Ellie Arroway kimdir? Mesaj'ın (Contact) SETI astronomu
Ellie Arroway, Carl Sagan'ın Temas romanında ve Jodie Foster'ın oynadığı Mesaj filminde Vega'dan gelen sinyali yakalayan SETI astronomu. Bilimle inanç arasında sıkışan ilk temas hikâyesinin kahramanı.
- Tür
- İnsan
- Geçtiği eser
- Temas (Contact, 1985)
- Yaratıcısı
- Carl Sagan (Ann Druyan ile birlikte geliştirdiği hikâyeden)
- İlk göründüğü yıl
- 1985
- Canlandıran
- Jodie Foster; Jena Malone (çocukluğu) – Mesaj (Contact, 1997)
- Kitabı
- Sayfasını aç →
- Filmi / dizisi
- Sayfasını aç →
Ellie Arroway kimdir? Dr. Eleanor "Ellie" Arroway, Carl Sagan'ın 1985'te yayımlanan Temas (Contact) romanının ve ondan uyarlanan 1997 yapımı Mesaj (Contact) filminin baş kahramanıdır. Dünya dışı zekâ arayışı (SETI) için radyo teleskoplarıyla gökyüzünü dinleyen bir astronomdur ve bir gün Vega yıldızı yönünden gelen, asal sayılar dizisi taşıyan bir sinyal yakalar. İnsanlığın başka bir uygarlıkla ilk temasını bilim, siyaset ve inanç arasında gidip gelen bir hikâyeye dönüştüren Arroway'i filmde Jodie Foster canlandırdı.
Hangi eserlerde geçer?
Arroway'in hikâyesi önce bir film fikri olarak doğdu. Sagan ve sonradan evleneceği Ann Druyan 1979'da çalışmaya başladı ve Kasım 1980'de bir film taslağını bitirdi. Film projesi tıkanınca Sagan hikâyeyi romana çevirdi; kitap Eylül 1985'te Simon & Schuster tarafından yayımlandı. Temas, Sagan'ın yayımladığı tek kurgu eserdir. Yayınevi 1981'de henüz yazılmamış bu kitap için 2 milyon dolar avans vermişti; ilk baskı 265.000 adetti ve kitap iki yılda 1,7 milyon sattı. Roman 1985'te Publishers Weekly'nin en çok satanlar listesinde yedinci sıraya yerleşti ve 1986'da Locus Ödülü'nü en iyi ilk roman dalında kazandı.
Film ise uzun bir yapım sürecinin ardından Robert Zemeckis'in yönetmenliğinde çekildi ve 11 Temmuz 1997'de vizyona girdi. Mesaj, en iyi dramatik sunum dalında Hugo Ödülü'nü ve iki Saturn Ödülü'nü kazandı, dünya genelinde 171 milyon dolar hasılat yaptı. Sagan, film tamamlanmadan 20 Aralık 1996'da hayatını kaybetti; film ona adandı.
Karakterin adı da bilinçli bir seçimdir. Eleanor, Sagan ile Druyan'ın hayranlık duyduğu Eleanor Roosevelt'ten gelir. Arroway soyadı ise Voltaire'in gerçek soyadı Arouet'ye bir göndermedir; Druyan, adın Ellie'nin evrende bir ok gibi yol alacağını da çağrıştırdığını anlatmıştır.
Hikâyedeki yeri
Romanda Ellie çocukken bilime ve matematiğe olağanüstü yatkındır; okulda öğrendiğiyle yetinmez, pi sayısının aşkın bir sayı olduğunu kütüphanede kendisi doğrular. Babası Ted o altıncı sınıftayken ölür; annesinin evlendiği John Staughton onun ilgilerini desteklemez. Harvard'dan sonra Caltech'te radyo astronomu David Drumlin'in yanında doktorasını yapar ve New Mexico'da SETI için çalışan Argus Projesi'nin başına geçer. Bu iş onu, SETI'nin fonlarının kesilmesini isteyen Drumlin dahil bilim camiasının önemli bir kısmıyla karşı karşıya getirir.
Sonunda proje, Vega'dan gelen ve asal sayıları sıralayan bir sinyal yakalar. Daha ayrıntılı analiz, sinyalin içine gömülü bir yayını ortaya çıkarır: Adolf Hitler'in 1936 Berlin Olimpiyatları açılışındaki konuşması, yani iyonosferi aşıp uzaya kaçan ilk televizyon yayını, Dünya'ya geri gönderilmiştir. Üçüncü katmanda ise 30.000 sayfalık bir makine planı vardır; ama bir anahtar (ilk okuma kılavuzu) olmadan çözülemez. Anahtarı, gizemli milyarder S. R. Hadden'ın sinyalde faz modülasyonu aranması önerisi bulur. Makine beş kişilik bir on iki yüzlüdür (dodekahedron). Kimin bineceği sorusu ABD ile Sovyetler arasında bir yarışa, din adamlarıyla bilim insanları arasında bir tartışmaya dönüşür. Ellie bu süreçte din adamı Palmer Joss ile tanışır; şüpheci bir bilim insanı olarak onunla yaptığı konuşmalar kitabın düşünsel omurgasını oluşturur.
Film hikâyeyi önemli ölçüde değiştirir. Arroway Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevi'nde çalışırken başlar; çocukluk sahneleri onu bilime yönlendiren babasını öne çıkarır. Başkanın bilim danışmanı Drumlin SETI'nin fonunu kesince Arroway, Hadden'dan destek alıp ekibini New Mexico'daki Very Large Array'e taşır. Makine de romandakinin aksine tek kişiliktir.
Sonu: yolculuk ve kanıt sorunu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Romanda makine sonunda Japonya'nın Hokkaido adasında gizlice inşa edilen bir kopya üzerinden çalıştırılır. Ellie ve dört arkadaşı solucan delikleriyle Samanyolu'nun merkezine yakın bir istasyona taşınır; her biri, sevdiği birinin görünümüne bürünmüş bir uzaylıyla karşılaşır. Ellie'ninki babası Ted'in kılığındadır. Dünya'ya döndüklerinde, onlara bir günden uzun gelen yolculuğun dışarıdan bakınca hiç zaman almadığı ve kayıtlarının silindiği anlaşılır; yetkililer bir aldatmaca olduğundan şüphelenir. Kitabın sonunda Ellie, pi sayısının 11 tabanındaki açılımında, çok uzaklarda sıfır ve birlerden oluşan bir daire bulur: evrenin yapısına gömülü bir imza.
Filmde ise Arroway kapsülün güvenlik ağına düştüğü, yani hiçbir yere gitmediği söylenen bir deneyden döner; uzaylı onun çocukken çizdiği Pensacola sahiline benzeyen bir kumsalda, babasının görünümünde karşısına çıkar. Kongre komisyonunda yaşadığını bilimsel olarak kanıtlayamayacağını kabul eder ve sözüne güvenilmesini ister. Son sahnede, kayıt cihazının yaklaşık 18 saatlik parazit kaydettiği öğrenilir. Zemeckis, filmin amacının her zaman bir miktar şüphe bırakmak olduğunu söylemiştir.
Canlandıranlar
Filmde yetişkin Ellie'yi Jodie Foster, çocukluğunu Jena Malone canlandırdı. Babası Ted Arroway'i ve onun görünümündeki uzaylıyı David Morse oynadı. Palmer Joss rolünde Matthew McConaughey, David Drumlin rolünde Tom Skerritt yer aldı. Rol için Julia Roberts gibi oyuncular ilgi göstermişti; Foster'ı role, Zemeckis'ten önce projeyi yöneten George Miller seçmişti.
Foster rolüne hazırlanırken SETI Enstitüsü'nün Phoenix Projesi'ni yöneten Jill Tarter ile görüştü; Tarter'ın anlatımına göre çekimler öncesinde ve sırasında aylarca konuştular. Performansıyla Foster en iyi kadın oyuncu dalında Saturn Ödülü'nü kazandı ve Altın Küre'ye aday gösterildi; Jena Malone da genç oyuncu dalında Saturn Ödülü aldı. Foster, ilk kez çalıştığı mavi perde tekniğinde rol yapmanın kendisini zorladığını anlatmıştır.
Karakterin arkasındaki bilim
Gerçek bir SETI astronomu. Arroway'in gerçek bir modeli olup olmadığı tartışmalıdır. Romanla ilgili kaynaklar karakterin Jill Tarter'a dayandığını yazar; Druyan ise Arroway'in Tarter'dan esinlenmediğini söylemiştir. Kesin olan, Tarter'ın filmde hikâye danışmanı olduğu ve 1950'lerden 1970'lere kadın bilim insanlarının kariyer mücadelesinin nasıl anlatılacağı konusunda yol gösterdiğidir. Tarter, doktora tezinde "kahverengi cüce" terimini ortaya atan, sonra hayatını SETI'ye adayan bir astronomdur. Dünya dışı zekâ arayışının yöntemleri için dünya dışı yaşam arayışı ve Drake denklemi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Vega ve 1936 yayını. Sinyalin kaynağı olarak seçilen Vega, Lir takımyıldızının en parlak yıldızıdır ve Güneş'e yalnızca 25 ışık yılı uzaklıktadır. Bu mesafe hikâyenin zamanlamasını da açıklar: 1936'daki yayın Vega'ya yaklaşık 25 yılda ulaşır, cevabın Dünya'ya dönmesi bir 25 yıl daha sürer. Yani yaklaşık yarım asır sonra, ilk yayının kendisi geri gelir. Asal sayılar ise bilinen doğal radyo kaynaklarının üretmesi beklenmeyen, matematik bilen her uygarlığın tanıyabileceği bir örüntü olarak seçilmiştir.
