Apollo 13

Apollo 13, NASA'nın Apollo programındaki yedinci insanlı görevdir ve tarihteki üçüncü Ay'a iniş olacaktı. 11 Nisan 1970'te fırlatılan aracın servis modülündeki bir oksijen tankı, yolculuğun ikinci gününde patladı; araç elektriğini ve yaşam desteğini büyük ölçüde yitirdi. İniş iptal edildi. Komutan Jim Lovell, komuta modülü pilotu Jack Swigert ve Ay modülü pilotu Fred Haise, Ay modülünü bir cankurtaran sandalı gibi kullanarak Ay'ın çevresinden dolaştı ve 17 Nisan'da Dünya'ya sağ salim döndü. Görev, amacına ulaşamadığı için başarısız sayılır; ama mürettebatın kurtarılması nedeniyle Lovell'ın deyişiyle bir "başarılı başarısızlık" olarak anılır.

Görevin amacı

Apollo 13, Fra Mauro kraterinin yakınına inecekti. Bu bölgedeki Fra Mauro oluşumunun, Imbrium havzasını oluşturan dev çarpışmada saçılan malzemeyi içerdiği düşünülüyordu. Bu malzemenin yaşını belirlemek, hem Ay'ın hem de Dünya'nın erken tarihine ışık tutacaktı. Astronotlar yüzeyde bir bilimsel deney paketi kuracak, örnek toplayacak ve gelecekteki iniş yerlerini fotoğraflayacaktı.

Uzay aracı ve araçları

Araç, Odyssey adlı komuta ve servis modülü ile Aquarius adlı Ay modülünden oluşuyordu ve Saturn V ile fırlatıldı. Servis modülündeki iki oksijen tankı hem soluma havasını hem de yakıt hücreleri aracılığıyla elektriği sağlıyordu. Ay modülü ise iki astronotu Ay yüzeyinde iki gün yaşatacak biçimde tasarlanmıştı; kendi pilleri ve oksijeni vardı. Kazada hayat kurtaran da bu ayrı kaynaklar oldu. Görevin bilim yükleri arasında, Apollo 12'dekine benzer, nükleer güçle çalışan bir deney paketi ve bir sismometre vardı; bu sismometre, yüzeyden ayrılan Ay modülünün kalkış aşamasının Ay'a çarptırılmasıyla ayarlanacaktı.

Yolculuk ve önemli anlar

• 11 Nisan 1970: Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı. Swigert, kızamıkçık riskine maruz kaldığı için uçuştan alınan Ken Mattingly'nin yerine son anda ekibe katılmıştı.
• 14 Nisan, 03.08 UTC: Rutin bir karıştırma işleminde tank içindeki hasarlı kablo yalıtımı tutuştu ve tank patladı. Swigert'in "Tamam Houston, burada bir sorunumuz var" sözleri tarihe geçti.
• Uçuş direktörü Gene Kranz'ın yönettiği ekip, mürettebatı Ay modülüne geçirdi; komuta modülü dönüş için kapatıldı.
• Ay modülünün motoru ateşlenerek araç yeniden "serbest dönüş" yörüngesine sokuldu; Ay'ın en yakın noktasından iki saat sonra yapılan ikinci ateşleme, dönüşü kısalttı ve inişi Pasifik'e kaydırdı.
• Ay'ın arkasından geçerken mürettebat Dünya'dan 400.171 kilometre uzaklaştı; bu, insanların ulaştığı en uzak nokta rekoru olarak 2026'daki Artemis II uçuşuna kadar kaldı.
• 17 Nisan 1970: Hasarlı servis modülü ayrıldı, mürettebat Odyssey'e döndü ve kapsül Güney Pasifik'e, kurtarma gemisi USS Iwo Jima'nın 6,5 kilometre yakınına indi.

Kurtarma ve sonuçlar

Ay modülü iki kişiyi iki gün yaşatmak için yapılmıştı; Houston'daki ekip onu üç kişiyi dört gün yaşatacak yöntemler geliştirdi. Kabin soğuk ve nemliydi, içme suyu azdı. En kritik sorun karbondioksitti: Ay modülünün temizleyici kartuşları yetmiyordu, komuta modülününkiler ise başka biçimdeydi. Yerdeki mühendisler, el kitabı kapakları ve koli bandı gibi araçta bulunan malzemelerle bir uyarlama tasarladı ve astronotlar bunu kurdu. Edgar Cortright başkanlığındaki inceleme kurulu, 28 volta göre yapılmış termostat anahtarlarının yer testlerinde 65 volta maruz kalıp bozulduğunu, bu yüzden aşırı ısınan tankın içindeki Teflon kablo yalıtımının hasar gördüğünü belirledi. Apollo 14'ten itibaren tank yeniden tasarlandı ve üçüncü bir oksijen tankı eklendi. Apollo 14, Şubat 1971'de Fra Mauro'ya indi. Uçuşun Saturn V üçüncü aşaması ise bilerek Ay'a çarptırıldı; çarpışma, 117 kilometre uzaktaki Apollo 12 sismometresinin ayarının düşürülmesini gerektirecek kadar güçlüydü. Lovell bu haberi "En azından bu uçuşta bir şey işe yaradı" diye karşıladı.

Dönüşün son saatleri de gerilimliydi. Seyir sistemi kapalı olduğu için mürettebat, rotayı düzeltmek üzere Dünya'nın gece ile gündüzü ayıran çizgisini kullandı. Sığ giriş açısı yüzünden atmosfere girişteki radyo kesintisi beklenen dört dakika yerine altı dakika sürdü ve kontrol odasında ısı kalkanının yandığı korkusu yaşandı. Ay modülü de atmosferde yandı; taşıdığı plütonyum yakıt kabı Pasifik'teki Tonga Çukuru'na, yaklaşık 10 kilometre derinliğe düştü ve sonraki ölçümlerde sızıntı bulunmadı. Başkan Nixon, mürettebata ve görev kontrol ekibine Başkanlık Özgürlük Madalyası verdi.

Bilmeye değer

• Kriz yönetimi, NASA'nın "en parlak anı" olarak anılır.
• Kaza dönüş yolunda, Ay modülü ayrıldıktan sonra olsaydı mürettebatın kurtulma şansı olmayacaktı.
• Ay modülünü üreten Grumman, şaka olarak komuta modülünün üreticisine Ay'a gidip gelirken "çekme" bedeli için 312.421,24 dolarlık bir fatura kesti.
• Görev, Lovell'ın kitabından uyarlanan 1995 yapımı Apollo 13 filmine konu oldu.