Mesaj (Contact)

Mesaj, "Evrende yalnız mıyız?" sorusunu uzay gemileri ya da istilacı uzaylılar üzerinden değil, bir radyo teleskobunun hoparlöründen gelen cızırtılar üzerinden sorar. Robert Zemeckis'in 1997 yapımı filmi, ünlü gökbilimci ve bilim iletişimcisi Carl Sagan'ın aynı adlı romanından uyarlandı. Sagan bu filme yalnızca yazar olarak değil, eşi Ann Druyan ile birlikte yıllar boyunca emek veren bir yapımcı olarak da katkı sağladı; ancak filmin tamamlandığını göremeden hayatını kaybetti.

Konusu

Ellie Arroway, çocukluğundan beri gökyüzünü dinleyen bir gökbilimcidir. Babasından öğrendiği amatör telsiz merakı, onu dünya dışı zekâ arayışına, yani SETI çalışmalarına yöneltmiştir. Meslektaşlarının çoğu bu işi zaman kaybı olarak görür, araştırma fonları kesilir. Ellie ise inatla dinlemeye devam eder. Bir gün New Mexico'daki dev radyo teleskobu dizisinden tuhaf ve düzenli bir sinyal alır. Sinyal, Vega yıldızı yönünden gelmektedir ve rastlantıyla açıklanamayacak kadar anlamlı bir örüntü taşır. Bu keşif kısa sürede bilim dünyasını, hükümetleri, din adamlarını ve kamuoyunu sarsan küresel bir olaya dönüşür.

Yapım ve oyuncular

Carl Sagan ile Ann Druyan, hikâyeyi 1979'da bir film taslağı olarak yazmaya başladı. Proje uzun süre ilerlemeyince Sagan hikâyeyi 1985'te roman olarak yayımladı. Film uzun bir geliştirme sürecinden sonra Robert Zemeckis'in yönetmenliğinde hayata geçti. Çekimlerde gerçek bilim mekânları kullanıldı: New Mexico'daki Very Large Array radyo teleskobu dizisi ve Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevi bunların başında gelir.

Jodie Foster, Ellie rolünde kararlılık, kırılganlık ve bilimsel şüpheciliği ustalıkla birleştirir. Matthew McConaughey, inançlı bir düşünür olarak Ellie ile fikir ayrılıkları yaşayan Palmer Joss'u canlandırır. James Woods, Tom Skerritt, John Hurt ve Angela Bassett kadroyu güçlendirir. Film, bilimkurgu edebiyatının prestijli ödüllerinden Hugo'yu En İyi Dramatik Sunum dalında kazandı.

Bilim ne diyor?

Mesaj, SETI çalışmalarının gerçekte nasıl yürüdüğünü anlatan en dikkatli filmlerden biridir. Ellie'nin karakterinin, SETI'nin öncü isimlerinden gökbilimci Jill Tarter'dan esinlendiği sıkça dile getirilir. Filmdeki sinyal asal sayılardan oluşur. Bu seçim bilinçlidir: asal sayılar doğadaki fiziksel süreçlerle kolay kolay üretilmez, ama matematik bilen her uygarlık tarafından tanınabilir. Matematiğin evrensel bir dil olabileceği fikri, gerçek SETI tartışmalarında da sık sık öne sürülür.

Vega, Dünya'ya yaklaşık 25 ışık yılı uzaklıkta, gökyüzünün en parlak yıldızlarından biridir. Filmde Dünya'dan çıkan eski bir televizyon yayınının Vega'ya ulaşıp geri yansıtıldığı fikri işlenir. Bir sinyalin gidip gelmesinin yaklaşık elli yıl süreceği hesabı mantıklıdır; ancak gerçekte o dönemin yayınlarının bu uzaklıktan algılanabilecek kadar güçlü olması son derece zordur.

Filmin bir başka bilimsel mirası daha vardır. Sagan, romanındaki uzay yolculuğunun fiziksel olarak savunulabilir olup olmadığını arkadaşı fizikçi Kip Thorne'a sordu. Bu soru, Thorne ve öğrencilerini geçilebilir solucan delikleri üzerine ciddi akademik çalışmalara yöneltti. Yıllar sonra aynı Thorne, Yıldızlararası filminin bilim danışmanı oldu. Arecibo Gözlemevi ise 2020'de çöktü; filmde görülen dev çanak artık yalnızca arşiv görüntülerinde yaşıyor. Bugüne kadar doğrulanmış bir dünya dışı sinyal bulunamadı; 1977'de kaydedilen ünlü "Wow!" sinyali de bir daha tekrarlanmadı.

Filmin bir diğer güçlü yanı, keşif sonrasında yaşanabilecekleri gerçekçi biçimde düşünmesidir. Sinyal duyulur duyulmaz başka gözlemevlerinden doğrulama istenir; çünkü gerçek bilimde tek bir ölçüm hiçbir zaman yeterli sayılmaz. Bugün SETI araştırmacılarının, olası bir sinyal yakalandığında nasıl davranılacağını tarif eden uluslararası ilkeleri vardır: önce bağımsız doğrulama, ardından bulguların kamuoyuyla açıkça paylaşılması. Filmde yaşanan siyasi baskılar, askeri müdahaleler ve medya çılgınlığı da bu tür bir keşfin yalnızca bilimsel değil, toplumsal bir olay olacağını gösterir. Sagan'ın hem bilim insanı hem de kamuoyu önünde konuşan bir yazar olarak bu konudaki deneyimi, senaryonun her satırına yansır.

Neden izlemeli?

Mesaj, bilim insanlarını kahraman ya da kötü adam olarak değil, merak eden, şüphe duyan, yanılan ve ısrar eden gerçek insanlar olarak gösterir. Film, kanıt ile inanç arasındaki gerilimi kolay cevaplara sığınmadan tartışır ve iki tarafı da karikatürleştirmez. Bilim politikası, araştırma fonları ve kamuoyunun bilimsel keşiflere tepkisi gibi konuları işleyiş biçimi de hâlâ günceldir. Carl Sagan'ın evrene duyduğu hayranlığı hissetmek isteyen herkes için vazgeçilmez bir yapımdır.

Film ayrıca bir babayla kızı arasındaki bağı, kayıp duygusunu ve insanın evrendeki küçüklüğü karşısında hissettiği hayranlığı da dokunaklı biçimde işler. Bilimin soğuk bir uğraş değil, derin bir merak ve tutku olduğunu hissettiren sahneleri, özellikle gökbilime ilgi duyan gençler için ilham verici olabilir. İzledikten sonra Sagan'ın romanını okumak, film ile kitap arasındaki farkları keşfetmek açısından da keyiflidir.

Kısaca

• Yıl: 1997
• Yönetmen: Robert Zemeckis
• Süre: 150 dakika
• Uyarlandığı eser: Carl Sagan'ın aynı adlı romanı
• Ödül: Hugo En İyi Dramatik Sunum