Apollo 8

Apollo 8, NASA'nın Apollo programı kapsamında 21-27 Aralık 1968 tarihleri arasında yaptığı ve insanları ilk kez Ay'a kadar götüren uçuştur. Frank Borman, Jim Lovell ve William Anders'tan oluşan mürettebat, Dünya'nın kütleçekim etki alanından çıkan ilk insanlar oldu; Ay'a inmeden onun çevresinde on kez dolanıp geri döndüler. Üç astronot, Ay'ın uzak yüzünü kendi gözleriyle gören ve Dünya'nın Ay ufkunun üzerinden yükselişini, yani "Dünya doğuşu"nu fotoğraflayan ilk insanlardı. Apollo 8, Saturn V roketinin ilk insanlı fırlatması ve Kennedy Uzay Merkezi'nden yapılan ilk insanlı uçuştu.

Görevin amacı

Görev başlangıçta Ay'a gitmeyecekti. İlk planda Apollo 8, Ay modülünü Dünya yörüngesinde deneyecek bir uçuştu. Ancak Ay modülü 1968 yazında Kennedy'ye ulaştığında yüzden fazla önemli kusur bulundu ve aracın o yıl uçamayacağı anlaşıldı. Apollo uzay aracı programı yöneticisi George Low, Ağustos 1968'de cesur bir öneri getirdi: Hazır olan komuta ve servis modülü tek başına Ay'a gönderilecek, yörüngeye girip geri dönecekti. Böylece Ay'a iniş için gereken seyir, iletişim ve yörünge yöntemleri erkenden sınanacak, on yılın sonundan önce Ay'a iniş hedefi takvimde kalacaktı. Sovyetler Birliği'nin Eylül 1968'de içinde kaplumbağalar bulunan Zond 5 aracını Ay'ın çevresinden dolaştırıp geri getirmesi de NASA üzerindeki baskıyı artırmıştı.

Uzay aracı ve araçları

Apollo 8, CSM-103 adlı komuta ve servis modülünden oluşuyordu. Gerçek bir Ay modülü yerine, onun ağırlığını ve dengesini taklit eden bir deneme gövdesi taşıdı. Mürettebat da iniş eğitimleri yerine Dünya ile Ay arasındaki seyir için hazırlandı; bu yüzden hazırlık süreleri planlanandan iki üç ay kısa kaldı. Ekipte bir de ilginç ayrıntı vardı: Komutan Borman, ekibin en deneyimli üyesi değildi; Lovell daha önce Gemini VII ve Gemini XII ile iki kez uzaya çıkmıştı.

Görevin en büyük riski roketti. Saturn V, Nisan 1968'deki insansız Apollo 6 uçuşunda ciddi sorunlar yaşamıştı: birinci aşamada şiddetli titreşim, ikinci aşamada iki motor arızası ve yörüngede yeniden ateşlenemeyen üçüncü aşama. Mühendisler çözümlerini Ağustos 1968'de sınadı; yöneticiler sorunların giderildiğine ikna olunca roketin insan taşımasına onay verildi. Uçuşta seyir de Lovell'ın işiydi: Görev Kontrol hesapları yapsa da, bağlantı koparsa eve dönüşü sağlamak için yıldızlarla ufuk arasındaki açıyı aracın sekstantıyla ölçüyordu.

Yolculuk ve önemli anlar

• 21 Aralık 1968: Saturn V ile fırlatıldı. Yaklaşık iki buçuk saat sonra üçüncü aşama yeniden ateşlenerek aracı Ay'a giden yola soktu. Mürettebat, Van Allen kuşaklarından geçen ilk insanlar oldu.
• Yolculuk sırasında Borman mide bulantısı ve kusma yaşadı; mürettebat durumu kayıt cihazıyla Görev Kontrol'e bildirdi.
• Uçuşun 55. saatinde araç, Ay'ın kütleçekiminin Dünya'nınkinden baskın olduğu bölgeye girdi.
• 24 Aralık 1968: Ay'ın arka yüzünde, Dünya ile radyo bağlantısı yokken servis modülünün motoru 4 dakika 7 saniye ateşlendi ve araç Ay yörüngesine oturdu.
• Dördüncü turda Anders, Dünya'nın Ay ufkundan yükselişini renkli filmle fotoğrafladı.
• Noel arifesi: Mürettebat canlı yayında Yaratılış kitabının ilk on ayetini okudu; yayın o güne dek en çok izlenen televizyon programı oldu.
• 25 Aralık 1968: Dünya'ya dönüş ateşlemesi yine Ay'ın arkasında yapıldı. Sinyal geri geldiğinde Lovell "Noel Baba'nın var olduğunu bildiririz" dedi.
• 27 Aralık 1968: Kapsül Hawaii'nin güneybatısında okyanusa indi, mürettebat USS Yorktown uçak gemisine alındı. Atmosfere girişte yavaşlama, yerçekiminin altı katına ulaştı.

Başarılar ve etkisi

Apollo 8, Ay'a iniş için gereken parçaların çoğunu tek uçuşta sınadı: Saturn V'in insan taşıyabileceği, aracın Dünya ile Ay arasında hassas biçimde yönlendirilebileceği, Ay yörüngesine girip çıkmanın güvenle yapılabileceği gösterildi. Bu başarı, Apollo 10'un ve Temmuz 1969'da Apollo 11'in yolunu açtı. Anders'in çektiği Dünya doğuşu fotoğrafı, Life dergisinin "dünyayı değiştiren 100 fotoğraf" seçkisine girdi ve 1970'teki ilk Dünya Günü'ne ilham verenler arasında sayılır. Time dergisi, üç astronotu 1968'in "Yılın Adamları" seçti. Ay yolculuklarının genel hikâyesi Ay'a yolculuklar sayfasında anlatılıyor.

Bilmeye değer

• Dünya doğuşunu Ay yakınından ilk görüntüleyen araç, Ağustos 1966'da insansız Lunar Orbiter 1'di; ama bu manzarayı ilk kez insan gözü Apollo 8'de gördü.
• Ekibin ilk kadrosunda Michael Collins vardı; boyun fıtığı ameliyatı nedeniyle Temmuz 1968'de yerini Lovell aldı.
• Lovell, Ay yüzeyini ilk tarif eden insan olarak onu "gri, renksiz, alçı ya da grimsi kumsal kumu gibi" diye anlattı.
• Borman, Ay'ı "uçsuz bucaksız, yalnız ve ürkütücü bir boşluk" olarak niteledi.
• Apollo 8'in komuta modülü bugün Chicago'daki Bilim ve Sanayi Müzesi'nde sergileniyor.