VLA ve Arecibo. Filmin iki dev mekânı gerçek gözlemevleridir. New Mexico'daki Very Large Array (VLA), San Agustin Ovası'nda, Socorro'nun yaklaşık 80 kilometre batısında, 2.120 metre yükseklikte kurulu 28 antenden oluşur; her birinin çanak çapı 25 metredir ve her an 27'si kullanımdadır. Antenler her biri 21 kilometre uzunluğundaki Y biçimli üç kol boyunca raylar üzerinde taşınabilir. Arecibo Teleskobu ise doğal bir obruğa kurulmuş 305 metre çaplı bir çanaktı; Kasım 1963'te tamamlandı, Temmuz 2016'da Çin'in FAST teleskobu onu geçene kadar 53 yıl dünyanın en büyük tek çanaklı teleskobu oldu ve Aralık 2020'de çöktü. SETI Enstitüsü'nün 2011'de yayımladığı değerlendirme, VLA'nın aslında Arecibo'dan daha küçük ve daha az hassas olduğunu, yani SETI için Arecibo'nun daha uygun bir yer olacağını belirtti; yine de filmin SETI'yi Hollywood tarihindeki her filmden çok daha doğru anlattığı sonucuna vardı.
Solucan delikleri. Sagan, makinenin yolculuğunu kurgularken dostu fizikçi Kip Thorne'dan solucan delikleri konusunda fikir aldı. Thorne ve öğrencisi Mike Morris 1988'de, içinden geçilebilen ve egzotik madde denen negatif enerjili bir malzemeyle açık tutulan bir solucan deliği modelini, bugün Morris-Thorne solucan deliği diye anılan çözümü, genel göreliliği öğretmenin bir aracı olarak tanıttı. Bu modelin bilimsel tartışması için filmlerdeki solucan delikleri yazımıza bakabilirsiniz.
Gerçek SETI tarihinde Arroway'in yakaladığına en çok benzeyen olay, 15 Ağustos 1977'de Ohio Devlet Üniversitesi'nin Big Ear teleskobunun kaydettiği güçlü, dar bantlı "Wow!" sinyalidir. Sinyal teleskobun gözlem penceresi boyunca 72 saniye sürdü ama bir daha hiç tekrarlanmadı ve kaynağı açıklanamadı. Ayrıntılar SETI ve Wow! sinyali yazımızda; böyle bir sinyal bugün alınsa neler olacağını da Mesaj filmindeki gibi uzaydan sinyal alınsa ne olur? yazımızda anlattık.
Kültürdeki etkisi
Ellie Arroway, popüler kültürde bilim insanını kahraman olarak, üstelik ayrımcılıkla ve fon kesintileriyle boğuşan bir kadın bilim insanı olarak gösteren en bilinen karakterlerden biridir. Roger Ebert filmi dünya dışı zekâ üzerine Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'dan bu yana anlatılmış en akıllı hikâye olarak niteledi ve 2011'de "Büyük Filmler" listesine ekledi. Film, Başkan Bill Clinton'ın 1996'daki Mars göktaşı ALH 84001 basın toplantısından görüntüleri izinsiz biçimde hikâyeye yerleştirdiği için Beyaz Saray'ın itirazına, CNN muhabirlerinin rol alması nedeniyle de CNN'in kurallarını değiştirmesine yol açtı. 2017'de bilim gazetecisi Sarah Scoles, Tarter'ın hayatını ve SETI'nin tarihini anlatan biyografisine Making Contact adını verdi: Arroway ile onun gerçek dünyadaki meslektaşları arasındaki bağ bugün de canlı.
Başka karakterlerTümü →
Obelix kimdir? Asterix'in menhir taşıyan Galyalı dostuAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Asterix kimdir? Galyalı kahramanın uzaylılarla macerasıAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Yoko Tsuno kimdir? Vinéalılarla dost olan elektronik mühendisiYoko Tsuno (Spirou dergisi, 1970; ilk albüm Le Trio de l'étrange, 1972)
Alcide Nikopol kimdir? Bilal'in buzdan çıkan Paris'li mahkûmuLa Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
Barbarella kimdir? Çizgi romandan sinemaya uzay kadınıBarbarella, V Magazine (1962)
Dan Dare kimdir? Eagle'ın Venüs'e giden uzay pilotuDan Dare, Eagle dergisi (1950)
















