Fırlatma rampası
Fırlatma rampası, roketin dikey olarak ateşlendiği yerüstü tesisidir: fırlatma platformu, kule, alev kanalı, yakıt tesisatı ve ses bastırma sistemi birlikte çalışır.
- İngilizce karşılığı
- Launch pad
- İlgili alan
- Roket bilimi
Fırlatma rampası (İngilizce launch pad), roketle itilen bir füzenin ya da uzay aracının dikey olarak fırlatıldığı yerüstü tesistir. Terim iki anlamda kullanılır: yalnızca merkezi fırlatma platformu için ya da platformu, servis yapısını ve altyapıyı kapsayan bütün kompleks için (launch complex). Birden çok fırlatma kompleksini ve destek altyapısını barındıran yer ise bir uzay üssüdür. Rampa, yeraltındaki füze silosundan farklıdır: silo da dikey fırlatır, ama düşman saldırısına karşı sertleştirilmek için yeraltındadır.

Rampanın parçaları
- Kule ve servis yapısı: roketin montajı ve bakımı için çelik çerçeve ya da kule; genellikle asansörü olur. Kordonlarla (umbilical) donatılmıştır; ateşlemeden hemen önce araçla bağlantılar kesilir.
- Tutma kolları: motorlar tam itkiye çıkarken roket, birkaç saniye tutma kollarıyla ya da patlayıcı cıvatalarla yerinde tutulur. Araç kararlı ve uçuşa hazır olunca cıvatalar tetiklenir.
- Alev kanalı ve deflektör: roket motorlarının alevini, ısısını ve egzoz gazlarını yönlendirmek ya da dağıtmak için tasarlanmıştır. Kanal, fırlatma yapısının altından geçer ve rampanın çok ötesine uzanır.
- Yıldırım koruması: rampalar paratonerlerle (lightning arresters) korunur; roketi çevreleyen kuleler dev bir Faraday kafesi gibi davranır.
- Ses bastırma suyu: egzoz gazları ses hızını aştığında ortam havasıyla çarpışır ve gürültü yaklaşık 200 desibele yaklaşır. Yükün bütünlüğü için izin verilen azami genel ses gücü düzeyi ise yaklaşık 145 dB'dir. Bu yüzden rampanın altından ve üstünden egzoz plümüne büyük miktarda su püskürtülür.
- Yakıt tesisatı: sıvı yakıtlı roketler için itici yakıt tankları ve dolum boru hatları. Kriyojenik itici yakıtlar (sıvı oksijen, sıvı hidrojen ya da sıvı metan) buharlaşma kaybı yüzünden geri sayım boyunca sürekli tamamlanır.
- Mobil fırlatıcı platform: dikey entegre araçlar bir hangarda platform üzerinde birleştirilir; platform kordon yapısını taşır ve rampaya özel bir taşıyıcıyla götürülür.
Kennedy Uzay Merkezi'nde LC-39
Florida'da Merritt Island'daki Kennedy Uzay Merkezi'nin 39. Fırlatma Kompleksi (LC-39), önce Apollo'nun "Moonport"u (Ay limanı) olarak inşa edildi; sonra Uzay Mekiği için değiştirildi, şimdi Artemis görevleri için kullanılıyor. Kompleks 39A ve 39B rampalarını, Araç Montaj Binasını (VAB), araç taşıma yolunu ve Fırlatma Kontrol Merkezini kapsar. Rampalar arasındaki mesafe başlangıçta 8.700 ft (2.700 m) idi; amaç, bir rampadaki patlamada hasarı sınırlamaktı. Alan yaklaşık 7.000 acre (2.800 ha) büyüklüğündedir.
- 39A: ilk fırlatması 9 Kasım 1967'de bir Saturn V ile (Apollo 4) yapıldı. Apollo 11, 16 Temmuz 1969'da bu rampadan kalktı. SpaceX, 39A'yı 2014'ten beri NASA'dan kiralamaktadır.
