E.T.'nin eve çağrısı gerçekte ne kadar sürerdi? Voyager 1'in ışık günü karnesi
E.T.'nin Speak & Spell'den kurduğu aygıt gerçek fizikte nasıl işlerdi? Voyager 1'in bir ışık günlük mesafesi, çağrının neden telefon gibi olamayacağını gösteriyor.

Steven Spielberg'in 1982 tarihli E.T. Dünya Dışı filminde Dünya'da mahsur kalan küçük uzaylı, eve haber verebilmek için çocukların yardımıyla bir iletişim aygıtı kurar. Aygıtın çekirdeğinde Texas Instruments'ın 1978'de piyasaya sürdüğü Speak & Spell adlı konuşan eğitim oyuncağı var; üstüne ev eşyaları, örneğin bir şemsiye ve bir testere bıçağı eklenir. E.T. bu fikre bir gazete çizgi romanından, Buck Rogers'tan esinlenir. Peki gerçek fizik açısından böyle bir "eve çağrı" ne kadar sürerdi?
Film ne gösteriyor?
Film, çağrıyı neredeyse anında gerçekleşen bir şey gibi sunar: aygıt hazırlanır, sinyal gider, eve haber ulaşmış olur. Burada filmin bilgisini sınırlı tutalım: E.T.'nin evinin nerede olduğunu bilmiyoruz; bu nedenle aşağıda en iyimser senaryoyu, yani en yakın yıldızı ölçü alacağız.
Gerçek bilim: sinyal ışık hızıyla gider, daha hızlı değil
İnsanlığın bugünkü en uzak mesajlaşma ortağı Voyager 1. NASA'nın durum sayfasına göre araç 18 Kasım 2026'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa, yani yaklaşık 25,9 milyar kilometreye ulaştı. Bu, radyo sinyalinin araca varmasının tam 24 saat sürdüğü anlamına geliyor. NASA'nın Voyager proje yöneticisi Suzanne Dodd'un tarifiyle, araca "merhaba" demek isteyen biri mesajını gönderip iki gün beklemek zorunda: bir gün gidiş, bir gün dönüş.
Üstelik hat dar. NASA'nın Voyager sayfasına göre aracın verisi normalde saniyede 160 bit hızıyla iniyor, komutlar ise saniyede 16 bit hızla gidiyor. Aracın 3,7 metrelik yüksek kazançlı anteni var ve veri X bandında, yaklaşık 8,4 gigahertzde taşınıyor. Kendi hesabımla, 140 karakterlik düz bir metin (karakter başına 8 bit varsayımıyla) bu hızda yaklaşık yedi saniyede iner; fakat önce 24 saat beklemek gerekir.
Yer tarafındaki donanım da küçük değil. Canberra'daki Derin Uzay İstasyonu 43'ün (DSS-43) anteni 70 metre çapında ve 73 metre yüksekliğinde; NASA'nın açıklamasına göre bu anten Voyager 2'ye komut gönderen istasyon. Aynı Canberra tesisinde bir anten, Voyager 1'in 14 Kasım'daki veri sorunu sırasında araca kilitlenip taşıyıcı sinyali aldı; mesafe haberinin ayrıntıları Voyager 1'in ışık günü yazımızda.
E.T.'nin evi en yakın yıldızda olsaydı?
En yakın yıldız Proxima Centauri yaklaşık 4,2 ışık yılı uzakta. Radyo dalgaları ışık hızıyla gittiği için en yakın yıldızdaki bir "ev" bile bir yönde 4,2, gidiş-dönüş yaklaşık 8,4 yıl demek (bizim hesabımız). Bir ışık yılı yaklaşık 365 ışık günü olduğundan Proxima, Voyager 1'in 49 yılda ulaştığı mesafenin kabaca 1.500 katı uzakta. NASA, Voyager 1'in saatte yaklaşık 38 bin mil (yaklaşık 61 bin kilometre) hızla gittiğini yazıyor; bu hızla Proxima'ya varmak, kaba bir hesapla yaklaşık 75 bin yıl alırdı. Aracın bir sonraki yakın yıldız karşılaşması ise ayrı bir ölçek: NASA'ya göre Voyager 1, 17 ışık yılından fazla uzaktaki AC +79 3888 (Gliese 445) yıldızına doğru gidiyor ve en yakın geçişi yaklaşık 40 bin yıl sonra olacak.
Voyager 2'nin ise bir ışık günü eşiğine NASA'ya göre Kasım 2035'te ulaşması bekleniyor; yani ikiz araç aynı mesafeye yaklaşık dokuz yıl sonra varacak. İki aracın birbirinden farklı rotada ve farklı zamanlarda aynı eşiği geçmesi, bu mesafelerin ne kadar yavaş aşıldığını gösteriyor.
Peki bir oyuncakla bu mümkün mü?
Speak & Spell, IEEE Spectrum'un anlattığına göre tek çipli bir konuşma sentezleyicisinin (TMC0281) kalbinde çalışan, çocuklara kelime heceletmek için tasarlanmış bir oyuncak. Yani işlevi iletişim ağına bağlanmak değil, kelimeleri sesli söylemek. Filmin eğlenceli tarafı, bu sıradan eşyayı bir sinyal kaynağına dönüştürmesi; fiziksel tarafı ise bir sinyalin yıldızlararası mesafeyi aşabilmesi için bırakın oyuncak devrelerini, Voyager'daki gibi özel yapılmış bir verici, yönlendirilmiş bir anten ve yerde dev bir alıcı ağı gerektirmesi. Voyager'ın sinyalini yeryüzünde yakalayan şey de aletin kendisinden çok, yerdeki 70 metrelik çanaklar.
Nerede haklı, nerede değil?
- Haklı olduğu yer: Uzaktaki biriyle konuşmanın en gerçekçi yolu radyo dalgaları; Voyager de bugün aynı ilkeyle Dünya'yla konuşuyor ve aracın verisi Derin Uzay Ağı'nın dev antenleriyle toplanıyor.
- Haklı olmadığı yer: Çağrı bir telefon görüşmesi gibi anlık olamaz. En yakın yıldız bile yıllarca bekleme demek; Voyager'ın bir ışık günlük mesafesinde bile cevap iki gün sonra gelir.
- Haklı olmadığı yer: Kısa menzilli ev gereçleriyle yıldızlararası ölçekte bir bağlantı kurmak, gerçekte Voyager'ın 3,7 metrelik anteni ve yerdeki 70 metrelik çanaklar gibi büyük bir altyapı gerektirir.
Kapanış
Film, eve dönme özlemini duygusal olarak çok iyi yakalıyor; fizik ise bu özleme bir bekleme süresi ekliyor. Voyager'ın deneyimi, "uzaktan haber almanın" ne kadar emek istediğini gösteren somut bir örnek. Asıl açık soru, bu kadar uzak bir iletişim hattının enerji ve bilgisayar sağlığının ne kadar dayanacağı; Voyager 1'in bu hafta yaşadığı veri sorunu bunun ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















