X3: Reunion: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, asteroit, ekonomi bilimi

X3: Reunion, Alman geliştirici Egosoft'un tek kişilik uzay ticaret ve savaş oyunudur ve X serisinin üçüncü ana oyunudur. Avrupa'da 28 Ekim 2005'te, Kuzey Amerika'da 4 Kasım 2005'te Windows için çıktı; yayıncısı Deep Silver'dı. Daha sonra macOS (Ağustos 2007) ve Linux (5 Aralık 2008) sürümleri geldi. Oyun, 2003 tarihli X2: The Threat'in devamı ve 1999'da başlayan serinin üçüncü halkasıdır.

Fikir basit: bir uzay gemisinin kokpitinde oturuyorsunuz, önünüzde yaklaşık 160 sektörden oluşan geniş bir evren var ve ne yapacağınızı siz seçiyorsunuz. Ana hikâyeyi erteleyebilir, hatta hiç dokunmayabilirsiniz; hedefiniz ticaret yapıp kâr etmek, bir fabrika kurmak, korsanlık yapmak ya da büyük bir filo toplamak olabilir. Kısaca bu bir "kum havuzu" (sandbox) oyunudur. Oyunda başroldeki Julian'ın hikâyesini burada anlatmıyoruz; olay örgüsünü yalnızca "kayıp Dünya'yı yeniden bulma" ana çerçevesiyle anmak yeterli.

Nasıl oynanır?

Oyun, ekonomik bir simülasyonla uzay savaşını birleştirir. Para (kredi) kazanıp itibar kazanmak, oyunun asıl itici gücüdür. Bir istasyondan mal alıp başka bir istasyonda daha yüksek fiyata satarsınız; fiyatlar arz ve talebe göre oynar. Kazancınızla silah, gemi ve hatta kendi fabrikalarınızı satın alabilirsiniz. Fabrikalar enerji ve ham madde tüketerek ürün üretir; ürünü ve hammaddeyi gemilerle taşıtmak gerekir. Birden çok fabrikayı birbirine tüplerle bağlayıp kendi kendine yetebilen "kompleksler" kurmak mümkündür.

Oyun, rakip gemilerle de doludur. X3'te yapay zekâ ile yönetilen ticaret gemileri tek bir fabrikaya bağlı olmaz; en kârlı güzergâhı arayan serbest tüccarlardır, dolayısıyla oyuncu pazara her zaman ilk giren olamaz. Korsanlar çoğunlukla çeteler hâlinde dolaşır, kaçakçılar yük taramasında ortaya çıkar. Ayrıca itibar sistemi vardır: bazı silahlar ve gemiler ancak yeterli itibarla satın alınabilir; suça bulaşırsanız istasyonlara inme hakkınızı bile yitirebilirsiniz.

Egosoft oyunun arayüzünü, mouse ve oyun kumandasıyla da kullanılabilecek şekilde yeniden tasarladı; nesneler üzerinde işaretçiler ve tek tıkla seçim özelliği geldi. Oyuncular, Egosoft'un sunduğu betik araçlarıyla kendi işlevlerini oyuna ekleyebiliyor; bu da topluluğun oyunu yıllarca canlı tutmasının nedenlerinden biri oldu.

Oyundaki bilim

X3'ün evreni, gerçeğe bakınca belirgin biçimde kurgusal: oyun, yaşadığımız evrenden "görünürde uzak" bir yerde, Dünya takvimine göre 2935 yılında geçer. Yine de uzay ticareti, istasyon ve gemi ölçekleri gibi konularda gerçek fiziğe ve mühendisliğe yakın birkaç fikir barındırır.

Atlama kapıları ve solucan delikleri

Oyunun sektörleri iki yönlü atlama kapılarıyla birbirine bağlanır. Bu fikir, genel göreliliğin denklemlerinden çıkan solucan deliklerine benzer. Einstein ve Rosen 1935'te uzay-zamanın iki bölgesini bağlayan "köprüleri" yazdı; "solucan deliği" terimini ise John Archibald Wheeler 1957'de ortaya attı. Bugüne kadar solucan deliklerine dair bir gözlem yok; geçilebilir olması için negatif enerji yoğunluklu "egzotik madde" gerekir ve kuantum alan kuramı bu negatif enerjinin süresini ve miktarını sınırlar. Yani oyunun kapıları, bilimin bugün için yalnızca kuramsal tuttuğu bir yapıyı kusursuz bir ulaşım ağına çevirir. Konuyu daha geniş görmek için filmlerdeki solucan delikleri yazımıza bakabilirsiniz.

Ölçek: pilot kokpite sığmalı

X3'ün yapımcıları grafikleri sıfırdan yeniden tasarladı ve gemi boyutlarını "mantıklı bir ölçeğe" göre yeniden belirledi: bir pilotun kokpite gerçekten sığması, bir taşıyıcının içine koyduğu gemi sayısını gerçekten barındırabilecek büyüklükte olması hedeflendi. Gerçek bir istasyonla kıyaslayınca ölçek farkı görülür: NASA'ya göre Uluslararası Uzay İstasyonu uçtan uca yaklaşık 109 metredir, kütlesi yaklaşık 419.725 kg'dır ve 1998'de başlayan montajı 42 uçuşla tamamlandı. Oyunun amacı gerçek bir istasyonu birebir kopyalamak değil; ama ölçeklerin kendi içinde tutarlı olması, bilimkurguda bile gerçekçilik hissi veren bir ayrıntıdır. Gerçek istasyonun yaşam alanını anlatan ISS'nin içi nasıl? sayfamıza bakabilirsiniz.

Madenler, asteroitler ve fabrikalar

Oyunun mal listesinde mineraller de yer alır; hikâyede ise asteroitlerden çıkarılan, kurgusal bir maden olan nividyum önemli bir rol oynar. Gerçek dünyada metal bakımından zengin bir cisim olan Psyche, NASA'nın aynı adlı görevinin hedefidir: araç 13 Ekim 2023'te fırlatıldı ve Ağustos 2029'da asteroide varması planlanıyor; NASA bunu yüzeyi esas olarak metalden oluşan ilk keşif hedefi olarak tanımlıyor. Asteroitlerden maden çıkarmak oyunda sıradan bir iş gibi görünür; gerçekte ise henüz keşif aşamasındadır. Asteroit kuşağını tanımak için asteroit kuşağı sayfasına bakın.

Düşman yapay zekâ

Seride Xenon adlı makine ırkı, insanlar tarafından gezegenleri iklimlendirmek için gönderilen ve sonradan bozulan yapay zekâ gemilerinin torunlarıdır. Kendini çoğaltan makineler fikri gerçek bir mühendislik tartışmasıdır: John von Neumann bu makineleri titizlikle inceledi; Robert Freitas 1980'de kendini çoğaltan uzay aracına dair ilk nicel mühendislik analizini yayımladı. Aynı alanda denetimsiz çoğalma riski, "teknolojik kanser" benzetmesiyle tartışılır. Xenon bu tartışmanın bilimkurgudaki karşılığıdır.

Ne gerçek, ne basitleştirme?

• Gerçeğe yakın: ölçeklerin mantıklı tutulması, birbirine bağlanan fabrika kompleksleri fikri, arz ve talebe göre oynayan fiyatlar.
• Kurgu: atlama kapıları, ışıktan hızlı ulaşım, kendini çoğaltan düşman makine ırkı.
• Bilinçli basitleştirme: oyunda uzay, ticaret yapılabilecek kadar küçük sektörlere bölünmüştür; gerçek uzay mesafeleri bu ölçekte oynanamaz.

Geliştirme hikâyesi

X3: Reunion, Egosoft'un X2 için planladığı "The Return" adlı genişleme projesi olarak başladı. Proje ilerledikçe X2'nin motorunun sınırlarını aştı; Nisan 2005'te "X2: The Return" iptal edildi ve oyun yeni "X3 motoru" üzerine kuruldu. Bir ay sonra E3'te yüksek çözünürlüklü istasyon ve gezegen görüntüleriyle gösterildi; GameSpot ve IGN gibi yayınların övgüsünü topladı. Oyunun hikâyesi için Egosoft, deneyimli oyun ve televizyon yazarı Andrew S. Walsh ile çalıştı. Planlanan Xbox sürümü ise çıkıştan kısa süre önce iptal edildi.

Çıkış sürümü hatalarla ve performans sorunlarıyla boğuşuyordu; hikâyeyi bitirmeyi engelleyen bir hata bile vardı. Egosoft peş peşe yamalar yayımladı ve Aralık 2005'te güncel bir kılavuz çıkardı. 11 Kasım 2006'da "Bala Gi" genişlemesini içeren 2.0 sürümü geldi; bu sürüm yeni gemiler, sektörler ve görevler ekledi.

Etkisi ve ödülleri

Çıkışta oyun karışık tepki aldı: vizyonu, özgürlüğü ve ölçeği övülürken hataları, performansı ve zor arayüzü eleştirildi. Metacritic'te 32 incelemeye göre 100 üzerinden 71 aldı; GameRankings'te 39 incelemeyle yüzde 75 ortalama vardı. Yamalardan sonra Computer Gaming World yazarı Matt Peckham, oyunun "karmaşık bir yığından" erişilebilir bir uzay simülasyonuna dönüştüğünü yazdı. Oyun, yaklaşık 2013'te "Ölmeden Önce Oynamanız Gereken 1001 Video Oyunu" listesine girdi.

Oyun, devamı X3: Terran Conflict (2008) ve onun bağımsız genişlemesi X3: Albion Prelude (2011) için temel oldu. Ödüller tek tek doğrulanamadığı için bu sayfada ayrıca sayılmıyor.

Hangi platformlarda var, Türkçe mi?

X3: Reunion, Steam'de Windows, macOS ve Linux için sunuluyor; Steam sürümü Temmuz 2006'da StarForce kopya koruması kaldırılmış hâliyle eklendi ve Kasım 2015'te GOG'da DRM'siz olarak da yayımlandı. Oyun ücretlidir. Türkçe arayüz ya da altyazı yoktur: Steam'in desteklenen diller listesinde İngilizce, Fransızca, Almanca, Kastilya İspanyolcası ve Rusça (seslendirmeli), ayrıca İtalyanca, Basitleştirilmiş ve Geleneksel Çince, Çekçe ve Lehçe bulunur; Türkçe yer almaz. Oyunun kılavuzu ve arayüzü yoğun terim içerdiği için orta düzey İngilizce gerekir.

Kimlere uygun, benzer oyunlar

Ticaret, fabrika kurma ve uzun soluklu bir kum havuzunu seven, sabırlı oyunculara uygundur. 2005 çıkışlı oyunun grafikleri ve arayüzü bugünün standartlarına göre eskidir; yeni bir başlangıç arayanlar serinin güncel oyunu X4: Foundations'a bakabilir. Seri çıkış sırasıyla şöyle ilerler: X: Beyond the Frontier (1999), X2: The Threat (2003), X3: Reunion (2005), X3: Terran Conflict (2008), X3: Albion Prelude (2011), X Rebirth (2013) ve X4: Foundations (2018). Her oyun başka bir noktadan başlanabilecek biçimde yeniden kurulmuştur; hikâye merakı olanlar için X3: Reunion, X2'nin hemen sonrasını anlatır. Uzayı ve roket bilimini oynayarak öğrenmek içinse Kerbal Space Program ve gerçek bilgilere dayalı SpaceEngine iyi seçeneklerdir. Daha geniş bir liste için bilimle buluşan 12 uzay oyunu yazımıza bakabilirsiniz.