- 39B: ilk fırlatması 18 Mayıs 1969'da (Apollo 10). Artemis I, 16 Kasım 2022'de buradan kalktı; son fırlatma 1 Nisan 2026'daki Artemis II'dir.
Alev deflektörünün ölçeği
Alev kanalı ve deflektör, motor alevinin doğrudan çarptığı yerdir; ısıya ve şok dalgalarına dayanacak biçimde yapılır. Apollo döneminde LC-39'un deflektörü çift yönlü, kama biçimli, metal bir yapıdaydı. Uzay Mekiği döneminde LC-39B'nin alev kanalı yaklaşık 150 m uzunlukta, 18 m genişlikte ve 13 m derinlikte (beton ve refrakter tuğla) idi; V biçimli çelik ana deflektör, yörünge aracının ana motorlarıyla katı yakıtlı yan roketlerin egzozunu iki kanala ayırıyordu. SLS için LC-39B'de 2017'de yeni bir ana deflektör inşa edildi: yaklaşık 57 ft genişliğinde, 43 ft yüksekliğinde, 70 ft uzunluğunda; kuzey yüzü yaklaşık 58° eğimli. Kanal duvarlarına yaklaşık 100.000 ısıya dayanıklı tuğla döşendi. SLS'in kalkış itkisi yaklaşık 9 milyon libredir ve bunun gürültüsünü azaltmak için deflektörün tepesindeki ses bastırma borularından binlerce galon su akar; bu su kanalı da soğutur.
Alev yönlendirmesinin neden gerektiği, 2023'te Starship'in ilk test uçuşunda görüldü: alev yönlendirici olmadığı için Starbase fırlatma kaidesi ağır hasar gördü ve 33 Raptor motoru 7,6 m (25 ft) derinliğinde bir krater açtı. SpaceX sonradan su püskürtme sistemini geliştirdi, çift yönlü alev kanalı ve su sistemli yeni bir kaide tasarladı.
Rampa yeri neden önemlidir?
Rampayı kıyıya, özellikle doğusu okyanus olacak şekilde yerleştirmek hem Dünya'nın dönüşünden yararlanmak hem de fırlatma yolunu yerleşim alanlarından uzak tutmak için avantajlıdır. Florida'nın doğu kıyısı 1948'de V-2 testleri için de bu nedenle seçildi: fırlatmalar okyanus üzerinde, yerleşimden uzakta yapılıyordu. Sovyet ve Fransız uzay programları ise ana topraklarının dışındaki tesisleri (Baykonur, Guiana Uzay Merkezi) kullanır. Deniz rampaları da vardır: eski Sea Launch hizmeti, dönüştürülmüş bir petrol sondaj platformundan Zenit 3SL roketlerini Ekvator'a taşıyıp yüzer platformdan fırlatmıştı.
Rampa tipleri
Dikey entegre araçların yanında, Soyuz, Proton, N1 ve Energia gibi yatay entegre roketler bir kurucu-fırlatıcıyla taşınıp alev kanalı üzerinde dikleştirilir. SpaceX ve Electron roketleri de bu yöntemi kullanır. SLC-6 ve SLC-37'de roket, fırlatma kaidesi üzerinde monte edilir ve raylı bir bina geri çekilir. Silodan fırlatma ise yalnızca dönüştürülmüş kıtalararası balistik füzelerde kullanılır.
Sık karıştırılanlar
- "Rampa" tek anlamlı değildir: bazen yalnızca platformu, bazen bütün kompleksi anlatır.
- Rampa silo değildir: silo yeraltındadır ve füze fırlatmak için sertleştirilmiştir.
- 39C iki farklı şeydir: Apollo için planlanıp hiç inşa edilmeyen büyük rampa ile 2015'te küçük roketler için yapılan daha küçük rampa.
- Ses bastırma suyu yalnızca sesi azaltmaz: NASA'ya göre kanalı da soğutur ve şok dalgalarını emip yönlendirir.



















