Alan Shepard

Alan Bartlett Shepard Jr., Amerikan uzay programının hem başlangıcında hem de Ay'a iniş döneminde ön safta yer alan nadir astronotlardandır. 5 Mayıs 1961'de Freedom 7 kapsülüyle yaptığı yaklaşık 15 dakikalık yörünge altı uçuşla uzaya çıkan ilk Amerikalı ve dünyada ikinci insan oldu. Bir iç kulak hastalığı yüzünden yıllarca uçuştan men edilmesine rağmen pes etmedi; 1971'de Apollo 14'ün komutanı olarak Ay'a indi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Shepard, 18 Kasım 1923'te ABD'nin New Hampshire eyaletindeki Derry kasabasında doğdu. ABD Deniz Harp Okulu'ndan, İkinci Dünya Savaşı sürerken 1944'te mezun oldu. Ağustos 1944'te USS Cogswell muhribine atandı ve gemiyle birlikte Pasifik'te görev yaptı.

1947'de deniz havacısı oldu. 1950'de ABD Donanması Deneme Pilotu Okulu'na seçildi ve Ocak 1951'de mezun oldu. 1957'de Deniz Harp Akademisi'nden de mezun oldu.

3 Mart 1945'te Louise Brewer'la evlendi. Çiftin 1947'de doğan Laura ve 1951'de doğan Julie adında iki kızı oldu; ayrıca Louise'in 1956'da ölen kız kardeşinin kızını da yanlarına alarak büyüttüler. Shepard ile Louise'in evliliği 53 yıl sürdü.

Uzay yolculukları

NASA, 9 Nisan 1959'da ilk astronot grubu olan "Mercury Yedilisi"ni açıkladı; Shepard bu yedi kişiden biriydi. Sovyet kozmonot Yuri Gagarin'in yörünge uçuşundan üç hafta sonra, 5 Mayıs 1961'de Mercury-Redstone 3 göreviyle fırlatıldı. Freedom 7 adını verdiği kapsül, yaklaşık 187 kilometre yüksekliğe çıktı ve fırlatma noktasından yaklaşık 487 kilometre uzakta okyanusa indi.

Ekim 1963'te iç kulakta denge ve işitme sorunlarına yol açan Ménière hastalığı nedeniyle uçuştan men edildi. Bu dönemde Kasım 1963'ten Ağustos 1969'a kadar NASA'nın Astronot Ofisi'ni yönetti. 14 Mayıs 1968'de Los Angeles'ta hastalığı için ameliyat oldu ve 7 Mayıs 1969'da yeniden uçuş iznini aldı.

Apollo 14'ün komutanı olarak 31 Ocak 1971'de fırlatıldı. Ekipte Ay modülü Antares'in pilotu Edgar Mitchell ve komuta modülü pilotu Stuart Roosa vardı. Shepard ve Mitchell, Fra Mauro bölgesine indi. Shepard böylece Ay'da yürüyen beşinci insan oldu; 47 yaşındaki astronot, o güne dek Ay'a ayak basanların en yaşlısıydı. Mercury Yedilisi'nden Ay'da yürüyen tek kişi de oydu. Mürettebat 9 Şubat 1971'de Dünya'ya döndü.

Uçuş direktörü Gene Kranz'ın anılarına göre, fırlatmadan önce "Bu geminin her parçası en düşük teklifi verene yaptırıldı" diye şaka yapmıştı. İnişten sonra yaklaşık 11 dakika içinde bir helikopterle USS Lake Champlain uçak gemisine taşındı. Başkan John F. Kennedy kendisine NASA Üstün Hizmet Madalyası'nı verdi; Washington, New York ve Los Angeles'ta konfeti yağmuru altında geçit törenleriyle karşılandı.

Shepard'ın Ay'a gidişinin de ilginç bir öyküsü vardır. Deke Slayton onu önce Apollo 13'ün komutanlığına atamıştı. NASA yönetimi ekibi yeterince deneyimli bulmayınca Jim Lovell'in ekibi Apollo 13'e, Shepard'ın ekibi Apollo 14'e kaydırıldı. Apollo 13'teki patlama nedeniyle Apollo 14 de 1971'e ertelendi. Shepard ve Mitchell Ay yüzeyinde iki yürüyüş yaptılar; toplam araç dışı faaliyet süresi 9 saat 23 dakikaydı.

Ay'da golf

Shepard, Ay yüzeyinde iki golf topuna vurdu. Sonradan yapılan incelemeler, topların yaklaşık 24 ve 40 yarda (yaklaşık 22 ve 37 metre) gittiğini tahmin etti.

Golf sopası olarak, örnek toplama kepçesinin sapına taktığı bir altı numaralı demir başı kullandı.

Sonraki yılları

Ağustos 1971'de tuğamiralliğe terfi etti ve bu rütbeye ulaşan ilk astronot oldu. Haziran 1971'den 30 Nisan 1974'e kadar yeniden Astronot Ofisi'nin başına geçti. 31 Temmuz 1974'te hem donanmadan hem de NASA'dan emekli oldu. 1 Ekim 1978'de Başkan Jimmy Carter tarafından Kongre Uzay Onur Madalyası ile ödüllendirildi.

1984'te Mercury Yedilisi Vakfı'nın kurucuları arasında yer aldı; vakfın adı 1995'te Astronot Burs Vakfı olarak değiştirildi. Shepard, Ekim 1997'ye kadar vakfın başkanlığını sürdürdü. 1996'da kronik lenfositik lösemi tanısı konan Shepard, 21 Temmuz 1998'de Kaliforniya'daki Pebble Beach'te bu hastalığa bağlı komplikasyonlardan öldü.

NASA'dayken Baytown Ulusal Bankası'nın ortağı ve başkan yardımcısı oldu, Teksas'ta at ve sığır yetiştiren bir çiftliğe ortak oldu. NASA'dan ayrıldıktan sonra pek çok şirketin yönetim kurulunda yer aldı ve iki uçuşuna gönderme yapan Seven Fourteen Enterprises şirketinin başkanlığını yaptı. Eşi Louise, Shepard'dan yaklaşık bir ay sonra öldü; ikisinin külleri birlikte Pebble Beach yakınlarında denize serpildi.

Mirası

Shepard, ABD'nin insanlı uzay programının ilk uçuşunu yapan astronot olarak tarihe geçti. İki uçuşunda uzayda toplam 9 gün 16 dakika geçirdi. Hastalık nedeniyle kaybedilmiş görünen bir kariyeri Ay yüzeyine taşıması, onun hikâyesini kararlılığın simgesi yaptı.

Kızı Laura Shepard Churchley, Aralık 2021'de Blue Origin'in New Shepard roketiyle yörünge altı bir uçuş yaptı. ABD Donanması'nın 2006'da hizmete giren USNS Alan Shepard gemisi ve memleketi Derry'deki bir lise de onun adını taşır.

Bilmeye değer

• Freedom 7 uçuşu yörüngeye çıkmayan, yaklaşık 15 dakikalık bir yörünge altı uçuştu.
• Apollo 14'te Ay'da yürüyen beşinci insan oldu.
• Tuğamiral rütbesine ulaşan ilk astronottu.
• Mercury Yedilisi'nden Ay'a ayak basan tek isimdi.

Kaynak: Wikipedia (İngilizce): Alan Shepard

Fotoğraf: NASA