Jim Lovell

James Arthur Lovell Jr., Amerikan uzay programının en deneyimli astronotlarından biriydi. Dört uzay uçuşu yaptı, iki kez Ay'a kadar gitti ama yüzeyine hiç inemedi. Apollo 8 ile insanlığın Ay yörüngesine giren ilk mürettebatında yer aldı; Apollo 13'te ise patlayan bir oksijen tankının ardından ekibini ölümün eşiğinden Dünya'ya geri getirdi. "Houston, bir sorunumuz vardı" sözü, uzay tarihinin en bilinen cümlelerinden biri oldu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Lovell, 25 Mart 1928'de ABD'nin Ohio eyaletindeki Cleveland kentinde doğdu. Donanmanın "uçan asteğmen" programı kapsamında 1946-1948 arasında Wisconsin Üniversitesi'nde iki yıl okudu. Temmuz 1948'de ABD Deniz Harp Okulu'na girdi ve 1952 baharında mezun oldu.

1 Şubat 1954'te deniz havacısı oldu. Ocak 1958'de başladığı Deniz Hava Test Merkezi'nin deneme pilotluğu kursunu, sınıfının birincisi olarak tamamladı.

Gençliğinde roketçiliğe ve model uçak yapımına meraklıydı. 6 Haziran 1952'de Annapolis'te Marilyn Lillie Gerlach'la evlendi; çiftin Barbara, James, Susan ve Jeffrey adında dört çocuğu oldu. 1958'deki deneme pilotluğu eğitiminde arkadaşları Wally Schirra ve Pete Conrad ona "Shaky" lakabını taktı.

Uzay yolculukları

Eylül 1962'de NASA'nın ikinci astronot grubuna, "Yeni Dokuzlar" olarak anılan ekibe seçildi.

İlk uçuşu 4 Aralık 1965'te Frank Borman'la birlikte fırlatılan Gemini 7 oldu. Yaklaşık iki hafta süren görev, dönemin uzayda kalış rekorunu kırdı. 15 Aralık'ta Gemini 6A ile yörüngede buluşma gerçekleştirildi; kapsül 18 Aralık'ta Dünya'ya döndü.

11 Kasım 1966'da Gemini 12'nin komutanı olarak uçtu; pilot koltuğunda Buzz Aldrin vardı. Uçuş 15 Kasım'da sona erdi.

21 Aralık 1968'de Frank Borman ve William Anders'la birlikte Apollo 8 ile fırlatıldı. Mürettebat 24 Aralık'ta Ay yörüngesine girdi ve Ay'ın çevresinde on tur attı. Ay'ı yakından gören ve onun çevresinde dolanan ilk insanlar olan ekip, 27 Aralık 1968'de okyanusa indi.

Apollo 8'in Ay yörüngesindeki Noel arifesi yayınında Lovell, Borman ve Anders sırayla Tekvin kitabından bölümler okudu. Noel günü, Dünya'ya dönüş yolunda radyo bağlantısı yeniden kurulduğunda Lovell'in ilk sözleri "Bilginize, Noel Baba diye biri var" oldu. Ay'daki bir tepeye eşinin adını vererek Marilyn Dağı dedi. Time dergisi Apollo 8 astronotlarını 1968'in Yılın Kişileri seçti. Lovell, Apollo 11'in yedek ekibinde komutan olarak görev aldı.

Apollo 13

Lovell'in son uçuşu, komutanı olduğu Apollo 13'tü. Görev 11 Nisan 1970'te başladı. Ay'a giderken bir oksijen tankı patladı. Lovell'in yer kontrolüne bildirdiği "Houston, bir sorunumuz vardı" cümlesi, krizin simgesi oldu.

Ay'a iniş iptal edildi. Mürettebat, Ay modülünü bir cankurtaran sandalı gibi kullanarak yaşamını sürdürdü. Gemi, Ay'ın kütleçekiminden yararlanarak kendiliğinden Dünya'ya geri dönmeyi sağlayan "serbest dönüş" yörüngesine sokuldu. Ekip, 17 Nisan 1970'te sağ salim okyanusa indi. Apollo 13, bu kurtarma operasyonuyla mühendislik ve ekip çalışmasının örneği olarak anılır.

Lovell'in Apollo 13'e geçişi beklenmedik bir değişiklikle oldu. NASA yönetimi Alan Shepard'ın ekibini Apollo 13 için yeterince hazır bulmayınca, Deke Slayton Lovell'den ekibiyle birlikte bir sonraki göreve geçmeyi kabul etmesini istedi; Lovell "Tabii, neden olmasın?" diye yanıt verdi. Ay modülü pilotu Fred Haise'di. Komuta modülü pilotu Ken Mattingly kızamıkçığa maruz kaldığı için fırlatmadan iki gün önce ekipten çıkarıldı ve yerine Jack Swigert geldi. Mürettebat dönüşte Chicago'da yaklaşık 500.000 kişi tarafından karşılandı.

Sonraki yılları

Lovell, 1 Mart 1973'te donanmadan emekli oldu. Dört uçuşunda uzayda toplam 29 gün 19 saat 5 dakika geçirdi. Ay'a iki kez giden üç kişiden biriydi; diğer ikisi John Young ve Gene Cernan Ay'a inmişken, Lovell hiç inemedi.

Jeffrey Kluger'la birlikte yazdığı "Lost Moon" (Kayıp Ay) kitabı 1994'te yayımlandı. Ron Howard'ın bu kitaptan uyarladığı ve Tom Hanks'in Lovell'i canlandırdığı "Apollo 13" filmi 1995'te gösterime girdi; Lovell filmde kısa bir rolle de göründü.

NASA'dan sonra iş dünyasına geçti: Houston'daki Bay-Houston Towing şirketinin 1975'te genel müdürü, 1977'de Fisk Telephone Systems'ın başkanı oldu, ardından Centel Corporation'da çalışarak 1 Ocak 1991'de başkan yardımcısı olarak emekli oldu. Aile 1999'da Lake Forest'ta "Lovell's of Lake Forest" adlı bir restoran açtı. Eşi Marilyn, 27 Ağustos 2023'te 93 yaşında öldü.

Mirası

Kongre Uzay Onur Madalyası ve Başkanlık Özgürlük Madalyası sahibi olan Lovell, 7 Ağustos 2025'te Illinois eyaletindeki Lake Forest'taki evinde 97 yaşında öldü. Ay'ın uzak yüzündeki küçük Lovell krateri, 1970'te onun adıyla anılmaya başlandı.

Bilmeye değer

• Gemini 7 ile yaklaşık iki haftalık uçuşu, dönemin uzayda kalış rekoruydu.
• Ay'a iki kez gidip hiç inmeyen tek astronottur.
• Gemini 12'de pilotu Buzz Aldrin'di; Aldrin üç yıl sonra Apollo 11 ile Ay'a indi.
• "Lost Moon" kitabından uyarlanan "Apollo 13" filminde kendisi de kısa bir rolde göründü.

Kaynak: Wikipedia (İngilizce): Jim Lovell

Fotoğraf: NASA