Frank Drake

Frank Donald Drake, dünya dışı akıllı yaşam arayışını bilimsel bir araştırma alanına dönüştüren Amerikalı gökbilimci ve astrobiyologdur. 1960'ta yürüttüğü Ozma Projesi, yakın yıldızlardan gelebilecek yapay radyo sinyallerini dinleyen ilk bilimsel girişimlerden biriydi. 1961'de geliştirdiği Drake denklemi, Samanyolu'nda iletişim kurabileceğimiz uygarlıkların sayısını tahmin etmeye çalışan ünlü bir formül oldu. 1974'te uzaya kasıtlı olarak gönderilen ilk yıldızlararası mesaj olan Arecibo mesajını da o yazdı.

Erken yaşamı ve eğitimi

Drake, 28 Mayıs 1930'da Chicago'da doğdu. ABD Deniz Kuvvetleri'nin yedek subay bursuyla Cornell Üniversitesi'nde mühendislik fiziği okudu. Mezuniyetinin ardından kısa bir süre USS Albany kruvazöründe elektronik subayı olarak görev yaptı. 1952-1955 yıllarında Harvard Üniversitesi'nde gökbilim alanında yüksek lisans ve doktora çalışmalarını yürüttü; danışmanı gökbilimci Cecilia Payne-Gaposchkin'di.

Kariyeri

Batı Virginia'daki Green Bank'te bulunan Ulusal Radyo Astronomi Gözlemevi'nde (NRAO) radyo gökbilimci olarak çalıştı. Gezegenlerin yaydığı radyo dalgalarını inceledi; Jüpiter'in iyonosferini ve manyetosferini keşfetmesi ve Venüs'ün atmosferini gözlemesi bu dönemin önemli sonuçlarındandır. Daha sonra pulsarlar üzerine de çalıştı.

1964'ten itibaren Cornell Üniversitesi'nde ders verdi ve 1976'da Goldwin Smith Astronomi Profesörü oldu. 1966-1968 yıllarında Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevi'ni, 1971-1981 yıllarında ise bu tesisi de kapsayan Ulusal Astronomi ve İyonosfer Merkezi'ni yönetti. 1984'te Kaliforniya Üniversitesi Santa Cruz'a doğa bilimleri dekanı olarak geçti; aynı dönemde SETI Enstitüsü'nün kuruluşunda yer aldı ve enstitünün yönetim kurulu başkanlığını yaptı. 1996'da öğretim görevinden emekli oldu.

Ozma Projesi

Drake, Nisan 1959'da NRAO müdürü Otto Struve'den onay alarak dünya dışı uygarlıklardan gelebilecek sinyalleri aramaya hazırlandı. 1960'ta gözlemevinin radyo teleskobu ile Güneş'e benzeyen iki yakın yıldızı, Tau Ceti ve Epsilon Eridani'yi dinledi. Temmuz 1960'ta sona eren çalışmada yapay bir sinyal saptanmadı; ancak proje, bugün SETI (Dünya Dışı Zekâ Arayışı) diye bilinen alanın başlangıç noktalarından biri sayılır.

Drake denklemi

1961'de Green Bank'te, dünya dışı zekâ arayışı üzerine yapılan ilk bilimsel toplantı için on kişilik bir katılımcı grubu bir araya geldi. Drake, tartışmayı düzenlemek amacıyla bir gündem olarak kendi adıyla anılacak denklemi yazdı. Denklem; galakside yıldız oluşum hızını, bu yıldızlardan gezegeni olanların oranını, yaşama uygun gezegen sayısını, bu gezegenlerde yaşamın, zekânın ve dışarıdan saptanabilir bir teknolojinin ortaya çıkma oranlarını ve böyle bir uygarlığın ne kadar süre sinyal yaydığını çarparak iletişim kurulabilecek uygarlık sayısını tahmin eder.

Drake, denklemi kesin bir sayı üretmek için değil, neyi bilmediğimizi düzenli bir biçimde ortaya koymak için kurmuştu. Toplantının katılımcıları, John C. Lilly'nin yunuslarla iletişim üzerine çalışmalarına göndermeyle kendilerine "Yunus Tarikatı" (The Order of the Dolphin) adını verdi ve toplantının anısına gözlemevine bir levha koydu. Konunun güncel durumu dünya dışı yaşam arayışı sayfasında.

Uzaya gönderilen mesajlar

Drake, Pioneer uzay araçlarına yerleştirilen resimli levhayı (Pioneer levhası) Carl Sagan ve Linda Salzman Sagan ile birlikte tasarladı. 16 Kasım 1974'te, Arecibo radyo teleskobunun yenilenmesini kutlayan törende yayımlanan Arecibo mesajını yazan ekibin başında oydu. 1679 ikili rakamdan (bit) oluşan ve üç dakikadan kısa süren mesaj; 1'den 10'a kadar sayıları, yaşam için önemli elementlerin atom numaralarını, DNA'nın yapısını, bir insan figürünü, Güneş Sistemi'ni ve teleskobun kendisini anlatan bölümler içeriyordu. Hedef olarak seçilen M13 küresel yıldız kümesi 25 bin ışık yılından daha uzakta olduğu için mesajın oraya ulaşması en az 25 bin yıl sürecek. Drake, Voyager araçlarındaki Altın Plak'ın teknik direktörlüğünü de yaptı.

Mirası

1972'de ABD Ulusal Bilimler Akademisi'ne, 1974'te Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi'ne seçildi. 2001'de SETI Enstitüsü'nün Drake Ödülü'nü, 2018'de Ulusal Uzay Derneği'nin Uzay Öncüsü Ödülü'nü aldı. Gezegenlerin radyo yayınlarından yola çıkan bir radyo gökbilimci olarak başlayıp insanlığın "Yalnız mıyız?" sorusunu ölçülebilir parçalara ayıran bir araştırma alanının kurucusu oldu. 4772 Frankdrake asteroidi onun adını taşır; Green Bank Gözlemevi'ndeki bir salona da adı verildi. Drake, 2 Eylül 2022'de 92 yaşında Kaliforniya'nın Aptos kentindeki evinde öldü.

Bilmeye değer

• Ozma Projesi'nde dinlenen iki yıldız Tau Ceti ve Epsilon Eridani'ydi; çalışma birkaç ayda tamamlandı.
• Arecibo mesajı yalnızca 1679 bitten oluşuyordu ve yayını üç dakikadan kısa sürdü.
• Gençliğinde kısa bir süre ABD Donanması'nın USS Albany kruvazöründe elektronik subayı olarak görev yaptı.
• Drake denklemi, ilk kez bir toplantının gündemini düzenlemek için yazıldı.

Fotoğraf: Raphael Perrino · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons