Wally Schirra

Wally Schirra (tam adıyla Walter Marty Schirra Jr., 12 Mart 1923 – 3 Mayıs 2007), Amerikalı deniz subayı, test pilotu ve astronottur. NASA'nın ilk astronot grubu olan Mercury Yedilisi'nin üyesiydi ve Mercury, Gemini ve Apollo programlarının üçünde de uzaya uçan tek astronot olarak anılır. Toplam üç uçuşu boyunca yaklaşık 295 saat uzayda kaldı. Adı en çok iki olayla birlikte geçer: Aralık 1965'te Gemini 7 ile yaptığı ilk insanlı uzay buluşması ve Ekim 1968'de komutanlığını yaptığı, Apollo programının ilk insanlı uçuşu Apollo 7.

Deniz Harp Okulu'ndan test pilotluğuna

Schirra, New Jersey'nin Hackensack kentinde doğdu. Önce Newark Mühendislik Koleji'nde okudu, ardından ABD Deniz Harp Okulu'na geçti. Savaş yıllarındaki hızlandırılmış program sayesinde okulu üç yılda bitirdi ve 1945'te lisans diplomasını aldı; haziran ayında asteğmen olarak göreve başladı. Savaşın son aylarında USS Alaska'da görev yaptı, 1948'de deniz havacısı kanatlarını taktı ve F8F Bearcat uçan VF-71 filosunda hizmet verdi.

1950'de Kore Savaşı'na katıldı; F-84 Thunderjet ile 90 savaş görevi uçtu. Sonraki yıllarda China Lake'te ve başka üslerde test pilotu olarak çalıştı, 1958'de ABD Deniz Test Pilotu Okulu'ndan mezun oldu. Aynı sınıfta, ileride astronot olacak Jim Lovell ve Pete Conrad da vardı. Nisan 1959'da NASA'nın seçtiği ilk yedi astronottan, yani Mercury Yedilisi'nden biri oldu.

Mercury: Sigma 7 (1962)

Schirra'nın ilk uçuşu, 3 Ekim 1962'de Cape Canaveral'dan fırlatılan Mercury-Atlas 8 oldu. Kapsülüne Sigma 7 adını verdi: Yunan alfabesindeki sigma simgesi toplamı ifade ediyor ve Schirra'ya göre uçuş, çok sayıda insanın emeğinin toplamıydı. "7" ise Mercury Yedilisi'ne gönderme yapıyordu. Uçuş altı tur sürdü, 9 saat 13 dakika 15 saniye sonra kapsül Pasifik Okyanusu'na indi ve USS Kearsarge tarafından toplandı. Schirra, uzaya çıkan beşinci Amerikalıydı.

Bu uçuşun amacı gösteri değil, mühendislikti. Amaç, kapsül sistemlerinin daha uzun bir görevde nasıl çalıştığını sınamaktı. Schirra yakıtı tasarruflu kullanmayı, kapsülü serbest sürüklenme konumunda bırakmayı ve elle kontrolü denedi. Uçuşun başında pres giysisindeki bir sıcaklık denetleyicisinin arızası aşırı ısınmaya yol açtı ve görevin ilk turdan sonra erken sonlandırılmasına yaklaşıldı; ancak uçuş altı turla tamamlandı.

Gemini 6A: ilk uzay buluşması (1965)

Gemini programında Schirra'nın görevi, buluşma (rendezvous) denemesiydi; yani iki aracın yörüngede birbirine yaklaşıp birbirine çok yakın uçmasını sağlamak. Gelecekteki Ay yolculuğu için bu beceri şarttı. Gemini 6'nın asıl hedefi bir Agena hedef aracıydı; ancak Agena 25 Ekim 1965'te patladı ve görev, Gemini 7 ile buluşacak biçimde yeniden planlandı (adı da Gemini 6A oldu). Gemini 7'de Frank Borman ve Jim Lovell, 4 Aralık 1965'ten beri yörüngede uzun süreli uçuş denemesi yapıyordu.

Rampada iptal edilen kalkış

12 Aralık 1965'teki ilk fırlatma denemesinde motorlar ateşlendikten yaklaşık bir buçuk saniye sonra kendiliğinden durdu. Kaynaklara göre bir elektrik fişinin yerinden çıkması, sisteme yanlış bir kalkış sinyali vermişti. Schirra ile Tom Stafford'un oturduğu kabin saf oksijenle dolu olduğundan fırlatma koltuklarını kullanmak ciddi yanık riski taşırdı. Schirra koltuğu çalıştırmadı; roket yerinde kaldı, araç ve görev kurtuldu.

Otuz santimetrelik yaklaşma

Gemini 6A, 15 Aralık 1965'te fırlatıldı. Schirra aracı Gemini 7'ye yanaştırdı ve iki araç arasındaki mesafe yaklaşık bir fute, yani 30 santimetreye kadar düştü. Bu, tarihteki ilk insanlı uzay buluşmasıydı. Gemini 6A uçuşu 1 gün 1 saat 51 dakika 24 saniye sürdü ve 16 tur attı; araç ertesi gün Atlas Okyanusu'nda USS Wasp tarafından toplandı. Mürettebat uçuş sırasında bir armonika ve küçük çanlarla "Jingle Bells"in ilk ölçülerini çalıp yer kontrolüne dinletti.

Apollo 7 (1968)

Apollo programının ilk insanlı uçuşu olan Apollo 7, 11 Ekim 1968'de Saturn IB roketiyle fırlatıldı. Komutan Schirra'nın yanında komuta modülü pilotu Donn Eisele ve Ay modülü pilotu Walter Cunningham vardı. Uçuş 22 Ekim 1968'e kadar sürdü; toplam süre 10 gün 20 saat 9 dakika 3 saniye, tur sayısı 163'tü. Mürettebat ana sevk motorunu sekiz kez çalıştırdı ve S-IVB üst kademesine yaklaşarak Ay görevlerindeki buluşma prosedürlerini prova etti.

Apollo 7, bir Amerikan uzay aracından yapılan ilk canlı televizyon yayınına da sahne oldu. Mürettebat her gün yaklaşık on dakikalık yayın yaptı ve bu yayınlar özel bir Emmy ödülü getirdi. General Sam Phillips görevi kusursuz diye niteledi ve hedeflerin yüzde 101'inin gerçekleştirildiğini söyledi. Bu başarı, iki ay sonraki Apollo 8'in Ay yörüngesine gitmesinin yolunu açtı.

Soğuk algınlığı ve kask tartışması

Uçuşun erken saatlerinde Schirra'nın nezlesi başladı ve kısa sürede Eisele'ye de bulaştı. Yer kontrol ile mürettebat arasındaki gerginlik, atmosfere dönüş öncesinde zirveye çıktı: Sinüs basıncı ve tıkanıklık gerekçesiyle Schirra, atmosfere dönüşte kask takılmamasını önerdi; Chris Kraft ve Deke Slayton gibi yetkililer buna karşı çıktı, mürettebat ise kask takmayı reddetti. İddiaya göre Kraft'la yaşanan bu sürtüşme, Eisele ve Cunningham'ın sonraki görevlere atanmamasında rol oynadı. Apollo 7 ekibinden hiçbiri bir daha uzaya çıkmadı. Schirra ise uçuştan önce emekliliğe ayrılacağını açıklamıştı.

Uçuş	Tarih	Süre	Not
Mercury-Atlas 8 (Sigma 7)	3 Ekim 1962	9 sa 13 dk 15 sn	6 tur, mühendislik odaklı uçuş
Gemini 6A	15-16 Aralık 1965	1 gün 1 sa 51 dk 24 sn	Gemini 7 ile ilk insanlı buluşma
Apollo 7	11-22 Ekim 1968	10 gün 20 sa 9 dk 3 sn	Apollo'nun ilk insanlı uçuşu, 163 tur

Uzaydan sonra

Schirra, 1 Temmuz 1969'da Deniz Kuvvetleri'nden yüzbaşı rütbesiyle emekli oldu. 1969-1975 arasında CBS News'te danışman olarak çalıştı ve Walter Cronkite ile birlikte Ay görevlerinin yayınlarında yer aldı. Çeşitli şirketlerde yönetici ve yönetim kurulu üyesi oldu; Apollo 7'deki nezle olayına gönderme yapan bir soğuk algınlığı ilacının reklam yüzü de oldu. 1984'te diğer Mercury astronotlarıyla birlikte, bugün Astronaut Scholarship Foundation adıyla anılan Mercury Seven Foundation'ı kurdu. We Seven (1962, ortak yazar) ve Schirra's Space (1988, Richard N. Billings ile) adlı kitapların yazarları arasındadır.

Mercury astronotlarıyla birlikte 1962 Robert J. Collier Trophy'yi aldı; 1965'te Harmon Trophy ile ödüllendirildi. Deniz Kuvvetleri Üstün Hizmet Madalyası, NASA Üstün Hizmet Madalyası ve üç Üstün Uçuş Haçı (Distinguished Flying Cross) sahipleri arasında yer alır. 1986'da Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne, 1990'da ABD Astronot Onur Listesi'ne girdi.

Son yılları ve anısı

Schirra, 3 Mayıs 2007'de San Diego'da, Scripps Green Hastanesi'nde kalp krizi nedeniyle öldü. 11 Şubat 2008'de USS Ronald Reagan gemisinde denizde defin töreni yapıldı. Lewis ve Clark sınıfı yardımcı gemi USNS Wally Schirra (T-AKE-8) için 8 Mart 2009'da isim töreni düzenlendi.

Neden önemli?

Schirra'nın katkısı, uçuşların rakamlarından çok niteliğinde yatıyor. Sigma 7, bir astronotun yalnızca "yolcu" değil, kapsülü verimli kullanan bir mühendis olabileceğini gösterdi. Gemini 6A, Ay görevleri için gereken buluşma tekniğinin ilk uygulamasıydı. Apollo 7 ise Apollo komuta modülünü yörüngede uzun süre sınadı ve Ay görevlerinin önünü açtı. Üç programın hepsinde uçmuş olması, onu 1960'lar Amerikan uzay çabasının bütün evrelerinin tanığı yaptı.

Kısaca

• 12 Mart 1923'te New Jersey'de doğdu; Deniz Harp Okulu mezunu, Kore Savaşı'nda 90 savaş görevi uçan donanma pilotuydu.
• Nisan 1959'da seçilen Mercury Yedilisi'nin üyesiydi.
• Sigma 7 (3 Ekim 1962) ile altı tur attı, uçuşu mühendislik denemelerine ayırdı.
• Gemini 6A ile Aralık 1965'te Gemini 7'ye yaklaşık 30 santimetre yaklaştı: ilk insanlı uzay buluşması.
• Apollo 7'nin komutanıydı (11-22 Ekim 1968); yaklaşık 295 saatlik üç uçuşla üç programda da uçan tek astronottu.
• 1969'da Deniz Kuvvetleri'nden emekli oldu; 3 Mayıs 2007'de San Diego'da öldü.