21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Uzayda gelişen denizanası yavrularında nabız bozukluğu yüzde 18,3 çıktı: 1991 deneyi

Columbia mekiğiyle 1991'de uzaya giden ay denizanası polipleri yavru verdi, ama uzayda gelişenlerin yüzde 18,3'ünde nabız bozukluğu görüldü; yerdeki kontrol grubunda oran yüzde 2,9'du.

Bilim ve AstrofizikAdvances in Space Research
Uzayda gelişen denizanası yavrularında nabız bozukluğu yüzde 18,3 çıktı: 1991 deneyi

1991'de Columbia mekiğiyle yörüngeye çıkan ay denizanalarının uzayda gelişen yavrularında, Dünya'daki kontrol grubuna kıyasla belirgin biçimde daha çok nabız (atım) bozukluğu görüldü. Deneyin sonuçlarını bildiren makaleye göre uzayda gelişen yavruların yüzde 18,3'ünde, yerde gelişenlerin ise yalnızca yüzde 2,9'unda düzensiz nabız saptandı. Fark yaklaşık altı kat. Bulgu yeni bir çalışma değil: Advances in Space Research dergisinde 1994'te yayımlanan makalelerden geliyor ve bugün yeniden gündeme taşındı. Yine de hayvanların yerçekimsiz ortamda nasıl geliştiğini anlamak için hâlâ başvurulan temel kayıtlardan biri.

Deney nasıl kuruldu?

Deney, Columbia'nın STS-40 görevinde, yalnızca biyolojiye ayrılmış ilk Spacelab uçuşu olan Spacelab Life Sciences 1 (SLS-1) kapsamında yapıldı. Görev 5 Haziran 1991'de başladı ve dokuz gün sürdü. Araştırmacı Dorothy B. Spangenberg'in ekibi (Eastern Virginia Tıp Fakültesi ve NASA Johnson Uzay Merkezi) Aurelia aurita türü ay denizanasının polip denen, deniz tabanına tutunan evresini uzaya gönderdi.

Ay denizanası, yaşam döngüsünde çiçeğe benzeyen polip evresinden serbest yüzen yavru evresine geçer. Polipler "strobilasyon" denen süreçte enine dilimlere ayrılır ve her dilim, ephyra adı verilen küçük bir denizanası yavrusuna dönüşür. Makaleye göre polipler 28 derecede iyot ya da tiroksin ile uyarıldı; uyarı fırlatmadan 48 saat önce, 24 saat önce ve fırlatmadan 8 saat sonra olmak üzere üç farklı zamanda verildi. Hayvanlar yapay deniz suyu dolu torbalarda ve optik olarak şeffaf kaplarda, sıcaklığı sabit tutulan bir dolapta taşındı; kaplardaki yüzüş hareketleri uçuş sırasında filme alındı.

Neler normal çıktı?

Araştırmacıların bildirdiğine göre uzayda da, yerde de yavru denizanaları oluştu. Kullanılan ışık ve elektron mikroskobu incelemelerinde uzayda gelişenlerin yapısı yerdekilere çok benziyordu; kol sayıları arasında anlamlı fark yoktu. Üstelik hiç uyarıcı verilmeyen iki grup da uzayda yavru üretti. Yazarlara göre bu, denizanalarının yavru oluşumu için gereken tiroksin benzeri hormonu (Jf-T4) mikroyerçekiminde de sentezleyebildiğini gösteriyor.

Nabız bozukluğu neyi gösteriyor?

Asıl fark davranışta ortaya çıktı. Denizanası yavruları, çan biçimli gövdelerini ritmik biçimde büzerek yüzer; bu ritmin düzgün olması için "rhopalium" denen kenar organlarının çalışması gerekir. Rhopalium, içinde statolit adı verilen küçük kristal taneciklerin bulunduğu, yerçekimini ve yönelimi algılayan bir yapıdır; insan iç kulağındaki denge algılayıcılara işlevce benzetilir. Yazarlar, nabız bozukluğunun yerçekimi algılayıcılarının, sinir-kas sisteminin ya da bu iki sistemin birbirine bağlanışının anormal gelişmiş olabileceğini düşündürdüğünü yazıyor.

İkinci makale, rhopalium gelişimine odaklandı. Rhopalia sayısı iki grup arasında anlamlı biçimde değişmedi; ancak uzayda iyotla uyarılan yavrularda rhopalium başına statolit sayısı, fırlatmadan 8 saat sonra uyarılan yer kontrollerine göre daha yüksekti. Yapay deniz suyunda uzayda tutulan yavrularda ise statolit kaybı kontrollere göre belirgin biçimde artmıştı. Yani yapı olarak benzer görünen organın içeriği yerçekimsiz ortamdan etkilenmiş olabilir.

Bulgunun sınırları

Bu sonuçlar "kesin neden" değil, "ipucu" niteliğinde. Makaleler nabız bozukluğunu bu organlardaki gelişim sorununa bağlarken ifadelerini "düşündürüyor" biçiminde kuruyor; bozukluğun doğrudan rhopalium kusuruyla bağlantısı bu verilerle gösterilmiş değil. Ayrıca makale özetlerinde örnek sayıları verilmiyor; yüzdeler dokuz günlük bir uçuştan geliyor. NASA'nın Spacelab bilim sonuçları değerlendirmesi de bulguyu aynı temkinle özetliyor: biçim farkı yok, davranış farkı var.

Sırada ne vardı?

Spangenberg'in deneyi 1994'te Spacelab IML-2 görevinde (STS-65, 14 günü aşkın süre) yeniden uçtu. NASA'nın Spacelab bilim sonuçları değerlendirmesi, iki görevin bulgularını birlikte özetliyor: biçimde fark yok, yüzme ve nabız davranışında anormallik var. Denizanası yavrularının yerçekimi algılayıcıları, mikroyerçekiminin gelişimi nasıl etkilediğini küçük ve hızlı gelişen bir hayvanda görmek için kullanıldı. Açık kalan soru ise bu anormalliklerin tam olarak hangi yapıdan kaynaklandığı; makaleler bunu kesin biçimde yanıtlamıyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar