", X3: Reunion'ı geliştirmek için iptal edildi. X3: Reunion yeni bir motorla geldi; eleştirmenler yamalarla karmaşık bir yapıdan erişilebilir bir uzay simülasyonuna dönüştüğünü yazdı. X Rebirth ise çıkışında Metacritic'te 100 üzerinden 33 aldı; GameSpot 2, IGN 4,3 verdi. Egosoft mart 2014'e kadar 25 yama yayımladı, nisan 2014'te 2.0'ı, aralık 2014'te Teladi Outpost genişlemesiyle 3.0'ı getirdi. X4: Foundations 30 Kasım 2018'de Windows ve Linux için çıktı; çıkışında Metacritic'te 59 aldı, ama eleştirmenler onu X Rebirth'e göre belirgin bir iyileşme olarak gördü.
Etkisi ve ödülleri
X4, Steam'e göre Split Vendetta (31 Mart 2020), Cradle of Humanity (16 Mart 2021), Tides of Avarice (14 Mart 2022), Kingdom End (12 Nisan 2023), Timelines (20 Haziran 2024), Hyperion Pack (20 Şubat 2025) ve Envoy Pack (10 Eylül 2025) genişlemelerini aldı; Egosoft ayrıca Diplomacy (8.00) ve Empire (9.00) gibi büyük güncellemeler yayımladı. Seri, modlama topluluğuyla da yaşıyor: Steam'de X4 için Atölye desteği var. Resmî kaynaklarda öne çıkan bir ödül kaydı bulamadık, bu yüzden ödül sıralamıyoruz.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Platformlar oyuna göre değişiyor: X: Beyond the Frontier Windows'ta, X3: Terran Conflict, X3: Albion Prelude ve X Rebirth Windows, Mac ve Linux'ta, X4: Foundations ise Windows ve Linux'ta Steam üzerinden oynanıyor. Bunlar PC oyunlarıdır; Egosoft, X Rebirth için konsol sürümü olmayacağını açıklamıştı. Steam'deki dil listelerinde (X4, X Rebirth, Terran Conflict, Albion Prelude ve Beyond the Frontier) Türkçe yok; X4 İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca, Çince, Portekizce, İspanyolca, Rusça, Korece, Japonca, Lehçe ve Çekçe sunuyor. Oyunların hepsi ücretli; X4'ün genişlemeleri ayrıca satılıyor, X Rebirth için ise ayrı bir demo sürümü var.
Kimlere uygun? Benzer oyunlar
Serinin tadı, kendi yolunu kendin çizmek ve ekonomiyi okumaktan geliyor; hızlı bir aksiyon ya da kolay bir giriş değil. Oyuncu ekonomisiyle işleyen çevrimiçi bir evren arayanlar EVE Online'a, daha aksiyon ağırlıklı bir uzay oyunu arayanlar Everspace 2'ye ve Rebel Galaxy Outlaw'a bakabilir.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=dUcXYxILnF8
Benzer oyunlarTümü →
Destiny oynama sırası: nereden başlanır ve oyundaki gerçek Ay, Venüs, Mars bilimiBungie (Destiny: Rising: NetEase)2014 · PC (Windows), PlayStation 3, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox 360, Xbox One, Xbox Series X|S; mobil: Android, iOS (Destiny: Rising)
Homeworld oynama sırası: nereden başlanır ve oyundaki gerçek asteroit, yakıt bilimiRelic Entertainment, Barking Dog Studios, Gearbox Software, Blackbird Interactive1999 · PC (Windows), macOS (Homeworld 2, Remastered Collection ve Deserts of Kharak)
Elite serisi oynama sırası: 1984'ten Elite Dangerous'a ve oyundaki gerçek Samanyolu bilimiDavid Braben ve Ian Bell (Elite, 1984); Frontier Developments (1995'ten itibaren)1984 · BBC Micro ve birçok ev bilgisayarı, MS-DOS, Amiga, Atari ST, PC (Windows), Xbox One, PlayStation 4
Kerbal Space Program oynama sırası: KSP 1, KSP 2 ve oyundaki gerçek roket bilimiSquad (KSP 1); Intercept Games (KSP 2)2011 · PC (Windows, macOS, Linux), PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S (KSP 1); PC (Windows) (KSP 2)
Halo oynama sırası: nereden başlanır ve oyundaki gerçek halka dünya, yerçekimi bilimiBungie (2001-2010), 343 Industries / Halo Studios (2011'den beri)2001 · Xbox, Xbox 360, Xbox One, Xbox Series X|S, PC (Windows); Halo: Campaign Evolved PlayStation 5'te de
Star Trek oyunları oynama sırası: nereden başlanır ve oyunlardaki gerçek warp bilimiÇeşitli stüdyolar (Interplay, Raven Software, Cryptic Studios, Red Storm Entertainment, Dramatic Labs ve diğerleri)1971 · PC, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S, Nintendo Switch, Oculus Quest (oyuna göre değişir)
























