23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Drake denklemi

Samanyolu'nda iletişim kurulabilecek uygarlık sayısını tahmin etmek için yedi çarpanı bir araya getiren olasılık denklemi; Frank Drake 1961'de bir tartışma gündemi olarak yazdı.

İngilizce karşılığı
Drake equation
İlgili alan
Astronomi

Drake denklemi, Samanyolu'nda bizimle iletişim kurabilecek etkin uygarlıkların sayısını tahmin etmek için kullanılan bir olasılık denklemidir. Frank Drake 1961'de bu denklemi kesin bir sayı hesaplamak için değil, dünya dışı zekâ arayışının ilk bilimsel toplantısında tartışmayı düzenlemek için yazdı.

Nasıl işler?

Denklem, N sayısını yedi çarpanın çarpımı olarak ifade eder. Sözle anlatırsak: galakside yılda doğan yıldız sayısı; bu yıldızlardan gezegeni olanların oranı; gezegeni olan her yıldız başına yaşamı destekleyebilecek gezegen sayısı; bu gezegenlerde gerçekten yaşam ortaya çıkma oranı; yaşamın akıllı yaşama dönüşme oranı; akıllı uygarlıkların uzaya algılanabilir sinyal yayan teknoloji geliştirme oranı ve son olarak bu uygarlıkların sinyal yaydığı süre. Hepsi çarpılınca, bugün dinleyebileceğimiz uygarlıkların tahmini sayısı çıkar.

Çarpanların ilk üçü artık gözlemle ölçülebilir. 2010'daki NASA ve ESA hesapları Samanyolu'nda yılda yaklaşık 1-3 yıldız oluştuğunu gösterir. Ötegezegen keşifleri de gezegenin yıldızlar arasında sanıldığından çok yaygın olduğunu ortaya koydu. Son dört çarpan ise biyoloji ve toplum hakkındadır ve elimizde tek örnek, yani Dünya vardır. Belirsizlik buradan kaynaklanır.

Örnekler

Drake ve meslektaşlarının 1961'deki tahminleri iyimserdi: yılda bir yıldız, yıldızların beşte biri ile yarısında gezegen, uygun gezegenlerin tamamında yaşam ve zekâ, bunların yüzde 10-20'sinde iletişim ve 1000 ile 100 milyon yıl arası bir yayın süresi. En düşük değerler N için yaklaşık 20, en yüksekler 50 milyon sonucunu verir. Toplantı, sonucun kabaca uygarlık ömrüne (L) eşit olduğu ve galakside 1000 ile 100 milyon arasında uygarlık bulunabileceği yorumuyla kapandı.

Daha karamsar değerlerle aynı denklem 1'in çok altında, yani "galakside büyük olasılıkla yalnızız" sonucunu verebilir. 2016'da Adam Frank ve Woodruff Sullivan denklemi tersine çevirip şu soruyu sordu: Dünya'nın evrendeki tek teknolojik tür olması için, yaşanabilir bir gezegende teknolojik tür doğma olasılığı ne kadar düşük olmalıdır?

Bazı çarpanlar hâlâ sert tartışmalara yol açar. Green Bank toplantısında, gezegeni olan bir yıldızın çevresinde yaşamı destekleyebilecek gezegen sayısı için en az 3-5 gibi bir değer üzerinde uzlaşılmıştı; bugün birçok uzman bunu iyimser bulur. Yaşamın ortaya çıkma oranı için de tek veri Dünya'dır ve Dünya'daki bütün canlıların ortak bir kökenden geldiği görülür; yaşam burada birden fazla kez başlamış olsaydı bunun iz bırakması beklenirdi. Anders Sandberg, Eric Drexler ve Toby Ord'un analizi, belirsizlikler hesaba katıldığında gözlenebilir evrende başka akıllı yaşam bulunmaması olasılığının hiç de küçük olmadığını öne sürer.

Tarihçe

1959'da Cocconi ve Morrison radyo teleskoplarının yıldızlar arası yayınları yakalayacak kadar duyarlı hâle geldiğini yazdı. Drake 1960'ta Project Ozma ile iki yakın yıldızı dinledi. Ertesi yıl Green Bank'te düzenlediği toplantıya on kişi katıldı; aralarında Carl Sagan ve Philip Morrison da vardı. Drake toplantının gündemini hazırlarken, bir uygarlığı bulmanın ne kadar zor olacağını öngörmek için bilinmesi gereken her şeyi alt alta yazdı; denklem böyle doğdu.

Denkleme yöneltilen asıl eleştiri, çarpanların çoğunun tahmine dayanması ve çarpımın belirsizliği büyütmesidir; bu yüzden kesin sonuç çıkarmak mümkün değildir. Savunucuları ise denklemin bir yol haritası olduğunu söyler: hangi soruların cevaplanması gerektiğini sıralar. Ötegezegen bilimi ilk çarpanları belirsizlikten kurtardı; yaşamın ve zekânın ne kadar yaygın olduğu ise hâlâ açık sorudur.

İlgili terimler

  • Fermi paradoksu
  • SETI
  • Ötegezegen
  • Yaşanabilir bölge
  • Dünya dışı yaşam

Ayrıntılı anlatım: Drake denklemi →

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Türk bilimkurgu edebiyatında uzay: Osmanlı'dan bugüne Ay, Mars ve uzaylılarTürk bilimkurgu edebiyatında uzay: Osmanlı'dan bugüne Ay, Mars ve uzaylılar16 Ekim 2026, 19:15
  2. Uzayın çözülemeyen gizemleri nelerdir?Uzayın çözülemeyen gizemleri nelerdir?11 Ekim 2026, 00:06
  3. Fermi paradoksu: "Herkes nerede?" sorusu ve Drake denklemiFermi paradoksu: "Herkes nerede?" sorusu ve Drake denklemi8 Ekim 2026, 00:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar