Tabini-aiji kimdir? Foreigner'ın atevi hükümdarı
Tabini-aiji, C. J. Cherryh'in Foreigner serisinde atevilerin yüce hükümdarıdır. İnsan çevirmen Bren Cameron'un sarayındaki muhatabı olarak serinin siyasi merkezidir.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- Foreigner (1994)
- Yaratıcısı
- C. J. Cherryh
- İlk göründüğü yıl
- 1994
- Canlandıran
- Ekran uyarlaması yok; sesli kitapları Daniel Thomas May anlattı
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Tabini-aiji kimdir? Tabini, C. J. Cherryh'in 1994'te başlayan Foreigner serisinde atevi adı verilen uzaylı halkın en güçlü hükümdarıdır. Shejidan'ın aiji'si, yani yöneticisi olarak atevi hükümetinin fiilî en üst makamında oturur; kendi hanedanı, atevilerin Batı Birliği'nin (Western Association) bel kemiğidir. Serinin insan kahramanı Bren Cameron'un görev yaptığı saray onun sarayıdır. Hikâyenin siyasi ekseni, bu iki karakter arasındaki güven ilişkisi üzerine kurulur.
Hangi eserlerde geçer?
Tabini, Foreigner serisinin başından itibaren ortadadır. Seri 1994'te DAW Books'un yayımladığı Foreigner romanıyla açıldı ve 2023'e kadar 22 roman verdi. Kitaplar sekiz hikâye kümesine (üçlemeye) ayrılır; sonuncusu, 2023'te çıkan Defiance ile henüz tek romanlıktır:
- 1. küme (1994-1996): Foreigner, Invader, Inheritor
- 2. küme (1999-2002): Precursor, Defender, Explorer
- 3. küme (2005-2007): Destroyer, Pretender, Deliverer
- 4. küme (2009-2011): Conspirator, Deceiver, Betrayer
- 5. küme (2012-2014): Intruder, Protector, Peacemaker
- 6. küme (2015-2017): Tracker, Visitor, Convergence
- 7. küme (2018-2020): Emergence, Resurgence, Divergence
- 8. küme (2023): Defiance
Seri boyunca dört kitap Locus Ödülü'nde en iyi bilimkurgu romanı adayı oldu; Foreigner'ın kendisi 1995 adaylarındandır. Seri, Cherryh'in başlıca işlerinden biri sayılır.
Hikâyedeki yeri
Serinin çıkış noktası şudur: Dünya'dan yola çıkan bir koloni gemisi, Phoenix, yolda bir sistem arızası yaşar ve çok uzak bir bölgede mahsur kalır. Hasarlı gemi sonunda atevilerin yurduna ulaşır; ateviler teknolojik olarak insanlardan geridir. İnsanlar yörüngede bir istasyon kurar, ama gemi mürettebatıyla koloniciler arasında gerilim artar. Bazı koloniciler ilkel iniş araçlarıyla gezegene iner. Temasın yol açtığı yanlış anlamalar, atevilerin "İniş Savaşı" (War of the Landing) dedikleri çatışmaya varır. İnsanlar teknolojik üstünlüklerine rağmen savaşı kaybeder. Atevi hükümeti sonunda insanlara Mospheira adlı adayı verir. Antlaşmaya göre yalnız tek bir insan, paidhi adı verilen çevirmen, atevilerin arasında yaşayabilir ve onların dillerinden birini öğrenir. İki halk arasındaki bütün iletişim bu tek kişiden geçer.
Tabini bu düzenin karşı kutbundadır. Bren Cameron paidhi olarak "Tabini'nin sarayının çevirmeni"dir; zamanla paidhi-aiji unvanıyla daha yüksek bir konuma yükselir. Tabini'nin ailesi de hikâyenin parçasıdır. Büyükannesi Ilisidi, aiji-dowager unvanını taşıyan ve hasdrawad (atevi parlamentosunun bir meclisi) tarafından iki kez tahttan uzak tutulmuş güçlü bir siyasi figürdür. Eşi Damiri aiji-consort, oğlu Cajeiri ise aishidi'tat'ın (atevi hükümet sisteminin) resmen belirlenmiş varisidir. Cajeiri, serinin ilerleyen kitaplarında çocuktan genç bir yetişkine doğru büyür.
İlk kümede, Bren'in paidhi görevinden uzaklaştırılmasını isteyen insan ve atevi çevrelerin bir komplosu ortaya çıkar; Bren'e suikast girişimi bu komplonun parçasıdır. Phoenix'in geri dönüşü iki toplumu da sarsar. Tabini bu dönemde uzay teknolojisine yatırım yapar ve mekik geliştirme çalışmalarını destekler. İkinci kümede Bren, Tabini tarafından "Göklerin Efendisi" (Lord of the Heavens) unvanıyla onurlandırılır.
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Üçüncü küme Tabini'nin en zayıf anını gösterir: Bren ve arkadaşları geri döndüklerinde aishidi'tat darmadağındır, Tabini'nin öldüğü söylentisi dolaşmaktadır ve tahtta Murini adlı bir sahte aiji oturmaktadır. Hikâye, Tabini'nin yönetimini yeniden kurma çabası etrafında döner. Bu çatışmanın ayrıntıları ve sonrası serinin ilerleyen kitaplarında anlatılır.
Tabini'yi kimler canlandırdı?
