Mangrovlar 2010'dan beri toparlanıyor: Landsat, kırk yıllık kaybın yönünü gösterdi
NASA Earth Observatory, Landsat görüntülerine dayanan çalışmayla mangrov ormanlarının 2010 dolaylarında net kayıptan net kazanca geçtiğini anlattı; Myanmar kıyısı en belirgin örnek.

NASA Earth Observatory'nin 13 Kasım'da yayımladığı yazıya göre, dünyanın mangrov ormanları 2010 dolaylarında uzun bir gerilemeyi geride bıraktı ve yeniden genişlemeye başladı. Bulgu, Tulane Üniversitesi'nden Zhen Zhang'ın başında olduğu ekibin Haziran 2026'da Science dergisinde yayımladığı çalışmaya dayanıyor. Ekip, kırk yıllık Landsat uydu arşivini tek bir veri setine dönüştürdü.
Mangrov, gelgitin etkilediği tropik ve yarı tropik kıyılarda tuzlu suya dayanan ağaçların oluşturduğu ormandır. Kıyıyı fırtınadan ve aşınmadan korur, balık, karides ve yengeç gibi canlılar için üreme alanı sağlar. NASA'nın aktardığına göre bu ormanlar ayrıca ciddi miktarda karbon depolar; bu yüzden yok oluşları iklim açısından da önem taşır.
Yöntem: 30 metrelik yıllık harita
Science makalesine göre ekip, 1984'ten 2023'e her yıl için 30 metre çözünürlükte mangrov alanı ve taç örtüsü haritası üretti. Yalnızca alanın büyüyüp küçülmesine değil, ormanın içinde kalan ağaç örtüsünün incelmesine ya da yoğunlaşmasına da baktılar. Böylece "orman kayboldu" ile "orman yerinde duruyor ama zayıfladı" ayrı ayrı sayılabildi.
Rakamlar ne söylüyor?
Makalede verilen tahminlere göre küresel mangrov alanı 1980'ler ile 2010 arasında yaklaşık 154.810 kilometrekareden 151.928 kilometrekareye indi; yani yaklaşık 2.900 kilometrekarelik net kayıp. Bu dönemde 12.657 kilometrekare mangrov yok olurken 9.775 kilometrekarelik yeni mangrov oluştu; yeni oluşan alan, brüt kaybın yüzde 77'sini dengeledi.
2010 sonrasında tablo tersine döndü. 2010 ile 2023 arasında 8.307 kilometrekare yeni mangrov kazanıldı, 6.275 kilometrekare kayboldu; sonuçta yaklaşık 2.000 kilometrekarelik net artış oldu ve 2023'te toplam alan 153.961 kilometrekareye ulaştı. Dört on yılın tamamına bakıldığında net kayıp yalnızca yaklaşık 849 kilometrekare, yani yüzde 0,5. Yazarlar bu değerin belirsizlik payının (artı eksi yüzde 1,4) sıfırı kapsadığını da belirtiyor; başka bir deyişle uzun vadeli toplam değişim, istatistiksel olarak "neredeyse sıfır" sayılabilir.
Myanmar: dönüşün en net görüldüğü yer
NASA'nın yazısı, dönüşün en belirgin olduğu yer olarak Myanmar kıyısını gösteriyor. Ülkede mangrov alanı 1980'ler ile 2010 arasında yüzde 28,6 azalmış; 2010'dan sonra ise yaklaşık yüzde 10 büyümüş. Makale, bu dönüşü açıklayan etkenleri sıralıyor: 2008'deki Nargis kasırgasının ardından artan farkındalık, 2014'te çıkan ulusal ağaç kesim yasağı, ağaçlandırma ve restorasyon çalışmaları ile çamurlu kıyı şeritlerinde doğal genişleme. Yazıdaki Landsat 5 ve Landsat 9 görüntüleri, Myeik bölgesinde Şubat 2010 ile Şubat 2026 arasında bazı kıyı kesimlerinde yeşil örtünün genişlediğini, bitişikteki açık tarım arazisinin ise daraldığını gösteriyor.
Herkes için aynı hikâye değil
Kayıp tüm bölgelerde bitmiş değil. Makaleye göre 1980'lerden 2010'a kadarki net kaybın yüzde 59,3'ü Güneydoğu Asya'da, yüzde 22,5'i Amerika kıtalarında yaşandı; Kalimantan, Sulawesi, Sumatra, Myanmar, Karayipler ve Brezilya'nın bazı kesimleri başlıca sıcak noktalar arasında. Güneydoğu Asya'da kayıp hızı 2005 sonrasında yavaşladı. Batı ve Orta Afrika ise ters yönde ilerliyor: yıllarca süren genişlemenin ardından bölge 2014 dolaylarında net kayba geçti; makale bunu özellikle Nijerya'daki hızlanan kayıplara bağlıyor. NASA'nın yazısı da Nijer Deltası'nı sürmekte olan kayıp alanları arasında anıyor.
Çalışma bir başka noktayı da vurguluyor: ağaç örtüsündeki bozulma (örneğin kasırgalarla incelen taç), tam kayıptan daha yaygın. Yine de ayakta kalan mangrovların büyük bölümü taç örtüsünü biriktirmeyi sürdürmüş; yani ormanlar yalnızca alan olarak değil, yoğunluk olarak da toparlanma eğilimi gösteriyor.
Önceki değerlendirmelerden farkı ve sınırları
Makale, bu sonucun daha önceki küresel değerlendirmelerle çeliştiğini de açıkça yazıyor; o çalışmalar kalıcı bir azalma bildirmişti. Yazarlara göre fark, kullanılan veriden doğuyor: bu çalışma, taç örtüsüne duyarlı optik Landsat görüntülerine dayanıyor, öteki ürün ise büyük oranda radar sinyallerini kullanıyor ve erken evre mangrov artışına daha az duyarlı. Yani bulguyu doğrulamak için bağımsız yöntemlerle yapılacak karşılaştırmalar önem taşıyor. Ayrıca yeni oluşan mangrovlar genç; makalenin vurguladığı gibi, karbon depolama ve kıyı koruma işlevlerini tam yerine getirmeleri zaman alacak.
Sırada ne var?
Tulane'dan Zhen Zhang, NASA'nın yazısında aktarılan açıklamasında genişlemenin yaklaşık üçte ikisinin mangrovların yeni alanları kolonileştirmesinden, kalan üçte birinin restorasyon ve yeniden büyümeden kaynaklandığını söylüyor. Zhang'a göre doğal genişleme ve yenilenme ile birleştiğinde korumanın ve ormansızlaşmayı yavaşlatmanın çok olumlu etkileri olabiliyor, ama bu durum rehavete kapı açmamalı. Makalenin sonucu da aynı yönde: ormansızlaşmayı durdurmak, küresel mangrov hedeflerine ulaşmanın önceliği olmaya devam ediyor. Açık soru, 2010 sonrasındaki bu kazancın iklim ve deniz seviyesi baskısı altında ne kadar sürebileceği.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















