Rimrunners (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberi
C. J. Cherryh'nin 1989 tarihli romanı Rimrunners, Pell'den sonra savaşın artıkları arasında yaşayan eski bir askerin hikâyesidir; özeti, bilimi ve okuma rehberi.
- Tür
- Roman
- Yazar
- C. J. Cherryh
- İlk yayın yılı
- 1989
- Sayfa
- 327
Rimrunners, Amerikalı yazar C. J. Cherryh'nin 1989'da yayımlanan bilimkurgu romanıdır. İnsanlığın Dünya, Birlik ve Tüccar İttifakı arasında üç güce bölündüğü Alliance-Union evreninde geçer ve savaşın bittiği yerde, savaşın artıklarının arasında hayatta kalmaya çalışan bir kadının hikâyesini anlatır. Kitap bir uzay operasından çok bir karakter romanıdır: ağırlık merkezinde silahlar ya da gemiler değil, güvenmeyi unutmuş bir insanın bir mürettebata tutunma çabası vardır. Olaylar Downbelow Station'dan sonra geçer, ama o kitabı okumadan da izlenebilir.
Rimrunners ne anlatıyor?
Kitabın kahramanı Elizabeth "Bet" Yeager, yıllarını Conrad Mazian'ın komuta ettiği Dünya Şirketi filosunda geçirmiş eski bir askerdir. Savaş sona erdiğinde Mazian barışı kabul etmez ve haydut bir komutana dönüşür; Bet ise Pell İstasyonu'ndan yapılan tahliyenin ardından kendini mülteciler arasında, işsiz ve sığınaksız bulur. Hayatta kalmak için gemilerde bulabildiği her işi yapar, geçmişini saklar ve sonunda bir gemiye yazılmayı tek çıkış yolu olarak görür.
Bu gemi Loki'dir. Loki, ailelerin yönettiği klasik tüccar gemilerine benzemez; akraba olmayan, birbiriyle rekabet eden gruplara bölünmüş bir mürettebatla bilgi toplayıp satan, kısacası bir "casus" gemisidir. Bet'in asıl sınavı, bu iç gerilimlerin ortasında kendine bir yer açarken, peşinde dolaşan haydut Mazianni filosuyla da yüzleşmek zorunda kalmasıdır. Kitap bu çizgiyi gerilim ve karakter çözümlemesi arasında gidip gelerek ilerletir.
Kitap, bu temaları yüksek sesle anlatmaz. Bet'in geçmişini saklaması, gemide kimin kime bağlı olduğunu çözmesi ve kimin kime güvendiğini sezmesi, hikâyenin çoğunu kapsar; çatışma sahneleri bu sessiz hazırlığın ardından gelir. Bu yüzden Rimrunners'ı bir savaş kitabı olduğu kadar bir "yabancıların ekip olması" kitabı olarak da okuyabilirsiniz.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Roman, savaş sonrasında bir istasyonda sıkışıp kalmış Bet Yeager'ın çaresizliğiyle açılır. Eski bir Şirket askeridir ve parasızdır; geçimini gemi işleriyle sağlamaya çalışır. İstasyondaki hayat onu sertleştirir; kendini korumaya çalışırken iki kişinin ölümüne yol açan olaylar yaşar ve yakalanmadan o ortamdan çıkmanın yolunun bir gemiye kaydolmak olduğunu anlar.
Bet, Loki'ye girer ve gemi hayatının kendi eski alışkanlıklarından farklı kurallarla işlediğini görür. Mürettebat birbirini kollayan kümelere bölünmüştür; Bet bu kümelerin arasında kendine yer bulmaya çalışırken geçmişini örtmeyi sürdürür. Gemide saygı gören mürettebat üyesi Musa'yla bir dostluk kurar; huysuz bir eski tüccar olan, "NG" lakabıyla anılan Ramey'in gemi düzenine yeniden alışmasına da yardım eder ve ikisi arasında yavaş yavaş bir yakınlık doğar.
Loki'nin işi bilgi taşımaktır ve bu iş onu Mazianni gemilerinin izine getirir. Mazian'ın artakalan filosu hem Birlik'in hem İttifak'ın kovaladığı bir güçtür ve India adlı gemisinin yakıtı bitmek üzeredir. India, ikmal için Thule İstasyonu'na yönelir; Loki de aynı bölgededir. Mazianni gemisi, istasyonun yakıt pompasını yok etmeden ele geçirmek amacıyla zırhlı çıkarma birlikleri gönderir. Bet ile gemideki ilk subay Fitch bu saldırıyı karşılar; İttifak'ın savaş gemisi Norway gelip çatışmayı bitirir.
Bu çatışma, kitabın iki hattını birleştirir. Bir yanda Bet'in kişisel hesabı vardır: geçmişteki askerliği, savaşın içinde öğrendikleri ve şimdi başkalarının güvenliğini sağlamak için kullanmak zorunda olduğu beceriler. Öbür yanda gemideki kümelerin birbirine bakışı vardır; tehdit kapıya dayandığında, günlerdir birbirini kollayan mürettebatın ne kadar ortak hareket edebildiği ortaya çıkar. Yani savaş, romanın sonunda bir dış olay olmaktan çıkıp Bet'in yerini belirleyen bir sınava dönüşür.
Çatışmada gösterdiği performans, Bet'in mürettebatın güvenini kazanmasını sağlar ve gemideki yerini sağlamlaştırır. Kitap, büyük bir zafer sahnesiyle değil, bu kabulle kapanır: geçmişi silinmemiştir, ama artık ait olabileceği bir ekibi vardır.
Yazar ve yazıldığı dönem
C. J. Cherryh, asıl adıyla Carolyn Janice Cherry, 1 Eylül 1942'de ABD'nin Missouri eyaletindeki St. Louis'te doğdu. 1964'te Oklahoma Üniversitesi'nden Latince alanında lisans, 1965'te Johns Hopkins Üniversitesi'nden klasik filoloji yüksek lisansı aldı. Yıllarca Oklahoma City'de lise öğretmenliği yaptı; Latince, Eski Yunanca ve eski çağ tarihi okuttu. 1976'da ilk romanlarını yayımladı, 1977'de John W. Campbell En İyi Yeni Yazar Ödülü'nü aldı ve 1979'da tam zamanlı yazarlığa geçti.
Rimrunners, Cherryh'nin üretken dönemine ait: Downbelow Station 1981'de, Cyteen 1988'de yayımlanmıştı. Rimrunners'ın yayımcısı Warner Books'tur; ilk ciltli baskı 327 sayfadır. Downbelow Station, Earth Company (Dünya Şirketi) ile Cyteen merkezli Birlik arasındaki savaşın son evresini 2352-2353 yıllarında Pell İstasyonu'nda anlatır; Rimrunners o savaştan geriye kalanlarla ilgilidir. Bu yüzden iki kitap arasında kronolojik bir bağ vardır, ama Rimrunners ayrı bir hikâye olarak okunabilir.
Kitaptaki bilim
Rimrunners bir fizik dersi anlatmaz; ama dayandığı evrenin üç bilimsel varsayımı, gerçek dünyadaki bilgiyle karşılaştırmaya değer.
Işıktan hızlı yolculuk. Özel göreliliğe göre kütlesi olan bir cismi ışık hızına çıkarmak sonsuz enerji gerektirir; üstelik ışıktan hızlı seyahat, bazı gözlemciler için zamanda geriye gitmek anlamına gelir ve nedensellik sorunları doğurur. Cherryh'nin evreni bu engeli "atlama" denen kurgusal bir teknolojiyle aşar. Gerçek bilimde buna en yakın öneri, Miguel Alcubierre'nin 1994'te ileri sürdüğü bükülme sürücüsüdür; ama bu çözüm negatif enerji yoğunluğu gerektirir ve hâlâ varsayımsal bir fikir olarak duruyor. Ayrıntısı özel görelilik ve Alcubierre sürücüsü sayfalarında.
İstasyon yaşamı ve yakıt. Romanın sahneleri uzay istasyonlarında ve gemilerde geçer. Savaşın son evresinde India'yı Thule'a getiren şey yakıtın azalmasıdır: kurgudaki gemiler ışıktan hızlı gidebilse de enerjiye ve ikmale bağımlıdır ve kitap bu kısıtı mürettebatın davranışını belirleyen bir güç olarak kullanır. Yapay yerçekimi için gerçek mühendislik önerisi ise dönen yaşam alanlarıdır. 1975'te NASA'nın Stanford Üniversitesi'nde düzenlediği yaz çalışması, yaklaşık 1,8 kilometre çaplı, dakikada bir tur atan ve 0,9-1,0 g arasında yapay yerçekimi sağlayan, 10.000 kişilik bir "Stanford torusu" tasarladı. Gerard K. O'Neill'in bu fikirleri geniş kitleye taşıdığı The High Frontier da bu bağlamda okunabilir. Cherryh'nin istasyonlarının bu tasarımlarla birebir örtüştüğünü iddia etmiyorum; yalnızca gerçek dünyadaki karşılığın bu olduğunu belirtiyorum.
Tau Ceti ve Pell. Downbelow Station'da Pell İstasyonu, Tau Ceti yıldızı çevresindedir. Tau Ceti, Dünya'dan yaklaşık 11,9 ışık yılı uzaktaki, Güneş'ten daha hafif (kütlesinin yaklaşık yüzde 80'i) ve daha sönük (ışıma gücünün yaklaşık yüzde 48'i) G türü bir yıldızdır. 2025 itibarıyla çevresinde kesinleşmiş bir gezegen yoktur; önerilen adaylar sonraki gözlemlerle tartışmalı hâle gelmiştir. Yıldız, 2004'te bulunan ve Güneş Sistemi'ndekinin on katından fazla kuyruklu yıldız ve asteroit maddesi içeren bir enkaz diskiyle ve 1960'larda SETI girişimi Project Ozma'nın hedef yıldızlarından biri olmasıyla tanınır. Ayrıntısı Tau Ceti sayfasında.
Etkisi ve ödülleri
Rimrunners, Locus Ödülü'ne aday gösterildi. Kitabın kapak resmi, sanatçı Don Maitz'e 1990 Hugo Ödülleri'nde En İyi Özgün Sanat Eseri ödülünü kazandırdı; Maitz aynı yıl En İyi Profesyonel Sanatçı Hugo'sunu da aldı. Yani kitabın en bilinen ödülü, metnine değil kapak resmine gitmiştir.
Cherryh'nin büyük ödülleri başka kitaplarla geldi: Downbelow Station 1982'de, Cyteen 1989'da En İyi Roman Hugo'sunu aldı ve Cherryh 2016'da SFWA Damon Knight Büyük Usta Ödülü'ne layık görüldü. Rimrunners bu geniş kariyerin içinde, evrenin insan ölçeğindeki yüzünü gösteren kitaplardan biri olarak okunur: savaşın büyük kararları yerine, savaşın sıradan insanlara bıraktığı sonuçları izler. Bu bakış, evrenin diğer kitaplarında da karşımıza çıkar; Merchanter's Luck aynı dünyaya bir tüccar mürettebatının gözünden bakar.
Uyarlamaları
Rimrunners'ın bilinen bir film, dizi ya da oyun uyarlaması yoktur. Kitap yalnızca romanıyla ve Cherryh'nin evrenindeki kronolojik yeriyle varlığını sürdürür.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Rimrunners, karakter ağırlıklı ve sert bir romandır. Hızlı aksiyondan çok, yavaş kurulan bir güven hikâyesini sevenlere uygundur. Savaşın bedelini ve savaştan sonra bir hayat kurmanın zorluğunu işleyen kitaplardan hoşlananlar, Bet Yeager'ı akılda kalıcı bulacaktır.
Cherryh, bu evrendeki kitapların çoğunun "gerçek tarih gibi" hangi sırayla okunursa okunsun anlaşılabileceğini söylemiştir. Yine de Rimrunners'a girişte Downbelow Station'ın arka planı yardımcı olur; tüccar mürettebat dünyasını sevenler için Merchanter's Luck ikinci adım olabilir. Evrenin tamamı için okuma sırası rehberine bakabilirsiniz; yazarın öbür kitapları yazar sayfasında toplanıyor.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Alliance-Union evreni okuma sırası (C. J. Cherryh): nereden başlanır?C. J. CherryhSeri / evren
Alliance Rising (C. J. Cherryh, Jane S. Fancher): konusu ve rehberiC. J. CherryhRoman
Merchanter's Luck (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
Foreigner (C. J. Cherryh): konusu, atevi dünyası ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
The Pride of Chanur (C. J. Cherryh): konusu, bilimi ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
The Faded Sun: Kesrith (C. J. Cherryh): konusu ve okuma rehberiC. J. CherryhRoman
























