Uzayda gelişen denizanası yavrularında nabız bozukluğu yüzde 18,3 çıktı: 1991 deneyi
Columbia mekiğiyle 1991'de uzaya giden ay denizanası polipleri yavru verdi, ama uzayda gelişenlerin yüzde 18,3'ünde nabız bozukluğu görüldü; yerdeki kontrol grubunda oran yüzde 2,9'du.

1991'de Columbia mekiğiyle yörüngeye çıkan ay denizanalarının uzayda gelişen yavrularında, Dünya'daki kontrol grubuna kıyasla belirgin biçimde daha çok nabız (atım) bozukluğu görüldü. Deneyin sonuçlarını bildiren makaleye göre uzayda gelişen yavruların yüzde 18,3'ünde, yerde gelişenlerin ise yalnızca yüzde 2,9'unda düzensiz nabız saptandı. Fark yaklaşık altı kat. Bulgu yeni bir çalışma değil: Advances in Space Research dergisinde 1994'te yayımlanan makalelerden geliyor ve bugün yeniden gündeme taşındı. Yine de hayvanların yerçekimsiz ortamda nasıl geliştiğini anlamak için hâlâ başvurulan temel kayıtlardan biri.
Deney nasıl kuruldu?
Deney, Columbia'nın STS-40 görevinde, yalnızca biyolojiye ayrılmış ilk Spacelab uçuşu olan Spacelab Life Sciences 1 (SLS-1) kapsamında yapıldı. Görev 5 Haziran 1991'de başladı ve dokuz gün sürdü. Araştırmacı Dorothy B. Spangenberg'in ekibi (Eastern Virginia Tıp Fakültesi ve NASA Johnson Uzay Merkezi) Aurelia aurita türü ay denizanasının polip denen, deniz tabanına tutunan evresini uzaya gönderdi.
Ay denizanası, yaşam döngüsünde çiçeğe benzeyen polip evresinden serbest yüzen yavru evresine geçer. Polipler "strobilasyon" denen süreçte enine dilimlere ayrılır ve her dilim, ephyra adı verilen küçük bir denizanası yavrusuna dönüşür. Makaleye göre polipler 28 derecede iyot ya da tiroksin ile uyarıldı; uyarı fırlatmadan 48 saat önce, 24 saat önce ve fırlatmadan 8 saat sonra olmak üzere üç farklı zamanda verildi. Hayvanlar yapay deniz suyu dolu torbalarda ve optik olarak şeffaf kaplarda, sıcaklığı sabit tutulan bir dolapta taşındı; kaplardaki yüzüş hareketleri uçuş sırasında filme alındı.
Neler normal çıktı?
Araştırmacıların bildirdiğine göre uzayda da, yerde de yavru denizanaları oluştu. Kullanılan ışık ve elektron mikroskobu incelemelerinde uzayda gelişenlerin yapısı yerdekilere çok benziyordu; kol sayıları arasında anlamlı fark yoktu. Üstelik hiç uyarıcı verilmeyen iki grup da uzayda yavru üretti. Yazarlara göre bu, denizanalarının yavru oluşumu için gereken tiroksin benzeri hormonu (Jf-T4) mikroyerçekiminde de sentezleyebildiğini gösteriyor.
Nabız bozukluğu neyi gösteriyor?
Asıl fark davranışta ortaya çıktı. Denizanası yavruları, çan biçimli gövdelerini ritmik biçimde büzerek yüzer; bu ritmin düzgün olması için "rhopalium" denen kenar organlarının çalışması gerekir. Rhopalium, içinde statolit adı verilen küçük kristal taneciklerin bulunduğu, yerçekimini ve yönelimi algılayan bir yapıdır; insan iç kulağındaki denge algılayıcılara işlevce benzetilir. Yazarlar, nabız bozukluğunun yerçekimi algılayıcılarının, sinir-kas sisteminin ya da bu iki sistemin birbirine bağlanışının anormal gelişmiş olabileceğini düşündürdüğünü yazıyor.
İkinci makale, rhopalium gelişimine odaklandı. Rhopalia sayısı iki grup arasında anlamlı biçimde değişmedi; ancak uzayda iyotla uyarılan yavrularda rhopalium başına statolit sayısı, fırlatmadan 8 saat sonra uyarılan yer kontrollerine göre daha yüksekti. Yapay deniz suyunda uzayda tutulan yavrularda ise statolit kaybı kontrollere göre belirgin biçimde artmıştı. Yani yapı olarak benzer görünen organın içeriği yerçekimsiz ortamdan etkilenmiş olabilir.
Bulgunun sınırları
Bu sonuçlar "kesin neden" değil, "ipucu" niteliğinde. Makaleler nabız bozukluğunu bu organlardaki gelişim sorununa bağlarken ifadelerini "düşündürüyor" biçiminde kuruyor; bozukluğun doğrudan rhopalium kusuruyla bağlantısı bu verilerle gösterilmiş değil. Ayrıca makale özetlerinde örnek sayıları verilmiyor; yüzdeler dokuz günlük bir uçuştan geliyor. NASA'nın Spacelab bilim sonuçları değerlendirmesi de bulguyu aynı temkinle özetliyor: biçim farkı yok, davranış farkı var.
Sırada ne vardı?
Spangenberg'in deneyi 1994'te Spacelab IML-2 görevinde (STS-65, 14 günü aşkın süre) yeniden uçtu. NASA'nın Spacelab bilim sonuçları değerlendirmesi, iki görevin bulgularını birlikte özetliyor: biçimde fark yok, yüzme ve nabız davranışında anormallik var. Denizanası yavrularının yerçekimi algılayıcıları, mikroyerçekiminin gelişimi nasıl etkilediğini küçük ve hızlı gelişen bir hayvanda görmek için kullanıldı. Açık kalan soru ise bu anormalliklerin tam olarak hangi yapıdan kaynaklandığı; makaleler bunu kesin biçimde yanıtlamıyor.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















