DG CVn'in iki kırmızı cücesi radyo dalgalarıyla tartıldı: yörünge 4,511 yılda tamamlanıyor
VLBA ile 18 yıllık radyo konum ölçümleri, 59,3 ışık yılı uzaktaki DG CVn çiftinin kütlesini, yörüngesini ve mesafesini olağanüstü hassasiyetle belirledi.

Astronomlar, Dünya'dan yaklaşık 59,3 ışık yılı uzaktaki DG CVn adlı çift yıldız sisteminin yörüngesini, kütlelerini ve mesafesini radyo dalgalarıyla olağanüstü hassasiyetle ölçtü. NSF Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi'nin (NRAO) 17 Kasım'da duyurduğu sonuçlar, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan bir çalışmaya dayanıyor. Sistem iki genç ve etkin kırmızı cüceden oluşuyor; ikisi de radyo dalgası yayıyor ve bu özellik ölçümün anahtarı oldu.
Kırmızı cüce, Güneş'ten çok daha küçük, soğuk ve sönük bir yıldız türü. Bu yıldızlar uzun ömürlü olmalarına rağmen özellikle gençken şiddetli parlamalar yapabiliyor. Etraflarında dönen gezegenlerin yaşanabilirliği tam da bu yüzden tartışılıyor. Bir yıldızın kütlesini doğrudan ölçmenin yolu ise onu bir eşin çevresinde dönerken izlemek: yörünge ne kadar iyi biliniyorsa, kütle o kadar kesin hesaplanır.
Her iki yıldız da radyoda görünüyor
Çalışmanın başında, Leiden Gözlemevi'nde doktora öğrencisi olan ve JIVE'de (Çok Uzun Taban Çizgisi Girişimölçümü Avrupa Konsorsiyumu) ağ sistemleri mühendisi olarak çalışan Paul Boven var. Ekibin elindeki yöntem, çok uzun taban çizgisi girişimölçümü (VLBI). Birbirinden çok uzak radyo teleskoplarının verisi birleştirilince, gök cisimlerinin konumu optik teleskopların ulaşamayacağı bir incelikle ölçülebiliyor. DG CVn'de iki yıldızın da radyo yayması, her birinin konumunun ayrı ayrı izlenmesine imkân verdi.
Araştırmacılar, NSF VLBA ve NSF Green Bank Teleskobu ile 2007-2010 arasında yapılmış arşiv gözlemlerini, 2023-2025 arasında gerçekleştirilen yedi yeni VLBA gözlem oturumuyla birleştirdi. Toplam 27 hassas konum ölçümü 18 yıla yayılıyor. Bu kadar uzun bir zaman dilimi önemli, çünkü sistemin yörüngesi yaklaşık 4,5 yılda tamamlanıyor; yani veri seti birkaç tam turu kapsıyor.
Ölçülen değerler
NRAO'nun açıklamasına göre yörünge periyodu 4,511 yıl. İki yıldız birbirine en çok yaklaştığında aralarındaki uzaklık yaklaşık 0,59 astronomik birim (AU); bu, Güneş ile Merkür arasındaki ortalama uzaklığın (yaklaşık 0,39 AU) bir buçuk katı kadar. Yörünge dairesel değil, eliptik. Kütleler ise şöyle bulundu:
- DG CVn A: Güneş'in kütlesinin yaklaşık yüzde 39'u
- DG CVn B: Güneş'in kütlesinin yaklaşık yüzde 36'sı
Sistemin yaşı 30 ile 150 milyon yıl arasında tahmin ediliyor. Güneş'in yaklaşık 4,6 milyar yaşında olduğu düşünülürse bunlar gerçekten genç yıldızlar. Yaş aralığının geniş olması ise bulgunun sınırlarından biri: kütle ve mesafe çok hassas ölçülmüş olsa da yaş, yıldız evrim modellerine dayanan daha belirsiz bir değer.
Gezegenler için ne anlama geliyor?
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, bu sistemde gezegenlerin nerede kararlı kalabileceğiyle ilgili. Araştırmacılara göre, yıldızların oluşum sırasındaki yakın karşılaşmaları ve yıldız-disk kütleçekim etkileşimleri, gezegen oluşturabilecek diskin boyutunu sınırlamış olmalı. Ortaya çıkan tablo şu: tek bir yıldızın çevresinde dolanan bir gezegenin kararlı kalması için yörünge süresinin yaklaşık 23 günden kısa olması gerekiyor. İki yıldızı birden çevreleyen bir gezegenin ise yörünge süresi en az yaklaşık 36 yıl olmalı. Aradaki geniş boşluk, bu çiftin çevresinde gezegen barındırabilecek bölgelerin oldukça dar olduğunu gösteriyor. Bu sonuç, bir gezegenin var olduğunu değil, olabilecek yörüngelerin sınırlarını anlatıyor; bu çalışma bir gezegen bulgusu bildirmiyor.
Sırada ne var?
Ekip, yöntemin bir adım ötesini de hedefliyor. JIVE baş bilim insanı ve Leiden Gözlemevi profesörü Huib van Langevelde, gelecekte bir yıldızın çevresindeki gezegenin çekimiyle yaptığı küçük "yalpalama" hareketini, yani yansıma hareketini radyo gözlemleriyle algılayacak kadar hassas ölçümler yapmayı umduklarını belirtiyor. Açıklamada, bu tür ölçümleri daha fazla yıldıza taşıyabilecek tesisler olarak yeni nesil Çok Büyük Dizi (ngVLA) ve Kare Kilometre Dizisi (SKA) anılıyor.
NRAO astronomu ve çalışmanın ortak yazarı Jay Blanchard da DG CVn'i hassas radyo astrometrisinin güzel bir örneği olarak tanımlıyor. Parlamalarıyla bilinen bu iki küçük yıldız, böylece yalnızca etkin yıldızlar hakkında değil, radyo gökbiliminin gezegen arayışına nasıl katkı verebileceği hakkında da bir deneme tahtası oldu. Açık soru şu: aynı yöntem, radyo yayan başka kırmızı cücelerin çevresinde gerçekten gezegenleri yakalayabilecek mi?
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















