Enki'nin Kayıp Kitabı (Zecharia Sitchin): iddiası ve bilimin cevabı
Zecharia Sitchin'in 2001 tarihli kitabı Enki'yi Nibiru'dan gelen bir uzaylı olarak anlatır. Böyle bir kayıp metin yoktur; Sümer kaynakları, dilbilim ve gökbilim iddiayı desteklemez.
- Tür
- Gizem / sözde bilim
- Yazar
- Zecharia Sitchin
- İlk yayın yılı
- 2001
Enki'nin Kayıp Kitabı (özgün adı The Lost Book of Enki: Memoirs and Prophecies of an Extraterrestrial God), Zecharia Sitchin'in 2001'de Bear & Company'den çıkan kitabıdır. Kitap, eski Mesopotamya'nın su ve bilgelik tanrısı Enki'yi, Sitchin'in yıllardır savunduğu "Anunnaki gezegenden gelen uzaylılardır" tezinin anlatıcısı yapar: Enki'nin anıları ve kehanetleri olarak sunulur. Okura "kayıp bir metin ortaya çıktı" izlenimi verebilen bu çerçeve, kitabı Sitchin'in öteki yapıtlarından ayıran şeydir.
Bu sayfa kitabı tanıtmak için yazıldı; içindeki iddiaları bilim gibi sunmuyoruz. Önce kitabın ne anlattığına, ardından Sümer ve Akad metinlerini okuyan uzmanların ve astronomların ne dediğine bakacağız. Sitchin'in daha önceki kitapları için sitedeki On İkinci Gezegen ve Gökyüzüne Merdiven sayfalarına da göz atabilirsiniz.
Kitap ne anlatıyor?
Kitabın sunduğu hikâyede Enki bir Mesopotamya tanrısı değil, Nibiru adlı bir gezegenden Dünya'ya gelen bilge bir yöneticidir. Anılar biçimindeki anlatı, Sitchin'in "Dünya Günlükleri" (The Earth Chronicles) dizisinde ortaya koyduğu bütün çerçeveyi bir kişinin ağzından yeniden kurar: Anunnaki'nin Dünya'ya gelişi, insanın yaratılışı, tufan ve uygarlığın başlangıcı. Alt başlıktaki "kehanetler" kısmı ise Nibiru'nun yeniden yaklaşmasıyla ilgilidir.
Kitabın yayıncı sayfası bunu "bir dünya dışı tanrının anıları ve kehanetleri" diye tanıtır. Sitchin'in başka kitaplarında kaynak göstererek "okuduğunu" söylediği Sümer metinleri bu kez doğrudan anlatıcının sesi hâline getirilir; dolayısıyla okurun elindeki şey bir çeviri değil, yazarın kurduğu bir anlatıdır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Kitabın bölümlerini tek tek aktarmıyorum; aşağıda, Sitchin'in bütün yapıtlarında işlediği ve bu kitabın Enki'nin ağzından yeniden kurduğu ana çizgiyi kendi cümlelerimle özetliyorum. Burada yazılanlar Sitchin'in iddiasıdır, bilimsel bir bulgu değil.
Anlatının temelinde, Güneş Sistemi'nin dış bölgelerinden geçen çok uzun bir yörüngede dolandığı söylenen Nibiru adlı bir gezegen vardır. Sitchin bu yörüngenin yaklaşık 3.600 yıl sürdüğünü savunur. Ona göre Nibiru'dan gelen Anunnaki, yüz binlerce yıl önce Dünya'ya inmiş ve altın çıkarmıştır. Bu kitapta anlatıcı, Anunnaki'nin içinden biri olarak sunulan Enki'dir; Mesopotamya'nın tanrısı burada bir uzay yolcusunun kimliğine bürünür.
Kurgunun en bilinen halkası insanın doğuşudur: Sitchin'e göre Anunnaki, madenlerde çalışacak bir işgücü elde etmek için Dünya'da yaşayan ilkel bir canlıyı, yani Homo erectus'u kendi genleriyle birleştirmiştir. Sonraki aşamalarda tufan gelir; tufandan sonra Anunnaki'nin insanlara tarımı öğrettiği söylenir; uygarlık, bu anlatıda Anunnaki'nin öğretmenliğiyle başlar.
Kitabın "kehanetler" bölümleri, Sitchin'in genel kurgusu içinde Nibiru'nun dönüşüyle ve insanlığın geleceğiyle ilgilidir. Burada bir noktayı açık yazmak gerekir: Sitchin Nibiru'nun son yaklaşmasını MÖ 556 dolaylarına, bir sonraki dönüşünü ise yaklaşık MS 2900'e yerleştirmiştir. Yani internette sık dolaşan "Nibiru yakında Dünya'ya çarpacak" söylentileri Sitchin'in kendi hesabıyla bile örtüşmez; bu söylentiler başka bir kaynaktan, Nancy Lieder'in 1995'teki "Gezegen X" iddialarından doğmuş ve sonradan Nibiru ile birleştirilmiştir.
Kitabın kurgusunda zaman ölçeği de geniştir: olaylar yüz binlerce yıla yayılır ve insanlık tarihi bu uzun hikâyenin son bölümü gibi görünür. Okur, bilinen Mesopotamya mitlerinin adlarıyla (Enki, Enlil, Anunnaki) karşılaşır; ama bu adlar burada başka bir anlam taşır.
Özetle kitap, Enki'yi tanrı olmaktan çıkarıp bir uzay yolcusuna, Mesopotamya mitlerini de bir anı defterine dönüştürür. Sonuç ise okuru bir metni okuduğuna değil, bir yorumun içine çekmeye dayanır; bu yüzden aşağıdaki "Bilim ne diyor?" bölümü kitabı değerlendirmek için en önemli bölümdür.
Yazar ve yazıldığı dönem
Zecharia Sitchin 11 Temmuz 1920'de Bakü'de doğdu, 9 Ekim 2010'da New York'ta öldü. Londra Üniversitesi'nde ekonomi okudu; İsrail'de editör ve gazetecilik yaptı, sonra New York'ta bir nakliye şirketinde yönetici oldu. Çivi yazısını kendi kendine öğrendiğini söyler. İlk kitabı The 12th Planet 1976'da yayımlandı; ardından Dünya Günlükleri dizisi 2007'ye kadar yedi cilde ulaştı; bunlara eşlik eden yan kitaplar da yayımlandı. Kitaplarının milyonlarca sattığı ve yirmi beşten fazla dile çevrildiği söylenir.
Enki'nin Kayıp Kitabı bu birikimin ardından, 2001'de çıktı. Sitchin'in kitap dökümlerinde diziye bağlı ciltlerden ayrı, anlatı türünde bir eser olarak sınıflanır; yani yazar aynı iddiaları bu kez edebî bir kurguya taşımıştır.
Kitabın öne sürdükleri
- Nibiru adlı, 3.600 yıllık eliptik yörüngesi olan bir gezegen Güneş Sistemi'nin dış bölgesinde dolanmaktadır.
- Anunnaki adlı dünya dışı bir ırk Dünya'ya gelmiş ve altın çıkarmıştır.
- İnsan, bu varlıkların genetik müdahalesiyle ortaya çıkmıştır.
- Sümer metinleri bu olayları bilerek ya da bilmeyerek kaydetmiştir.
Sitchin, bu görüşleri Sümer ve Akad çivi yazılı tabletlerini kendi yorumuyla okuyarak temellendirdiğini söyler. Kitabın cazibesi, bütün bu iddiaları tek bir sıcak ve sürükleyici anlatıcı sesinde birleştirmesidir.
Bilim ne diyor?
Kısa cevap şudur: Enki'nin böyle bir "kayıp kitabı" yoktur ve Anunnaki'nin Dünya'ya gelen uzaylılar olduğunu gösteren hiçbir kanıt bulunmamıştır. Sorun üç ayrı alanda ortaya çıkıyor.
Çeviri ve dil
Sümer ve Akad metinlerini okuyan Asurbilimciler ve Sümerologlar Sitchin'in çevirilerini ciddi bulmaz. Sami dilleri uzmanı Michael S. Heiser, Sitchin'in birçok sözcük çevirisinin, Akadlı yazıcıların hazırladığı çift dilli sözlüklerle uyuşmadığını göstermiştir. Sitchin'in ele aldığı mühür VA 243 örneğinde de gök cisimlerinin sembolleri yanlış tanımlanmıştır. Anunnaki'yi inceleyen akademik literatürde, Sitchin'in Sümer metinlerini bağlamından koparıp, alıntıları kısaltıp ve sözcükleri yanlış çevirip kullandığı belirtilir.
Gerçek Enki ve Anunnaki
Mesopotamya yazılı kaynaklarında Enki (Akadcada Ea) bilgelik, zanaat, yeraltı tatlı suları, büyü ve efsunların tanrısıdır. Başlıca tapınma merkezi Eridu'dur ve tapınağı E-Abzû, yani "Abzû'nun evi" diye anılır. Abzû, yeraltındaki tatlı su dünyasıdır. Atra-hasis gibi metinlerde Enki, Belet-ili ile birlikte kil ve tanrısal kandan insanı yaratan, sonra da insanları yok etme girişimlerine karşı onlara yol gösteren tanrı olarak görünür. Anunnaki ise "prenslerin soyundan gelenler" gibi bir anlama sahip olabilecek, gök tanrısı An ile yer tanrıçası Ki'nin çocukları sayılan, insanların kaderini belirleyen tanrılar topluluğudur. Bu metinlerde Nibiru adında, 3.600 yılda dönen bir gezegen ya da altın işçisi uzaylılar yoktur.
Gökbilim
Heiser'in vurguladığı gibi Sümerler gökyüzünde yalnız çıplak gözle görünen beş gezegeni bilirdi; Sitchin'in on iki gezegeniyle uyuşmaz. Gökbilim açısından da Nibiru kabul edilemez: yakın gelecekte Dünya'ya çarpacak ya da yakından geçecek gezegen büyüklüğünde bir cismin bilimsel bir kanıtı yoktur ve NASA da Nibiru'nun var olmadığını açıkça söyler. Gökbilimcilerin gerekçesi şudur: böyle bir cisim çıplak gözle görülürdü ve dış gezegenlerin yörüngelerini çoktan bozardı. "Nibiru felaketi" fikri ayrıca Sitchin'den değil, 1995'te Nancy Lieder adlı bir kadının ortaya attığı "Gezegen X" iddialarından doğmuştur; bunu sonradan Sitchin'in Nibiru'suyla birleştirenler olmuştur. Sitchin ise bu kıyamet söylentileriyle bağlantısını reddetmiştir. Gerçek bir gök bilimi tartışması için sitedeki Dokuzuncu Gezegen hipotezi sayfasına bakın: o, gerçek bir verinin peşinden giden bilimsel bir önerme; Nibiru ile ilgisi yoktur.
İnsanın kökeni ve arkeoloji
İnsanın kökeni fosil, arkeoloji ve genetikle izlenir; hiçbir veri dünya dışı bir müdahaleye işaret etmez. Antik astronot kuramlarına yönelik bir eleştiri de şudur: Piramitleri, tapınakları ya da bütün bir uygarlığı "uzaylılar kurdu" demek, bunu yapan insanların başarısını yok sayar. Eleştirmenler, bu yaklaşımın bazı beyaz üstünlükçü akımlarla da ilişkilendirildiğini yazar. Bu konunun ayrıntısı için Antik astronot iddiaları: Piramitleri uzaylılar mı yaptı? yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç olarak: Enki'nin Kayıp Kitabı bir kurgudur ve Sümer edebiyatı gibi okunmamalıdır. Yazarın çizdiği çerçeveyi arkeoloji ve gökbilim desteklemez; metin, tarihî bir belge ya da çeviri değil, Sitchin'in hayal gücünün ürünüdür.
Etkisi ve ödülleri
Sitchin'in kendi sitesi, kitabın hardcover baskısının birkaç kez basıldığını ve birçok dile çevrildiğini, özellikle İtalya ve İspanya baskılarının ilgi gördüğünü duyurur. Bilimsel kuruluşlardan aldığı bir ödül ya da onay yoktur; bilim insanları, arkeologlar ve tarihçiler Sitchin'in çalışmasını sahte bilim ve sahte tarih sayar. Etkisi daha çok popüler kültürde, "antik astronot" anlatılarının yayılmasında görülür.
Uyarlamaları
Kitap için bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok. Sitchin'in fikirleri ise antik astronot literatüründe ve internetteki Nibiru tartışmalarında yaygın biçimde anılır.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Bu kitap, Mezopotamya mitolojisini öğrenmek isteyen biri için başlangıç kaynağı değildir. Ancak antik astronot fikrinin nasıl kurulduğunu ve neden ikna edici göründüğünü merak edenler için iyi bir örnek olabilir: anlatı akıcıdır, ama okurken "bu hangi tablette yazıyor?" sorusunu aklınızda tutun. Enki ve Mezopotamya mitleri için bilimsel çeviriler ve Asurbilim kaynakları, gökbilim tarafı için Güneş Sistemi sayfalarımız daha güvenilir başlangıç noktalarıdır. Sitchin'in düşüncesini ve eleştirisini bir bütün olarak görmek isterseniz Zecharia Sitchin sayfasından başlayabilirsiniz.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Dünya Tarihçeleri okuma sırası (Zecharia Sitchin): 7 kitap ve nereden başlanırZecharia SitchinSeri / evren
The King Who Refused to Die (Zecharia Sitchin): Gılgamış romanı ve bilimin cevabıZecharia SitchinGizem / sözde bilim
The End of Days (Zecharia Sitchin): Nibiru'nun dönüşü iddiası ve bilimin cevabıZecharia SitchinGizem / sözde bilim
The Earth Chronicles Expeditions (Zecharia Sitchin): iddiaları ve bilimin cevabıZecharia SitchinGizem / sözde bilim
The Cosmic Code (Zecharia Sitchin): DNA iddiası ve bilimin cevabıZecharia SitchinGizem / sözde bilim
Divine Encounters (Zecharia Sitchin): melek iddiası ve bilimin cevabıZecharia SitchinGizem / sözde bilim
