Doğrulayabildiğimiz kaynaklarda Foreigner serisinin bir film ya da dizi uyarlaması yer almıyor; dolayısıyla Tabini'yi ekranda canlandıran bir oyuncu yok. Kitaplar sesli kitap olarak yayımlandı: Audible.com'un sesli kitap sürümlerini Daniel Thomas May anlattı. 2013 için duyurulan bir sesli drama yapımının ise askıya alındığı anlaşılıyor.
Karakterin arkasındaki bilim: atevi sevgiyi değil man'chi'yi tanır
Tabini gerçek bir bilimsel olguya dayanmaz; atevi de Cherryh'in kurgusudur. Ama kurgunun arkasında ciddi bir tasarım mantığı vardır ve bu yönüyle bilimle konuşan bir yan bulunur. Cherryh klasik filoloji eğitimi almış bir yazardır: 1964'te Oklahoma Üniversitesi'nden Latince alanında lisans, 1965'te Johns Hopkins Üniversitesi'nden klasik bilimler yüksek lisansı yaptı; arkeoloji, mitoloji ve mühendislik tarihi ilgi alanları arasındadır. Yabancı türlerin tasarımı konusunda kültürün, biyolojinin çevresine verdiği yanıt olduğunu söylediği aktarılır.
Atevilerde bu yaklaşım şöyle görünür:
- Man'chi: Ateviler, insanın anladığı anlamda birini sevmek ya da ondan hoşlanmak kavramına sahip değildir. Bunun yerine man'chi denen bir bağlılık ağıyla birbirine bağlıdır: bireyin bağlı olduğu lider, o liderin bağlı olduğu lider ve böyle devam ederek Shejidan'ın aiji'sine uzanan bir zincir. Tabini bu zincirin merkezindedir.
- Sınır yerine bağ: Siyasi sınırlar toprağa göre değil, kişinin man'chi'sinin kime uzandığına göre çizilir. Bu yüzden "birlik" (association) kavramı, haritadaki bir bölgeden çok bir ilişki ağını anlatır.
- Sayılar: Atevi dili Ragi, sürekli bir matematiksel kurgu gibi çalışır. İki sayısı atevilere uyumsuz gelir (insanlar için tahtayı tırnakla kazımak gibi anlatılır), üç sayısı ise uyumlu, "talihli" sayıdır.
- Suikast: Belirli kurallar içinde suikast hukuki bir anlaşmazlık çözme yoludur; Suikastçılar Loncası sözde tarafsızdır ama ciddi bir nüfuza sahiptir. Bren'in korumaları Banichi ve Jago bu loncadan gelir.
Bu tasarımın gerçek dünyada bir karşılığı sorulabilir: dil düşünceyi ne kadar biçimlendirir? Dilbilimdeki "dilsel görelilik" tartışması tam bunu sorar. Güçlü sürüm, yani dilin düşünceyi belirlediği ve sınırladığı görüşü, günümüz dilbilimcileri arasında büyük ölçüde terk edilmiştir. Daha ılımlı sürüm ise, dilin yapısının konuşanın algısını etkilediği ama onu kesin biçimde sınırlamadığı görüşü, deneysel verilerle desteklenir. Foreigner'daki atevi, bunun kurgusal bir uç örneği gibi okunabilir: Cherryh'in bu bilimsel tartışmaya dayandığını söylemiyoruz, ama roman aynı soruyu, aynı alanda sorar. Dil ve düşünce ilişkisini bilimkurguda ele alan başka örnekler de vardır; George Orwell'in 1984'ü, Samuel Delany'nin Babel-17'si ve Ted Chiang'ın "Story of Your Life" öyküsü (Arrival filminin kaynağı) bunların başında gelir.
Kültürdeki etkisi
Tabini'nin kültürdeki yeri, bağlı olduğu serinin uzun ömründen gelir: hükümdarın siyasi bağlılık ağı, serinin yabancı kültür tasarımının görünür yüzüdür. Foreigner üç on yıla yakın bir sürede 22 romana ulaştı; böyle bir süreklilik bilimkurguda nadirdir. Cherryh 2016'da Amerika Bilimkurgu ve Fantazi Yazarları Birliği'nin (SFWA) en yüksek onuru olan Damon Knight Anısına Büyük Usta (Grand Master) Ödülü'ne layık görüldü.
Okumaya nereden başlanacağını merak edenler için ilk kitap Foreigner, hem Bren Cameron'u hem Tabini'yi hem de atevi dünyasının temel kurallarını tanıtır; sonraki kitaplar bu temele sırayla ekleme yapar.
Kısaca Tabini-aiji
- Foreigner serisinin (1994-2023, 22 roman) atevi hükümdarı; Shejidan'ın aiji'si ve Batı Birliği'nin merkezi.
- Atevi, kendi ifadesiyle "abanoz tenli" insansı bir türdür; ilişkileri sevgiyle değil man'chi bağlılık ağıyla kurulur.
- İnsan çevirmen (paidhi) Bren Cameron'un siyasi muhatabı ve koruyucusudur; büyükannesi Ilisidi, eşi Damiri, oğlu ve varisi Cajeiri'dir.
- Ekran uyarlaması yoktur; sesli kitaplarda Daniel Thomas May'in anlatımıyla duyulur.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
















