Robert Zemeckis

Robert Zemeckis, Carl Sagan'ın romanından uyarlanan Mesaj (Contact) filmiyle radyo gökbilimini ve dünya dışı zekâ arayışını beyazperdeye taşıyan Amerikalı film yönetmeni, senarist ve yapımcıdır. Geleceğe Dönüş üçlemesi ve En İyi Yönetmen Oscar'ı kazandığı Forrest Gump ile tanınır. Görsel efektleri hikâyenin hizmetine sunmasıyla ve performans yakalama tekniğinin sinemada yaygınlaşmasındaki rolüyle bilinir. Mesaj, bir bilim insanının bakış açısından anlatılan, gözlem ve kanıt üzerine kurulu ender ilk temas filmlerinden biridir.

Erken yaşamı ve eğitimi

Robert Lee Zemeckis, 14 Mayıs 1951'de Chicago'da doğdu; bazı kaynaklarda doğum yılı 1952 olarak geçer. Chicago'nun güney yakasında bir işçi ailesinde büyüdü, bir Katolik ilkokulunda ve ardından Fenger Academy Lisesi'nde okudu.

Önce Northern Illinois Üniversitesi'ne kaydoldu. Bir yaz tatilinde NBC News'ün Chicago bürosunda film kurgucusu olarak çalıştı, reklam filmlerinin kurgusunu yaptı. Ardından Güney Kaliforniya Üniversitesi'nin sinema okuluna geçti ve 1973'te buradan mezun oldu. Aynı yıl A Field of Honor adlı öğrenci filmiyle Öğrenci Akademi Ödülü'nün jüri özel ödülünü kazandı. USC'de, sonraki yıllarda pek çok senaryoyu birlikte yazacağı Bob Gale ile tanıştı. İkili, Geleceğe Dönüş'ten önce 1941 (1979) gibi filmlerin senaryolarını da birlikte kaleme aldı.

Kariyeri

İlk uzun metrajlı filmi I Wanna Hold Your Hand'i (1978) Steven Spielberg'in yapımcılığında çekti; Spielberg kariyeri boyunca akıl hocası oldu. Michael Douglas'ın teklifiyle çektiği Amazon'da Fırtına (1984) beklenmedik bir gişe başarısı yakaladı. Bob Gale ile yazdığı Geleceğe Dönüş (1985) zaman yolculuğunu komediyle buluşturdu ve Zemeckis'e En İyi Özgün Senaryo dalında Oscar adaylığı getirdi; seri 1989 ve 1990'da iki devam filmiyle sürdü.

Uzay dışındaki filmografisinde üç Oscar alan Masum Sanık Roger Rabbit (1988), En İyi Yönetmen Oscar'ını kazandığı Forrest Gump (1994) ve Tom Hanks'in başrolündeki Yeni Hayat (2000) öne çıkar. Kutup Ekspresi (2004) ile oyuncuların hareketlerini kaydedip dijital karakterlere aktaran hareket yakalama tekniğini bütün bir filmde kullandı. 1990'ların başında kurduğu yapım şirketi daha sonra ImageMovers adını aldı. Son filmlerinden Here (2024), Richard McGuire'ın çizgi romanından uyarlandı ve Tom Hanks ile Robin Wright'ı yeniden bir araya getirdi.

Uzay filmi: Mesaj (Contact, 1997)

Mesaj, gökbilimci Carl Sagan'ın 1985 tarihli romanına dayanır. Sagan ile Ann Druyan, hikâyenin film taslağını aslında 1980'de yazmıştı ve filmde hikâye yazarı olarak anılırlar. 11 Temmuz 1997'de ABD'de gösterime giren filmde Jodie Foster, SETI (Dünya Dışı Zekâ Arayışı) programında çalışan gökbilimci Dr. Eleanor "Ellie" Arroway'i canlandırır. Matthew McConaughey ise inanç sahibi bir düşünür olan Palmer Joss rolündedir.

Arroway, Vega yıldızı yönünden gelen ve asal sayılar içeren bir sinyal yakalar. Sinyalin içinden önce Dünya'dan yıllar önce yayılmış, Adolf Hitler'in 1936 Olimpiyatları'nın açılışında yaptığı konuşmanın televizyon yayını, ardından tek kişiyi taşıyabilen gizemli bir makinenin planları çıkar. Film bu noktadan sonra bilim ile inanç, kanıt ile deneyim arasındaki gerilimi işler.

Çekimler 24 Eylül 1996 ile 28 Şubat 1997 arasında yapıldı. Sahnelerin bir kısmı New Mexico'daki Very Large Array'de, yani tek bir dev teleskop gibi birlikte çalışan çanak antenlerden oluşan radyo teleskobu dizisinde çekildi; ikinci ekip Porto Riko'daki Arecibo Gözlemevi'nde çalıştı. Sagan, film tamamlanmadan 20 Aralık 1996'da hayatını kaybetti; film onun anısına "Carl için" ithafıyla kapanır.

90 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film dünya genelinde yaklaşık 171 milyon dolar hasılat yaptı. En İyi Dramatik Sunum dalında Hugo Ödülü'nü kazandı, ses dalında Oscar'a aday gösterildi. Filmde dönemin ABD Başkanı Bill Clinton'ın haber görüntülerinin, uzaylılarla temas hakkında konuşuyormuş gibi gösterilecek biçimde dijital olarak düzenlenmesi Beyaz Saray'ın itirazına yol açtı.

Uzay ve bilime etkisi

Mesaj, bilimsel danışmanlığa önem veren bir yapımdı. Teknik danışmanlar SETI Enstitüsü, Caltech ve Very Large Array'den geliyordu; NASA'dan Gerald D. Griffin danışman olarak görev aldı. Sagan, romanında fizikçi Kip Thorne'un solucan deliği yolculuğu üzerine yaptığı çalışmalardan yararlanmıştı; Thorne, Sagan'a bu konuda danışmanlık yaptı.

Film, gerçek radyo teleskoplarında çekilen sahneleriyle radyo gökbilimcilerinin çalışmasını perdeye taşıdı; yalnız olup olmadığımız sorusunu bilimin yöntemleriyle ele alan dünya dışı yaşam arayışını geniş kitlelere tanıttı.

Mirası

Zemeckis, büyük bütçeli efekt filmleriyle duygusal hikâye anlatımını birleştiren yönetmenlerden biri olarak anılır. Filmleri toplamda 36 Oscar adaylığı ve 11 ödül kazandı. Mesaj, ilk temas temasını bir bilim kadınının gözünden, kanıt arayışı üzerinden anlatarak sonraki bilimkurgu filmlerine örnek oldu ve Sagan'ın düşüncelerini sinemaya taşıyan en bilinen yapım olarak kaldı.

Bilmeye değer

• Mesaj'ın hikâyesi önce bir film taslağı olarak doğdu: Sagan ve Druyan taslağı 1980'de yazdı, roman 1985'te yayımlandı.
• Filmdeki uzaylı sinyalinin içinden, Dünya'dan 1936'da yayılmış Olimpiyat açılış yayını geri döner.
• Carl Sagan filmin tamamlandığını göremedi; film "Carl için" ithafıyla biter.
• İlk filminin yapımcısı Steven Spielberg'di.

Fotoğraf: Dick Thomas Johnson · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons