LaserSETI Asya'ya ulaştı: Suudi Arabistan'ın AlUla bölgesinde iki lazer avcısı gözleme başladı

Dünya dışı zekâ arayışıyla tanınan kâr amacı gütmeyen SETI Enstitüsü, gökyüzünü çok kısa süreli ışık çakmaları için izleyen LaserSETI ağına Suudi Arabistan'dan iki yeni istasyon ekledi. Enstitünün 22 Ekim'de AlUla Kraliyet Komisyonu (RCU) ile birlikte yaptığı açıklamaya göre istasyonlar, ülkenin kuzeybatısındaki AlUla Manara gözlem alanına 19 Ağustos'ta kuruldu ve şu anda tam olarak çalışıp veri topluyor.

Böylece AlUla, LaserSETI'nin Asya'daki ilk ve tek, dünya genelindeki beşinci gözlem yeri oldu. Ağın diğer istasyonları ABD'de Kaliforniya, Hawaii ve Arizona ile Porto Riko'da bulunuyor.

Lazer neden aranıyor?

Klasik SETI çalışmaları çoğunlukla radyo dalgalarında yapay sinyal arıyor. Optik SETI ise başka bir olasılığa odaklanıyor: Gelişmiş bir uygarlığın iletişim ya da enerji aktarımı için güçlü lazerler kullanabileceği fikrine. SETI Enstitüsü'nün daha önceki bir tanıtım yazısında açıklandığı gibi, böyle bir lazer darbesi tek renkli, yani tek bir dalga boyundan oluşan ışık içerir. Uzayda bilinen doğal bir optik lazer bulunmadığı için böyle bir sinyalin saptanması ya dünya dışı bir teknolojiye ya da henüz tanımadığımız bir astrofizik sürece işaret eder. Enstitü iki ihtimali de heyecan verici buluyor.

Sorun, böyle bir çakmanın ne zaman ve gökyüzünün neresinde belireceğini kimsenin bilmemesi. Teleskopların çoğu aynı anda gökyüzünün yalnızca küçük bir parçasına bakar. LaserSETI ise geniş açılı kameralar ve kırınım ağları kullanarak gökyüzünün büyük bölümlerini kesintisiz izliyor. Kırınım ağı, ışığı renklerine ayıran bir optik elemandır: Yıldız ışığı geniş bir renk yelpazesine yayılırken, lazer gibi tek renkli bir kaynak keskin bir çizgi bırakır.

Konum neden önemli?

Dünya döndükçe her istasyon gökyüzünün ancak bir kısmını, ancak geceleri görebiliyor. Enstitü, ağı dünyaya yaymanın iki yararı olduğunu söylüyor: Gökyüzü daha uzun süre izlenebiliyor ve olağandışı bir olay farklı yerlerden görülerek karşılaştırılabiliyor. Bir çakmanın iki ayrı noktadan aynı anda kaydedilmesi, yerel bir parazitle gerçek bir gök olayını ayırt etmenin en güçlü yollarından biri.

Açıklamaya göre AlUla'nın korunan karanlık gökyüzü, sönük optik olayları yakalamak için elverişli koşullar sunuyor. Asya'daki konumu da ağın gözlem kapsamını yeni bir bölgeye genişletiyor.

SETI Enstitüsü'nde kıdemli gezegen bilimci ve yurttaş bilimi direktörü olan Franck Marchis, iki yıl önce LaserSETI'yi AlUla'ya getirme niyetlerini duyurduklarını, bugün ise cihazların kurulmuş ve gökyüzünü gözlüyor olduğunu söyledi. LaserSETI direktörü Eliot Gillum da sistemin baştan beri tek bir teleskop değil küresel bir gözlemevi olarak tasarlandığını, her yeni konumun gökyüzünü sürekli izleme yeteneğini artırdığını vurguladı.

Yalnız uzaylı sinyali değil

Gökyüzünü durmadan izleyen bir sistem, doğal olayları da kaydediyor. Enstitünün tanıtımına göre LaserSETI verileri göktaşı çakmaları, uyduların atmosfere geri dönüşü ve sönükleşen yıldızlar gibi olayları incelemek için de kullanılabiliyor. Enstitünün Ocak 2025 tarihli yazısına göre Arizona'nın Sedona kentindeki üçüncü istasyonla ağın gökyüzü kapsamı yaklaşık yüzde 30'a ulaşmıştı. Projenin uzun vadeli hedefi tüm gökyüzünü her an izlemek.

Ortaklığın ayrıntıları

İstasyonlar, RCU ile SETI Enstitüsü arasında Ağustos 2024'te duyurulan ve AlUla Manara Gözlemevi'nin geliştirilmesini de kapsayan ortaklığın parçası. Açıklamaya göre SETI Enstitüsü istasyonları RCU ile birlikte üç yıl boyunca işletip bakımını yapacak. AlUla'dan gelen gözlemler küresel ağa katılacak ve farklı coğrafyalardan toplanan verilerle karşılaştırılacak. Ortaklık, bilimsel yayınların yanı sıra sonuçların eğitim ve halkla buluşma etkinliklerinde kullanılmasını da içeriyor.

Sıradaki aşama, sistemin topladığı verilerin çözümlenmesi. Şimdiye kadar hiçbir optik SETI çalışması doğrulanmış bir yapay sinyal bulmadı. Bu yüzden ağın genişlemesinin asıl değeri, ender ve kısa süreli gök olaylarını yakalama şansını artırması ve bir gün olağandışı bir çakma görülürse onu bağımsız gözlemlerle sınayabilmesi.