21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Titreşen yıldızın saati bir şeyi ele verdi: görünmez eşlikçi en az 1,8 Güneş kütlesinde

Xinjiang Gökbilim Gözlemevi ekibi, δ Scuti türü TIC 160582982'nin titreşim zamanlamasından 89,29 günlük yörüngede ışık vermeyen kütleli bir eşlikçi çıkardı.

Bilim ve AstrofizikThe Astrophysical Journal
Titreşen yıldızın saati bir şeyi ele verdi: görünmez eşlikçi en az 1,8 Güneş kütlesinde

Çin Bilimler Akademisi'ne bağlı Xinjiang Gökbilim Gözlemevi'nden Chenglong Lv ve ekibi, TIC 160582982 adlı bir yıldızın çevresinde, hiçbir ışık vermeyen ama en az 1,8 Güneş kütlesinde bir eşlikçi olduğunu bildirdi. Çalışma The Astrophysical Journal'ın 1010. cildinde 16 Ekim 2026'da yayımlandı; haber olarak ise 17 Kasım'da Phys.org'da yer aldı. Ekibe göre eşlikçi bir nötron yıldızı ya da yıldız kütleli bir kara delik olabilir.

Yöntem ilginç: Eşlikçi doğrudan görülmüyor, yerine yıldızın kendi titreşimleri bir saat gibi kullanılıyor.

Titreşen yıldız bir saat olarak

TIC 160582982, δ Scuti türü bir yıldız; yani parlaklığı düzenli aralıklarla titreşen bir yıldız. Makaleye göre yıldız yaklaşık 262,7 parsek, yani yaklaşık 860 ışık yılı uzakta; ana bileşen A3V türünde, kütlesi 1,93 Güneş kütlesi, yarıçapı 2,65 Güneş yarıçapı. Araştırmacılar NASA'nın TESS uydusunun 14-20 ve 22-26. sektörlerdeki 2 dakikalık aralıklı ölçümlerini kullandı; kalite filtresinden sonra kalan 194.661 ölçüm yaklaşık 352 günü kapsıyor.

Fikir şu: Yıldız bir eşlikçiyle ortak kütle merkezi etrafında dolanıyorsa, bize yaklaşıp uzaklaşırken titreşim sinyalinin Dünya'ya varış zamanı değişir. Işığın kat ettiği yol uzar ya da kısalır, titreşimlerin evresi kayar. Makalede bu kayma, ışığın yolculuk süresindeki fark olarak ifade edilip bir Kepler yörüngesine uyduruluyor.

Bulunan yörünge

Altı kararlı yüksek frekanslı titreşim modu bu saat işlevini gördü. Sonuç: 89,29 ± 0,19 günlük bir yörünge dönemi ve yaklaşık 0,54 dış merkezlik (yörüngenin ne kadar basık olduğunu gösteren değer). Kütle fonksiyonu 0,416 Güneş kütlesi çıktı; eşlikçinin kütlesi, yörünge tam kenardan görülse bile en az yaklaşık 1,80 Güneş kütlesi olmalı. Ekip ayrıca en güçlü iki modun frekans modülasyonunu bağımsız olarak inceleyerek çözümü doğruladı.

Neden sıradan bir yıldız değil?

Yaklaşık 1,7-1,86 Güneş kütlesinde ana kol yıldızı olsaydı, makaledeki hesaba göre Gaia G bandı akısının yüzde 18-26'sını verirdi. Ancak yıldızın geniş bant enerji dağılımında böyle bir fazlalık yok. Bu yüzden yazarlar sıradan bir ana kol eşlikçisini güçlü biçimde olası bulmuyor.

Geriye iki seçenek kalıyor. Birincisi, iç içe dönen ve ayrı ayrı çözülemeyen bir ikili; ikincisi nötron yıldızı ya da kara delik gibi kompakt bir kalıntı. Genel astrofizik bilgisine göre beyaz cücelerin kütlesi yaklaşık 1,4 Güneş kütlesini (Chandrasekhar sınırı) aşamaz; bu da 1,8'lik alt sınırın neden kalıntı olasılığını gündeme getirdiğini açıklıyor. Yine de makale kesin bir hüküm vermiyor.

Belirsizlikler

Yazarlar çalışmanın sınırlarını açıkça sıralıyor. Tutulma görülmediği için yörünge eğikliği kısıtlanamıyor; kütle bu yüzden "en az" değeri. Yıldız hızlı döndüğünden tayf çizgileri geniş ve spektroskopik tanı zayıf kalıyor. Arşivdeki TRES tayfları ise yörüngeyi gösteren bir radyal hız dizisi içermiyor. Ayrıca düşük frekanslı bir sinyal yörünge evresine bağlı değişiyor, ama bunun gelgit uyarımı olduğu doğrulanamıyor.

Benzer bir arayışı sitemizde de ele almıştık: kırmızı devin 2,2 Güneş kütlesindeki görünmez eşi, nötron yıldızı ile kara delik arasındaki kütle boşluğuna aday olarak sunulmuştu. Bu yeni sistem aynı türden gizli kalıntıları, bu kez titreşen bir yıldız üzerinden arıyor.

Sırada ne var?

Sistemin doğası, yörünge boyunca alınacak radyal hız ölçümleriyle ya da X-ışını ve radyo gözlemleriyle sınanabilir; yıldızın hızlı dönüşü spektroskopiyi zorlaştırsa da, yörünge dönemi bilindiği için gözlemler doğru evrelere denk getirilebilir. Bu yöntem TESS arşivindeki başka titreşen yıldızlara uygulanırsa, ışık vermeyen kompakt cisimler için yeni bir aday havuzu açabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar