Master of Orion II: oynanışı ve oyundaki gerçek ötegezegen, Antares, yerçekimi bilimi
SimTex'in 1996 tarihli sıra tabanlı uzay stratejisi, galaksi imparatorluğu kurmayı anlatır. Oyunun nasıl oynandığını ve arkasındaki gerçek astronomi ile uzay bilimini ele alıyoruz.
- Tür
- Strateji
- Çıkış yılı
- 1996
- Geliştirici
- SimTex
- Yayıncı
- MicroProse (1996); Steam sürümü: Wargaming Labs
- Platformlar
- PC (Windows, macOS, Linux)
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok (Steam'de İngilizce, Fransızca, Almanca)
Master of Orion II: Battle at Antares, SimTex'in geliştirdiği, 1996'da MicroProse'un PC için yayımladığı sıra tabanlı bir uzay stratejisidir. Bir gezegenden başlayıp yıldız sistemlerine yayılır, bilim insanı yetiştirir, diplomasi yürütür, gemi tasarlar ve galaksiye hükmetmeye çalışırsınız; türün adıyla bu "4X" (keşif, genişleme, sömürü, fetih) tarzındaki oyunlardan biri, uzay temalı olanların da en çok anılanlarından. Bu yazıda oyunun nasıl işlediğini, hikâyeye ve sürprizlere girmeden anlatıyor, ardından oyundaki fikirlerin gerçek astronomi ve uzay bilimiyle ne kadar örtüştüğüne bakıyoruz: yaşanabilir bölge, ötegezegenler, düşük yerçekiminin insan bedenine etkisi, kapalı ekosistemler ve bir gezegeni yok etmenin gerçek enerji maliyeti.
Oyun ne anlatıyor?
Oyunun arka planı, yıldızlararası bir savaşın yıllar önce bittiği bir galakside geçer. Güçlü iki ırk, Orionlar ve Antaranlar, birbirine karşı savaşmış; kazanan taraf rakibini yok etmek yerine başka bir boyuta hapsedip galaksiden ayrılmış ve geride bir bekçi savaş gemisi bırakmıştır. Siz bu savaştan çok sonra, kendi ırkınızla küçük bir yıldız sisteminde işe başlarsınız. Oyun başladıktan bir süre sonra Antaranlar hapisten çıkar ve giderek güçlenen filolarla kolonilerinize ve savunma gemilerinize saldırıp kaybolurlar. Hikâyenin gerisini oyuncunun kendisinin keşfetmesi daha iyi; asıl ağırlık, kendi imparatorluğunuzu nasıl kuracağınızda.
Nasıl oynanır?
Oyun sıra tabanlıdır: her turda koloni, araştırma, diplomasi ve filo hareketlerini ayarlar, ardından turu bitirirsiniz. Temel mekanikler şöyle:
- Irk tasarımı: 13 hazır ırk arasından seçebilir ya da kendi ırkınızı yaratabilirsiniz. Her oyuncuya on "pick" (tasarım puanı) verilir; avantajlı özellikler puan harcar, dezavantajlar puan kazandırır. Çiftçilik, sanayi, araştırma, nüfus artışı, para, uzay savaşı, casusluk ve kara savaşı gibi alanlarda artı ve eksileri siz dengelersiniz.
- Yönetim biçimi: Diktatörlük, demokrasi, birleşme (unification) ya da feodalizm gibi bir hükümet seçersiniz; her birinin araştırma, üretim, casusluğa dayanıklılık ve gemi maliyeti açısından kendine özgü artıları ve eksileri vardır.
- Koloni yönetimi: Bir yıldız sisteminde en çok beş koloni gezegeni bulunur; kolonilerdeki nüfusu çiftçi, işçi ve bilim insanı arasında dağıtırsınız. Yiyecek tükenirse koloni açlıktan çöker; fazla yiyeceği nakliye gemileriyle başka kolonilere taşıyabilirsiniz.
