Drake denklemi

Drake denklemi, Samanyolu'nda bizimle iletişim kurabilecek etkin uygarlıkların sayısını tahmin etmek için kullanılan bir olasılık denklemidir. Frank Drake 1961'de bu denklemi kesin bir sayı hesaplamak için değil, dünya dışı zekâ arayışının ilk bilimsel toplantısında tartışmayı düzenlemek için yazdı.

Nasıl işler?

Denklem, N sayısını yedi çarpanın çarpımı olarak ifade eder. Sözle anlatırsak: galakside yılda doğan yıldız sayısı; bu yıldızlardan gezegeni olanların oranı; gezegeni olan her yıldız başına yaşamı destekleyebilecek gezegen sayısı; bu gezegenlerde gerçekten yaşam ortaya çıkma oranı; yaşamın akıllı yaşama dönüşme oranı; akıllı uygarlıkların uzaya algılanabilir sinyal yayan teknoloji geliştirme oranı ve son olarak bu uygarlıkların sinyal yaydığı süre. Hepsi çarpılınca, bugün dinleyebileceğimiz uygarlıkların tahmini sayısı çıkar.

Çarpanların ilk üçü artık gözlemle ölçülebilir. 2010'daki NASA ve ESA hesapları Samanyolu'nda yılda yaklaşık 1-3 yıldız oluştuğunu gösterir. Ötegezegen keşifleri de gezegenin yıldızlar arasında sanıldığından çok yaygın olduğunu ortaya koydu. Son dört çarpan ise biyoloji ve toplum hakkındadır ve elimizde tek örnek, yani Dünya vardır. Belirsizlik buradan kaynaklanır.

Örnekler

Drake ve meslektaşlarının 1961'deki tahminleri iyimserdi: yılda bir yıldız, yıldızların beşte biri ile yarısında gezegen, uygun gezegenlerin tamamında yaşam ve zekâ, bunların yüzde 10-20'sinde iletişim ve 1000 ile 100 milyon yıl arası bir yayın süresi. En düşük değerler N için yaklaşık 20, en yüksekler 50 milyon sonucunu verir. Toplantı, sonucun kabaca uygarlık ömrüne (L) eşit olduğu ve galakside 1000 ile 100 milyon arasında uygarlık bulunabileceği yorumuyla kapandı.

Daha karamsar değerlerle aynı denklem 1'in çok altında, yani "galakside büyük olasılıkla yalnızız" sonucunu verebilir. 2016'da Adam Frank ve Woodruff Sullivan denklemi tersine çevirip şu soruyu sordu: Dünya'nın evrendeki tek teknolojik tür olması için, yaşanabilir bir gezegende teknolojik tür doğma olasılığı ne kadar düşük olmalıdır?

Bazı çarpanlar hâlâ sert tartışmalara yol açar. Green Bank toplantısında, gezegeni olan bir yıldızın çevresinde yaşamı destekleyebilecek gezegen sayısı için en az 3-5 gibi bir değer üzerinde uzlaşılmıştı; bugün birçok uzman bunu iyimser bulur. Yaşamın ortaya çıkma oranı için de tek veri Dünya'dır ve Dünya'daki bütün canlıların ortak bir kökenden geldiği görülür; yaşam burada birden fazla kez başlamış olsaydı bunun iz bırakması beklenirdi. Anders Sandberg, Eric Drexler ve Toby Ord'un analizi, belirsizlikler hesaba katıldığında gözlenebilir evrende başka akıllı yaşam bulunmaması olasılığının hiç de küçük olmadığını öne sürer.

Tarihçe

1959'da Cocconi ve Morrison radyo teleskoplarının yıldızlar arası yayınları yakalayacak kadar duyarlı hâle geldiğini yazdı. Drake 1960'ta Project Ozma ile iki yakın yıldızı dinledi. Ertesi yıl Green Bank'te düzenlediği toplantıya on kişi katıldı; aralarında Carl Sagan ve Philip Morrison da vardı. Drake toplantının gündemini hazırlarken, bir uygarlığı bulmanın ne kadar zor olacağını öngörmek için bilinmesi gereken her şeyi alt alta yazdı; denklem böyle doğdu.

Denkleme yöneltilen asıl eleştiri, çarpanların çoğunun tahmine dayanması ve çarpımın belirsizliği büyütmesidir; bu yüzden kesin sonuç çıkarmak mümkün değildir. Savunucuları ise denklemin bir yol haritası olduğunu söyler: hangi soruların cevaplanması gerektiğini sıralar. Ötegezegen bilimi ilk çarpanları belirsizlikten kurtardı; yaşamın ve zekânın ne kadar yaygın olduğu ise hâlâ açık sorudur.

İlgili terimler

• Fermi paradoksu
• SETI
• Ötegezegen
• Yaşanabilir bölge
• Dünya dışı yaşam