Foreigner (C. J. Cherryh): konusu, atevi dünyası ve okuma rehberi
C. J. Cherryh'in 1994 tarihli romanı, 22 kitaplık Foreigner serisini başlatır: tek bir insan tercümanın atevi uygarlığıyla arasındaki kırılgan barışı anlatır.
- Tür
- Roman
- Yazar
- C. J. Cherryh
- İlk yayın yılı
- 1994
İnsanlar bir yabancı uygarlıkla karşılaştığında en büyük engel silahlar ya da teknoloji değil, birbirinin neyi hissedip neyi hissetmediğini anlamaktır. C. J. Cherryh'in Foreigner romanı, bu soruyu iki yüzyıllık bir barış dönemi boyunca tek bir kişinin omzuna yükler: insanlığın atevi uygarlığındaki tek tercümanı ve diplomatı. 1994'te DAW Books'tan çıkan kitap, 2023'e kadar 22 romana ulaşan Foreigner serisinin ilk halkasıdır.
Cherryh, seriyi kendisi "İlk Temas" olarak adlandırır. Aranan şey patlamalar değil, iki türün birbirini yanlış anlama biçimleridir. Bu yüzden roman, yabancı bir dünyada geçen bir siyasi gerilim kadar bir çeviri ve anlam romanı olarak da okunabilir.
Kitap ne anlatıyor?
Hikâyenin arka planı kitabın başında kısa bir girişle anlatılır. Dünya'nın ışıktan hızlı seyahat edebilen koloni gemisi Phoenix, yeni bir uzay istasyonu kurmak üzere yolculuk ederken bir sistem arızası yüzünden kaybolur; Dünya'ya dönüş yolunu bulamaz, hatta Güneş'i bile göremez. Gemi yakıt almak için başka bir yıldız sistemine ulaşır ve oradaki yaşanabilir dünya, atevi adı verilen bir türün evi çıkar. Atevi bu sırada buhar çağı teknolojisindedir.
İnsanlar gezegenin yörüngesinde bir istasyon kurar, ancak Phoenix'in geri dönmemesi yüzünden koloniciler yerleşimi terk edip yüzeye iner. İki tür arasındaki yanlış anlamalar kısa sürede "İniş Savaşı"na dönüşür. Teknolojik üstünlüğe karşın insanlar hızla yenilir. Barış anlaşması gereği atevi yönetimi, Mospheira adasını insanlara bırakır ve karşılıklı iletişimi tek bir kişiye, paidhi denen tercüman-diplomata emanet eder. Paidhi'ler yıllar boyunca bir yandan sözlükler hazırlar, bir yandan da teknolojiyi atevi'ye kontrollü biçimde aktarır.
Hikâyenin asıl bölümü, bu olaylardan yaklaşık iki yüzyıl sonra başlar. Başkarakter Bren Cameron, o dönemin paidhi'sidir. Her şey sakin ve yönetilebilir görünürken, Bren'in haberi olmadan Phoenix yeniden yörüngeye döner.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Seri, her biri üç romandan oluşan bölümlere ayrılmıştır ve her bölüm kendi içinde bütün bir hikâye anlatır. Foreigner, Invader ve Inheritor ilk bölümü oluşturur; yani ilk romanın hikâyesi kendi içinde kapanmaz, üçlemenin sonunda tamamlanır. Bu bölümün ana çizgisi, Bren Cameron'a yönelen bir suikast girişimidir. Anlaşmaya göre bu eylem yasaktır. Girişim, Bren'i paidhi görevinden uzaklaştırmak isteyen insan ve atevi gruplarının ortak bir komplosunun parçası çıkar.
Bu sırada Phoenix'in dönüşü, bütün dengeyi bozar. Hem Mospheira'da hem anakarada siyasi huzursuzluk artar. Atevi, basit roketlerden çok daha gelişmiş, tek kademeli yörünge mekikleri yapmaya yönelir; bu da ekonomik ve sanayi temellerini kökten değiştirir. Bren, tek bir kişi olarak iki tarafın arasında kalır: hem insanlara hem atevi'ye bir şey borçludur, ama hiçbirine tam anlamıyla ait değildir.
Romanın ilk kitabı, bu çalkantının merkezinde Bren'in kendi güvenliğini ve görevini nasıl koruyacağı sorusunu bırakır. Anlatı yalnızca Bren'in gözünden ilerler; seride ilk sekiz kitap bu şekilde yazılmıştır. Okur da Bren gibi, atevi'nin davranışlarını yanlış okuma tehlikesiyle yaşar. Atevi'nin dünyasında sevgi ya da hoşlanma kavramının doğrudan karşılığı yoktur; onun yerine man'chi denen bir bağlılık ilişkisi vardır. Bren'in sadakat ve güven konusundaki yargısı, insani duygular üzerinden kurduğu her çıkarımla sınanır.
Seri ilerledikçe bu çatışmalar genişler: Phoenix'in kaptanlarıyla ilişkiler, uzaydaki başka bir yabancı varlık ve atevi iç siyaseti hikâyeye eklenir. Ama bütün bu büyük ölçekli gelişmelerin merkezinde yine insan-atevi iletişimi vardır.
Yazar ve yazıldığı dönem
C. J. Cherryh, 1 Eylül 1942'de St. Louis'te doğdu; Oklahoma Üniversitesi'nde Latince, Johns Hopkins Üniversitesi'nde klasik çalışmalar okudu. Yıllarca Oklahoma City'de Latince, Eski Yunanca ve eski çağ tarihi öğretti, 1979'da tam zamanlı yazarlığa geçti. İlk romanları 1976'da yayımlandı ve 1977'de John W. Campbell En İyi Yeni Yazar Ödülü'nü aldı. Hugo En İyi Roman Ödülü'nü iki kez kazandı: 1982'de Downbelow Station ve 1989'da Cyteen ile. 2016'da SFWA Damon Knight Büyük Usta Ödülü'ne, 2021'de Robert A. Heinlein Ödülü'ne layık görüldü; daha geniş bir portre için C. J. Cherryh sayfasına bakabilirsiniz.
Foreigner 1994'te çıktığında Cherryh'in kariyeri on yılı çoktan geçmişti. Cherryh'in birçok romanı gibi bu seri de insan alışkanlıklarıyla, duyguları ve düşünce biçimi bambaşka bir türün karşı karşıya gelişini işlediği için "antropolojik bilimkurgu" diye tanımlanır; Foreigner bu yaklaşımı tek bir insanın bakışıyla ve uzun bir seriye yayarak sürdürdü. Serideki tek istisna 2023'te yayımlanan Defiance oldu: Cherryh bu kitabı Jane Fancher ile birlikte yazdı. Ayrıca Cherryh, 2012 ve 2013'te iki kısa öyküyü, "Deliberations" ve "Invitations"ı, e-kitap olarak kendi yayımladı.
Kitaptaki bilim
Seri sert bilimkurgu değildir; teknik ayrıntıdan çok iki zihin yapısının çarpışmasına odaklanır. Yine de kurduğu fikirler gerçek bilimle tartışılabilir.
Sayı sezgisi ve atevi matematiği
Atevi'nin ayırt edici özelliği, matematiği neredeyse nefes almak kadar doğal görmeleridir. Dilleri Ragi, sürekli denge kurulan bir matematik yapısı gibi çalışır. İki sayısı onlara huzursuzluk verir, üç sayısı ise "uğurlu"dur; cümleler uğurlu sayılarla kurulur. Gerçek bilimde buna uzaktan benzeyen bir olgu var: insan bebekleri ve birçok hayvan, nicelikleri yaklaşık olarak ayırt etme yeteneğiyle doğar. Araştırmalar, yeni doğan bebeklerin soyut sayıları algıladığını, sıçanların ve balıkların nicelikler arasında ayrım yapabildiğini, aslanların rakip sürünün büyüklüğünü tahmin edebildiğini gösteriyor. Öte yandan Pirahã halkının dilinde kesin sayı sözcükleri yoktur; bu da insan sayı becerisinin bir kısmının kültürle ve dille ilişkili olabileceğini düşündürür. Atevi ise bu yeteneğin çok daha ileri, sezgisel bir hâlini yansıtır; kurgudur, ama zemini gerçek bir araştırma alanıdır.
Dil düşünceyi şekillendirir mi?
Romanın bir diğer ana fikri, dilin düşünceyi etkilemesidir. Bu, dilbilimde "dilsel görelilik" ya da yaygın adıyla Sapir–Whorf hipotezi olarak bilinir. Dilin düşünceyi tamamen belirlediği yönündeki güçlü sürüm, çağdaş dilbilimcilerce büyük ölçüde terk edildi. Dilin bilişi etkilediğini söyleyen zayıf sürüm ise deneysel destek buldu; örneğin renk adlandırmasının renk belleğiyle ilişkili olduğu gösterildi. Cherryh'in atevi'sinde dil ve sosyal yapı iç içedir; Bren de çeviri yaparken yalnızca sözcükleri değil, onların arkasındaki bağlılık ilişkilerini de aktarmak zorundadır.
Kaybolan koloni gemisi
Phoenix'in sistem arızası ve evinin yerini bilememesi, ışıktan hızlı seyahatin kurgudaki hâli olarak varsayılır. Gerçek fizikte özel görelilik, cisimlerin uzayda ışık hızını aşmasına izin vermez. Miguel Alcubierre'in 1994'te önerdiği kuramsal "warp" fikri uzay-zamanı bükmeye dayanır ama negatif enerji yoğunluklu egzotik madde gerektirir; bugün bunu üretecek bilinen bir yol yok. Romanın asıl ilgisi, bu teknik ayrıntıdan çok, arızadan sonraki sosyolojik sonuçlardadır: Pilotlar Loncası'nın zamanla baskıcı hâle gelmesi, kolonicilerin huzursuzluğu ve istasyonun terk edilmesi.
Etkisi ve ödülleri
Seriden dört roman Locus En İyi Bilimkurgu Romanı ödülüne aday gösterildi: Foreigner (1995), Invader (1996), Defender (2002) ve Visitor (2017). Bu, bir serinin yirmi yıldan uzun bir süre boyunca ilgi görmeye devam ettiğini gösterir. Seri, ilk temasın ardından gelen yüzyılları, teknoloji aktarımını ve diplomasiyi işlemesiyle ayrışır.
Seri 2024'te 30. yıl baskısıyla yeniden yayımlandı; ilk romanın 2004'teki 10. yıl baskısı da yapılmıştı.
Uyarlamaları
Film ya da dizi uyarlaması yok. Audible, serinin ilk 19 kitabını Daniel Thomas May'in tek anlatıcılı sesli kitapları olarak yayımladı. İlk üç kitap için 2013'te bir ses draması planlanmıştı, ancak bu girişimin askıya alındığı belirtiliyor.
Karakterleri
- Bren Cameron kimdir? Foreigner'ın atevi sarayındaki paidhi'si
- Tabini-aiji kimdir? Foreigner'ın atevi hükümdarı
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Siyasi entrika, dil ve kültür farkı, uzun soluklu karakter gelişimi ve "yabancıyı anlamaya çalışma" konuları ilginizi çekiyorsa Foreigner sizin için. Aksiyon ve uzay savaşı arayanlar için tempo yavaş gelebilir; serinin gücü iç dünyada ve diplomaside.
Seriye Foreigner'dan başlamak en doğrusu; ilk üç kitap bir bütün oluşturur. Okuma sırası yayın sırasıdır:
- 1. bölüm: Foreigner (1994), Invader (1995), Inheritor (1996)
- 2. bölüm: Precursor (1999), Defender (2001), Explorer (2002)
- 3. bölüm: Destroyer (2005), Pretender (2006), Deliverer (2007)
- 4. bölüm: Conspirator (2009), Deceiver (2010), Betrayer (2011)
- 5. bölüm: Intruder (2012), Protector (2013), Peacemaker (2014)
- 6. bölüm: Tracker (2015), Visitor (2016), Convergence (2017)
- 7. bölüm: Emergence (2018), Resurgence (2020), Divergence (2020)
- 8. bölüm: Defiance (2023)
İlk sekiz kitap yalnızca Bren'in bakış açısından anlatılır; dokuzuncu kitaptan, Deliverer'dan itibaren zaman zaman Tabini'nin genç oğlu Cajeiri'nin gözünden bölümler de girer. Cherryh'in Dünya, Alliance ve Union'ın kurulduğu evrenini merak ediyorsanız Downbelow Station iyi bir başlangıç noktasıdır; Foreigner ise kendi başına bir seridir ve başka bir kitap okumayı gerektirmez.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Alliance-Union evreni okuma sırası (C. J. Cherryh): nereden başlanır?C. J. CherryhSeri / evren
Alliance Rising (C. J. Cherryh, Jane S. Fancher): konusu ve rehberiC. J. CherryhRoman
Rimrunners (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
Merchanter's Luck (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
The Pride of Chanur (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
The Faded Sun: Kesrith (C. J. Cherryh): konusu ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
