- Araştırma: Sekiz araştırma alanı vardır ve üst seviyedeki teknolojiye ancak alttakini bitirince ulaşılır. Teknolojiyi araştırmanın yanında takas, casusluk, ele geçirilen gemileri sökme ya da bulunan terk edilmiş araçlar yoluyla da edinebilirsiniz. Silah gibi birçok parça, ilgili alanda ilerledikçe küçülür ve ucuzlar (miniaturization).
- Gemi tasarımı ve taktik savaş: Savaş gemilerini siz tasarlarsınız (beş tasarım yuvası). Çatışmalar bir yıldız sisteminin içinde, taktik ekranda yürür; gemiler dönebilir ve piyade birlikleriyle düşman gemisine çıkma yapılabilir. Bir koloniyi ele geçirmek için gerekli adımlar savunmaları ve savunan gemileri etkisiz hâle getirip nakliyelerle işgal etmektir.
- Diplomasi ve casusluk: Hediye, teknoloji takası, ticaret, saldırmazlık ve ittifak anlaşmaları, tehdit ve talep seçenekleri vardır; casusları savunma ya da sabotaj için paylaştırırsınız.
- Zafer yolları: Üç yol vardır: tüm rakipleri yenmek, galaksinin yüce lideri seçilmek (oyların üçte ikisi gerekir; oy gücü, kontrol ettiğiniz nüfusa bağlıdır) ya da Antaran yurduna bir boyut kapısıyla saldırıp başarılı olmak. Çok oyunculu modda ikili maçlar ve sekiz kişiye kadar oyunlar vardır.
Oyundaki bilim
Master of Orion II bir bilim simülasyonu değil, bir uzay operasıdır; teknoloji ağacı, telepatik ırklar ve boyut kapıları kurgudur. Yine de oyunun kurduğu düzenin birkaç temeli gerçek astronomi ve uzay bilimiyle karşılaştırılmaya değer.
Yıldız sistemleri ve ötegezegenler
Oyunda her sistemde birkaç gezegen vardır ve yıldızlar galaksi haritasında farklı renklerde çizilir. Gerçekte de yıldızların rengi ve parlaklığı, çevrelerindeki yaşanabilir bölgeyi belirler: yaşanabilir bölge, yüzeyinde sıvı suyun bulunabileceği yörünge aralığıdır; yıldız çok ışıdığında okyanus buharlaşır, yeterince ışımadığında donar. Bu bölge sabit de değildir, yıldız evrimleştikçe kayar. Oyundaki haritanın aksine, gerçek yıldız sistemlerinin hepsi koloni için uygun değildir. NASA'nın açıklamasına göre bugüne kadar 6.000'den fazla ötegezegen doğrulandı (ötegezegenler sayfamıza bakabilirsiniz); bunların çoğu Güneş Sistemi'ndekilere benzemez. Örneğin yaklaşık 40,7 ışık yılı uzaklıktaki kırmızı cüce TRAPPIST-1'in yedi bilinen gezegeni vardır ve bunlardan en çok dördünün sıvı suya uygun sıcaklıkta olabileceği düşünülür; ama hiçbirinde atmosfer kanıtı yoktur. Oyun, "yerleşilebilir gezegen"i bir kaynak olarak sunar; gerçekte bu hâlâ açık bir araştırma sorusudur. İlk ötegezegen keşiflerinin hikâyesi için 51 Pegasi b yazısına göz atabilirsiniz.
Antares gerçekte ne?
Oyunun alt başlığındaki ad, gökyüzündeki gerçek bir yıldızla aynıdır. Antares Akrep takımyıldızının en parlak yıldızı, yaklaşık 550 ışık yılı uzaklıkta bir kırmızı süperdevdir; Güneş'in yerine konsa, dış sınırı asteroit kuşağına kadar uzanırdı ve kütlesi Güneş'in yaklaşık 13 ila 16 katıdır. Adı da eski Yunancada "Ares'in rakibi" anlamına gelir, çünkü kızıl rengi Mars'a benzetilmiştir. Oyundaki Antaran ırkının adının yıldızdan gelip gelmediği ise başvurduğumuz kaynaklarda yazmıyor; burada yalnız ortak adı belirtiyoruz.
Yiyecek, nüfus ve kapalı ekosistemler
Oyundaki kolonilerin yiyeceğe bağımlılığı, gerçek uzay yerleşimlerinin en zor sorunlarından birini yansıtır. Dünya dışındaki bir yerleşim, yiyecek ve oksijeni kendi içinde döndürmek zorundadır. Bunun en büyük denemesi Arizona'daki Biosphere 2'dir: sekiz kişilik ekiple planlanan iki yıllık kapalı kalma deneyi, 1991-1993'te yürütüldü ve yiyecek ile oksijen azlığı dahil ciddi sorunlarla karşılaştı. Uluslararası Uzay İstasyonu'nda ise oksijenin başlıca kaynağı suyun elektrolizidir; Rus bölümünde oksijen üç ayrı kaynakla (Elektron ünitesi, katı yakıtlı üreteçler ve depolanmış oksijen) yedeklenir. Oyun açlığı bir sayı olarak gösterir; gerçek yerleşimlerde ise sorun yalnız yiyecek değil, hava, su ve atığın birlikte dengelenmesidir.
Düşük yerçekimi ve savaş
Oyunun kara savaşı ekranında düşük yerçekimi cezası ve anti-yerçekimi koşum takımı gibi öğeler görünür. Gerçekte yerçekimi, insan bedenini doğrudan etkiler: uzay uçuşlarında astronotlar ortalama olarak her ay kemik kütlelerinin %1'inden fazlasını kaybeder; kemik, yük altında kalmadığında zayıflar. Mars'ın yerçekimi Dünya'nınkinin yaklaşık üçte biridir (Mars sayfamıza bakın), dolayısıyla uzun süreli yaşamın bedene etkisi hâlâ araştırılan bir konudur.
Bir gezegeni yok etmek ne kadar enerji ister?
Oyun, uygun teknolojiyle bir gezegeni tümüyle yok etmenize izin verir. Gerçek fizik bunun ne kadar büyük bir iş olduğunu rakamla gösterir: Dünya'nın yerçekimsel bağlanma enerjisi, yani onu parçalarına ayırıp sonsuza dağıtmak için gereken enerji, yoğunluğu düzgün varsayan basit bir hesapla yaklaşık 2,2×10³² joule, sismik verilerden çıkarılan gerçek yoğunluk dağılımıyla yaklaşık 2,5×10³² joule'dür; bu, Güneş'in kabaca bir haftalık toplam enerji çıkışı mertebesindedir.
Mesafeler ve uygarlık ölçeği
Oyun gemilerin menzil içindeki herhangi bir yıldıza gidebildiği bir galaksi sunar. Gerçekte bize en yakın yıldız Proxima Centauri 4,25 ışık yılı uzaktadır. Bir uygarlığın büyüklüğünü kullandığı enerjiyle ölçen Kardashev ölçeği 1964'te Sovyet astronom Nikolai Kardashev tarafından önerildi; imparatorluk kurma oyunları bu fikri hatırlatsa da oyun bu ölçeği kullanmaz. Dünya dışı yaşam arayışının gerçek yöntemleri için Dünya dışı yaşam arayışı sayfasına bakabilirsiniz.
Kurgu olan kısımlar
Antaranları hapseden "cep boyut" ve oyuncuyu oraya götüren boyut kapısı, gerçek fizikte doğrulanmış bir karşılığı olmayan kurgu öğelerdir. Gemi motorlarının yıldızlar arasında "menzil" içinde istenen yere gitmesi de bugünkü roket bilimiyle bağdaşmaz; oyun bu pürüzü bilinçli olarak yok sayar.
Geliştirme hikâyesi
Oyunun tasarımı Steve Barcia ve Ken Burd'a, geliştirme ise Barcia'nın şirketi SimTex'e aittir; SimTex daha önce Master of Orion (1993) ve Master of Magic'i yapmıştı. Birinci oyunun grafikleri epey eleştirilmişti; ikinci oyunda daha yüksek çözünürlük ve daha kaliteli çizimler kullanıldı. Yeni ırklar, kendi ırkını tasarlama seçeneği, çoklu gezegenli sistemler ve çok oyunculu mod ilk oyunun üstüne eklendi. Haziran 1995'te MicroProse SimTex'i satın alarak şirketi kendi iç geliştirme birimine çevirdi; oyunun açılışında SimTex logosu MicroProse'unkinin yanında kısaca görünür. Müziği Laura Barratt, sesi John Henke, baş sanatçılığı Dave Lawell üstlendi. PC sürümü 1996'da, Macintosh sürümü bir yıl sonra MacSoft ortaklığıyla çıktı.
Etkisi ve ödülleri
Oyun, 1996 Origins Ödülleri'nde "Yılın En İyi Fantastik ya da Bilimkurgu Bilgisayar Oyunu" seçildi. Aynı yıl Computer Game Developers Conference'ın en iyi strateji oyunu dalında ve Computer Gaming World'ün yılın strateji oyunu dalında finalist oldu; bu ödülleri sırasıyla Command & Conquer: Red Alert ve Civilization II aldı. PC Gamer UK 1997'de oyunu tüm zamanların 39. en iyi bilgisayar oyunu seçti. Eleştirmenler çok sayıda ırk, galaksi ve seçenekle gelen tekrar oynanabilirliği övdü; bazıları ırk özelliklerinin dengesiz olduğunu (özellikle "yaratıcı" özelliğin fazla güçlü kaldığını) ve ayrıntı yönetiminin ağır olduğunu belirtti. Zamanla oyun, uzay 4X türünün ölçü alınan örneklerinden biri sayıldı ve hâlâ etkin bir hayran topluluğu var. Tür içindeki yerine Galactic Civilizations II ve Space Empires IV gibi sonraki oyunların incelemelerinde bu oyunla karşılaştırma yapılması da işaret eder.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Oyun ilk çıktığında PC (MicroProse, 1996) ve Macintosh (1997) için yayımlandı. Bugün Steam'de Wargaming Labs tarafından Windows, macOS ve Linux için satılıyor (Steam'deki çıkış tarihi 2016). Steam'deki dil listesinde İngilizce (seslendirmeli), Fransızca ve Almanca bulunur; Türkçe arayüz ya da altyazı yoktur. Oyun ücretlidir (ücretsiz değil).
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Ayrıntılı ırk tasarımını, teknoloji ağacını ve uzun, sıra tabanlı oyunları seviyorsanız size göre; tek bir oturuşta bitecek hızlı bir oyun arıyorsanız göre değil. 1990'ların arayüzü bugünün oyuncusuna eski gelebilir; eleştirmenler de ayrıntı yönetiminin ağır olduğunu not etmişti. Serinin ilk oyunu için Master of Orion (1993) yazımıza bakın; bugünün benzer uzay stratejilerinden biri olarak Stellaris ve Sins of a Solar Empire II da incelenmeye değer.
Benzer oyunlarTümü →
Spore: oynanışı ve oyundaki gerçek evrim, Drake denklemi, terraform bilimiMaxis2008 · PC (Windows), Mac OS X
Pax Imperia: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, ötegezegen bilimiHeliotrope Studios (ilk oyun: Changeling Software)1997 · PC (Windows), Macintosh
Imperium Galactica II: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşanabilir bölge, terraform bilimiDigital Reality1999 · PC (Windows, macOS, Linux), iOS
Outpost 2: Divided Destiny: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, Mars terraforming bilimiDynamix1997 · PC (Windows)
NEBULOUS: Fleet Command: oynanışı ve oyundaki gerçek radar, ısı, uzay savaşı bilimiEridanus Industries2022 · PC (Windows)
Starsector: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, Samanyolu kolu, ısı bilimiFractal Softworks2011 · PC (Windows, macOS, Linux)
























