Landsat, İskoçya'daki Flow Country turbalığını gösterdi: karbonu binlerce yıl tutan sulak alan
NASA Earth Observatory'nin yeni Landsat 8 görüntüsü, İskoçya'nın kuzeyindeki Flow Country'yi gösteriyor: karbonu binlerce yıl tutan, Dünya Mirası Listesi'ne giren ilk turbalık.

NASA Earth Observatory'nin 12 Kasım'da yayımladığı Landsat 8 görüntüsü, İskoçya'nın kuzeyindeki Flow Country'yi gösteriyor: göllerle noktalanmış koyu kahverengi bir turbalık, ortada iğne yapraklı ağaç plantasyonlarının koyu yeşil geometrik parçaları, sağ tarafta ise Thurso çevresindeki açık yeşil tarım arazisi. Görüntü, uydunun OLI (Operational Land Imager) sensörüyle 4 Mart 2024'te alınmış.
Bu manzara ilk bakışta ıssız ve sıradan görünebilir. NASA'nın açıklamasına göre ise ekologlar için olağanüstü bir yer: yosun öbeklerinin, otların ve fundaların hâkim olduğu, ağaçsız ve sulak bir örtü turbalığı (İngilizcede blanket bog). Görüntünün alındığı ilkbahar, toprağın yılın en çok suya doyduğu ve turbalıkların yeni bitki kütlesi biriktirmeye başladığı dönem.
Turba nasıl oluşuyor?
Bu bataklıkların toprağı o kadar suya doymuş ki mikroplar ölü bitki maddesini tam olarak ayrıştıramıyor. Ayrışma tamamlansaydı karbondioksit açığa çıkacaktı. Bunun yerine kısmen ayrışmış bitki kalıntıları birikiyor ve turba denen süngerimsi, kırıntılı, karbonca zengin bir katman oluşuyor. NASA, Flow Country'nin bazı bölümlerinde turbanın 9.000 yıldan uzun süredir biriktiğini ve UNESCO'ya göre katmanların sekiz metreyi aştığını aktarıyor.
Dünyada ender bir ekosistem
Örtü turbalıkları yalnızca bol yağışın, zayıf drenajın ve düşük buharlaşmanın bir araya geldiği yerlerde oluşuyor. NASA'nın verdiği rakama göre bu tür bataklıklar dünyada yaklaşık 120.000 kilometrekare, yani kara yüzeyinin binde birinden azını kaplıyor. İskoç Highlands bölgesindeki turbalıklar bunların Avrupa'daki en büyüğü; 30'dan fazla türü barındıran sfagnum yosunlarının yaşadığı bu alan yaklaşık 1.900 kilometrekareye yayılıyor.
Karbonu ağaçtan daha uzun süre tutuyor
Ormanlar karbonunu çoğunlukla yaşayan ağaçlarında depolar; ağaç yandığında ya da öldüğünde bu karbon atmosfere döner. Turbalıklar ise karbonu çoğu zaman binlerce yıl boyunca tutabiliyor. NASA'nın aktardığı bilimsel tahmine göre dünyadaki tüm turbalıklar kara yüzeyinin yalnızca yüzde 3'ünü kaplıyor, ama 600 gigatondan fazla karbon depoluyor; bu, dünyadaki bütün ormanların depoladığının yaklaşık iki katı.
Kuş koruma örgütü RSPB'nin açıklamasına göre yalnızca Flow Country'deki turbalıklar 400 milyon tondan fazla karbon tutuyor. RSPB bunun Birleşik Krallık'taki tüm orman ve ağaçlık alanların toplamının iki katından fazla olduğunu söylüyor.
Dünya Mirası Listesi'ne giren ilk turbalık
Flow Country, Temmuz 2024'te UNESCO'nun Yeni Delhi'de toplanan 46. Dünya Mirası Komitesi toplantısında listeye alındı. İskoç Hükümeti'nin 26 Temmuz 2024 tarihli duyurusuna göre bu, bir turbalığın Dünya Mirası statüsü alması bakımından bir ilkti ve İskoçya'da doğal önemi nedeniyle tanınan ikinci alan oldu; ilki St Kilda'ydı. RSPB'ye göre tescil edilen alan 190.000 hektar; bu, Caithness ve Sutherland'e yayılan yaklaşık 400.000 hektarlık geniş örtü turbalığının bir parçası. 190.000 hektar 1.900 kilometrekareye eşit, yani NASA'nın görüntü açıklamasında verdiği büyüklükle aynı mertebede.
RSPB Scotland Direktörü Anne McCall, kararı duyururken Flow Country'nin artık Büyük Set Resifi, Yellowstone Ulusal Parkı ve Galápagos Adaları ile aynı listede yer aldığını belirtmişti. RSPB'ye göre statü, uluslararası koruma, turbalık restorasyonu tartışmalarında daha güçlü bir ses ve bölge için sürdürülebilir turizm ile yatırım olanakları anlamına geliyor.
Bu görüntü neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?
Tek bir uydu görüntüsü turbalığın sağlık durumunu ya da ne kadar karbon tuttuğunu ölçmüyor; yalnızca arazi örtüsünün dağılımını gösteriyor: koyu kahverengi turbalık ve göller, ortadaki koyu yeşil ağaç plantasyonları, kıyıdaki tarım arazisi. Karbon rakamları ise farklı kuruluşların tahminlerine dayanıyor ve alanın hangi sınırlarla tanımlandığına göre değişebiliyor. Bu yüzden NASA, RSPB ve UNESCO'nun rakamlarını birebir karşılaştırmak yerine her birini kendi bağlamında okumak gerekiyor.
Landsat programı gibi uzun soluklu uydu kayıtları, turbalıkların ve çevrelerindeki arazi kullanımının yıllar içinde nasıl değiştiğini izlemek için kullanılıyor. Aynı bölgenin gelecekteki görüntüleri, Dünya Mirası statüsünün ve restorasyon çabalarının sahada nasıl bir iz bıraktığına dair ipucu verebilir.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















