Starliner yıl sonunda insansız olarak yeniden uzay istasyonuna gidecek

NASA, Boeing'in Starliner kapsülünü bu yılın aralık ayı ile gelecek yılın ocak ayı arasında insansız olarak Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) göndermeyi planlıyor. Starliner-1 adı verilen görev, 2024'teki ilk mürettebatlı test uçuşunda ortaya çıkan itki sistemi sorunları için yapılan değişiklikleri sınayacak. NASA yetkilileri, bu uçuş başarılı olursa kapsülün astronotlarla ilk operasyonel yolculuğunun 2028 ortasında gerçekleşebileceğini açıkladı.

2024'te ne olmuştu?

Starliner, NASA astronotları Barry "Butch" Wilmore ve Sunita Williams'ı taşıyarak 5 Haziran 2024'te bir Atlas 5 roketiyle fırlatıldı. Planlanan, birkaç günlük bir istasyon ziyaretinin ardından Dünya'ya dönüştü. Ancak kapsül istasyona yaklaşırken hizmet modülündeki manevra iticilerinden beşi devre dışı kaldı ve Wilmore aracı bir süre elle kontrol etmek zorunda kaldı. Aynı zamanda itki sistemini basınçlandıran helyum hatlarında birden fazla sızıntı tespit edildi.

Aylar süren incelemelerin ardından NASA, astronotları Starliner'la geri getirmenin fazla riskli olduğuna karar verdi. Kapsül 7 Eylül 2024'te New Mexico'daki White Sands'e insansız olarak indi. Wilmore ve Williams ise istasyonda kalarak 18 Mart 2025'te SpaceX'in Crew Dragon kapsülüyle döndü; kısa sürmesi planlanan görevleri toplam 286 güne uzadı. NASA'nın Şubat 2026'da yayımladığı soruşturma raporu, olayı ajansın en ağır kaza kategorisi olan "A Tipi" olarak sınıflandırdı ve hem NASA hem Boeing tarafındaki donanım ve yönetim hatalarına dikkat çekti.

Hangi sorunlar giderildi?

Yapılan incelemeler üç ana sorun belirledi. Birincisi, hizmet modülü iticilerindeki yakıt valflerinde bulunan Teflon "poppet" parçalarının ısınarak şişmesi ve yakıt akışını kısıtlamasıydı. İkincisi, kapsülün mürettebat modülündeki bir iticinin insansız dönüş sırasında arızalanması ve kritik bir sistemde yedekliliğin ortadan kalkmasıydı. Üçüncüsü ise basınçlandırma borularındaki helyum sızıntılarıydı.

Boeing, bu sorunların her birine yönelik değişiklik yaptığını açıkladı. Mürettebat modülündeki 12 manevra iticisinin tamamında valfler değiştiriliyor ve aşınmayı önleyecek önlemler alınıyor. Hizmet modülü iticilerinin poppet parçaları yeniden tasarlanıyor ve iticilerdeki beklenmedik ısınmayı azaltmak için işletme yöntemleri değiştiriliyor. Kapsüle ayrıca itici performansını daha ayrıntılı ölçebilen daha hızlı bir uçuş veri kaydedicisi, yükseltilmiş piller ve geliştirilmiş paraşütler ekleniyor.

NASA'nın alçak Dünya yörüngesi programı yöneticisi Dana Weigel, Starliner-1 uçuşunda iticilerin ve basınçlandırma sistemlerinin bilinçli olarak zorlanacağını, buradan elde edilecek verilerin mürettebatlı aracın nihai sertifikasyonuna temel oluşturacağını söyledi.

Mürettebat yeniden şekilleniyor

Starliner-1 başlangıçta dört kişilik bir mürettebat değişim görevi olarak planlanmıştı. Ancak gecikmeler biriktikçe göreve atanan astronotlar başka uçuşlara kaydırıldı; Kanadalı astronot Joshua Kutryk de Nisan 2026'da SpaceX'in Crew-13 görevine geçirildi ve Ekim başında istasyona ulaştı. Starliner'ın bundan sonraki ilk mürettebatlı uçuşunun komutanlığına ise NASA astronotu Warren "Woody" Hoburg atandı. Hoburg, 2023'te Crew-6 göreviyle istasyonda yaklaşık altı ay kalmıştı. Ekibin diğer üyeleri daha sonra açıklanacak.

Neden iki araç isteniyor?

Bugün ABD'nin astronot taşıyabilen tek aracı SpaceX'in Crew Dragon kapsülü. NASA, Ticari Mürettebat Programı'nı başından beri iki ayrı sağlayıcıya dayanacak şekilde kurgulamıştı; böylece bir araçta sorun çıktığında istasyona erişim kesintiye uğramayacaktı. Weigel de programın hedefinin her zaman iki taşıyıcı olmak olduğunu vurguladı.

Starliner'ın bu hedefe giden yolu baştan beri engebeli oldu. Aralık 2019'daki ilk insansız test uçuşunda yazılım hataları nedeniyle kapsül istasyona ulaşamadı; Mayıs 2022'de tekrarlanan insansız test ise istasyona kenetlenmeyi başardı. 2024'teki mürettebatlı test uçuşu, aracın astronot taşımaya sertifikalandırılmadan önceki son adımı olacaktı.

Bu ihtiyaç ISS'nin ömrüyle de sınırlı değil. İstasyonun 2030 civarında emekliye ayrılması planlanıyor ve NASA, ardından gelecek ticari uzay istasyonlarına da astronot taşıyabilecek birden fazla araç istiyor.

Roket sorunu: Atlas 5'ler tükeniyor

Starliner şimdiye kadar United Launch Alliance'ın (ULA) Atlas 5 roketiyle fırlatıldı. Ancak ULA'nın elinde Starliner için ayrılmış yaklaşık altı Atlas 5 kaldı ve roket üretimden kalkıyor. Bu yüzden NASA, ULA'nın yeni nesil Vulcan roketinin de astronot taşımak üzere sertifikalandırılmasına destek verecek. ULA, Starliner-1 hazırlıklarını sürdürürken Vulcan'ı insanlı uçuşa uygun hâle getirme çalışmalarına da devam edeceğini açıkladı.

Kısaca

• Starliner-1, aralık 2026 ile ocak 2027 arasında insansız olarak ISS'ye gidecek.
• 2024 uçuşundaki itici ve helyum sızıntısı sorunları için valfler ve itici parçaları yeniden tasarlandı.
• Test başarılı olursa mürettebatlı uçuş 2028 ortasında, komutan Woody Hoburg ile yapılacak.
• Atlas 5 stoku azaldığından Vulcan roketi de insanlı uçuş için sertifikalandırılacak.