SETI'den oyun kuramıyla tarama: Uzaylı sinyali Güneş'in tam karşısından gelebilir mi?

Başka bir uygarlıktan gelecek bir sinyali yakalamak için teleskobu doğru yöne çevirmek yetmeyebilir; doğru anda dinlemek de gerekebilir. SETI Enstitüsü'nün araştırmacıları bu soruna oyun kuramından ödünç aldıkları bir fikirle yaklaşıyor ve gökyüzünde Güneş'in tam karşısındaki noktayı (anti-solar nokta) yıllarca sürecek bir radyo taramasıyla izlemeye başladı. Taramanın tasarımı ve ilk pilot sonuçları, The Astronomical Journal'da 3 Kasım'da yayımlanan makalede anlatıldı.

Pilot çalışmada dünya dışı bir teknolojiye işaret eden bir sinyal bulunmadı. Ancak SETI Enstitüsü'ne göre bu, onlarca yıldır önerilen bu fikrin sahada sınandığı ilk gözlemsel arama ve çok daha geniş bir taramanın temelini oluşturuyor.

Konuşmadan buluşmak: Schelling noktası

Oyun kuramında "Schelling noktası", birbiriyle iletişim kuramayan iki tarafın, uzlaşmaları gerektiğinde bağımsız olarak seçebileceği belirgin bir seçenek. Klasik örnek, saat ve yer konuşulmadan New York'ta buluşmak zorunda kalan iki kişinin öğlen saatinde Grand Central Terminali'ne gitmesi.

Araştırmacılar aynı ilkenin yıldızlar arası iletişime de uygulanabileceğini öne sürüyor. Dünya ile iletişim kurmak isteyen bir uygarlık, her yöne sürekli yayın yapmak yerine belirli bir anda odaklanmış bir radyo sinyali göndererek enerji tasarrufu yapabilir. Peki Dünya'da birinin dinlediği anı nasıl seçer? Ekibe göre Güneş Sistemi'nin geometrisi her iki taraf için ortak bir referans sunuyor. Gökadadaki bazı konumlardan bakan bir gözlemci, Dünya'nın Güneş'in önünden geçişini (transit) görebilir; bu geçiş yalnızca Dünya'nın varlığını değil, yörüngesini ve Güneş'in yaşanabilir kuşağındaki konumunu da ele verir. Geçişin tam ortasında Dünya, uzaktaki gözlemciyle Güneş'in arasında durur. Dünya'dan bakıldığında verici, Güneş'in tam karşısındaki noktada görünür.

Bu fikir, dünya dışı uygarlıkların var olduğunu ya da böyle bir strateji kullanacaklarını varsaymıyor; araştırmacılar için yalnızca nereye ve ne zaman bakılacağına dair sınanabilir bir hipotez sunuyor. Makalenin ortak baş yazarlarından SETI Enstitüsü araştırmacısı Sofia Sheikh, asıl güçlüğün teleskobu nereye çevireceğine karar vermek değil, başka bir uygarlığın nerede ve ne zaman yayın yapmayı seçebileceğini kestirmek olduğunu söylüyor.

Pilot gözlem: 17 saat, 32 terabayt

Tarama, Kuzey Kaliforniya'daki Hat Creek Radyo Gözlemevi'nde bulunan ve özellikle radyo SETI araştırmaları için kurulan Allen Teleskop Dizisi (ATA) ile yapılıyor. Ekip, büyük kampanyadan önce 2023 yazında üç gecelik bir pilot gözlem gerçekleştirdi. Dizinin 20 anteniyle yaklaşık 17 saat gözlem yapıldı ve 32 terabayt veri toplandı. Makaleye göre 1-2,4 gigahertz aralığında, gökyüzünün belirli bir noktasından geldiği doğrulanabilen dar bantlı bir teknoimza bulunamadı.

İlk analizde yaklaşık 1,9 milyon radyo sinyali kaydı ("hit") çıktı. Ekibin yazılımı, dar bantlı sinyalleri arıyor, frekanslarının zamanla nasıl kaydığını izliyor ve gökyüzündeki iki farklı yönden gelen verileri karşılaştırıyor. Böylece belirli bir gök noktasından gelen sinyaller, uydular ve iletişim sistemleri gibi insan kaynaklı girişimden ayrılabiliyor. Ayıklanan en umut verici adaylar incelendiğinde tüm sinyallerin insan kaynaklı radyo girişimiyle açıklanabildiği görüldü.

Arecibo gücünde bir verici 124 ışık yılına kadar

Pilot gözlem, anti-solar noktayı iletişim stratejisi olarak kullanan radyo vericileri için ilk gözlemsel sınırları da koydu. SETI Enstitüsü'ne göre belirli varsayımlar altında gözlemler, eski Arecibo gezegen radarı gücündeki bir vericiyi yaklaşık 124 ışık yılı uzaklığa kadar saptayabilecek duyarlılıktaydı.

Dünya Güneş çevresinde dolandıkça anti-solar nokta da yıldızların önünde kayıyor. Bu yüzden ekip yıl boyunca tekrarlanan gözlemlerle, Dünya yörüngesindeki önemli konumların tamamını yaklaşık dört yılda kapsamayı hedefliyor. Tarama haftada iki-üç gece sürecek; pilot çalışmadan bu yana 121'den fazla gece gözlem yapıldı ve ilk yılın sonuçları ayrı bir makalede paylaşılacak. Hiçbir sinyal bulunamasa bile tarama, olası yayınlara yeni üst sınırlar koyarak arama uzayının hangi bölümlerinin denetlendiğini gösterecek.