21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Uydular ve Haberleşme

Puncak Jaya'da son buz: Landsat görüntüleri tropik buzulun akmayacak kadar küçüldüğünü gösterdi

NASA Yer Gözlemevi'nin 1988 ve 2026 Landsat görüntüleri, Endonezya'daki Puncak Jaya'da buzun 4,31 km²'den 0,09 km²'ye indiğini, kalan parçaların artık akmadığını gösteriyor.

Uydular ve HaberleşmeNASA Earth Observatory
Puncak Jaya'da son buz: Landsat görüntüleri tropik buzulun akmayacak kadar küçüldüğünü gösterdi

Endonezya'nın Yeni Gine adasındaki Sudirman Dağları'nda, Puncak Jaya zirvesinin yakınında kalan buz artık bir buzul gibi akamayacak kadar küçük parçalara bölünmüş durumda. NASA Yer Gözlemevi'nin bugün yayımladığı Landsat görüntü çifti, 1988 ile 2026 arasındaki farkı tek bakışta gösteriyor.

Sudirman Dağları, ekvatora yakın olup yıl boyu buz tutabilen az sayıdaki yerden biri. Bölge, Dünya'daki en geniş sıcak okyanus suyu havuzunun yanında yer alıyor ve buzulları buzun yıl boyu ayakta kalabileceği en sıcak koşullara çok yakın duruyor. Bilim insanları bu buzulları "maden ocağındaki kanarya" olarak tanımlıyor; yani iklim ısındığında ilk uyarıyı verecek yerler olarak görüyor. Venezuela'daki Humboldt Buzulu'nun kalıntıları, Peru'daki Quelccaya Buz Örtüsü ve Tanzanya'daki Kilimanjaro'nun buz alanları da aynı gruba giriyor.

Görüntü çifti ne gösteriyor?

NASA'nın açıklamasına göre sol görüntü 1988'de Landsat 5 uydusunun Tematik Haritalayıcı (TM) sensörüyle, sağ görüntü ise 19 Ekim 2026'da Landsat 9 uydusunun Operasyonel Kara Görüntüleyici (OLI) sensörüyle alındı. Yanlış renkli (false-color) görüntülerde buz açık mavi, çıplak kaya kahverengi, bulut beyaz, bitki örtüsü yeşil görünüyor. Yanlış renk, insan gözünün ayırt etmekte zorlanacağı buz ile kayayı birbirinden ayırmak için seçilen bir görüntüleme biçimi.

1988 görüntüsünde yüksek sırtların tepesi mavi buzla kaplı. 2026 görüntüsünde ise aynı sırtların büyük bölümünde kahverengi kaya açıkta ve geriye yalnızca birkaç küçük mavi parça kalmış.

Rakamlarla kayıp

Endonezya Meteoroloji, Klimatoloji ve Jeofizik Ajansı'ndan (BMKG) iklim bilimci Donaldi Permana'ya göre buzullar 1988'de yaklaşık 4,31 kilometrekarelik bir alanı kaplıyordu. Eylül 2025'te uydu ve havadan alınan verilere göre geriye yalnızca yaklaşık 0,09 kilometrekare kalmıştı. Bu, kabaca bir düzine futbol sahasına denk geliyor ve 1988'deki alanın yaklaşık yüzde 2'si demek. Aralık ayında planlanan bir hava taramasının 2026'daki durumu belirlemesi bekleniyor.

Buzulların kalınlığı da azaldı. East Northwall Firn üzerindeki ana izleme noktasında buz kalınlığı 2010'da 32 metreyken 2023'te 4 metreye düştü; Permana'nın aktardığına göre Kasım 2024'e gelindiğinde bu noktadaki buz tamamen yok olmuştu.

"İskambil kâğıdından ev" sorunu

Buzul inceldikçe parçalanıyor ve her yeni parça, erimenin başlayabileceği yeni açık kenarlar yaratıyor. Kayıp bu yüzden kendini hızlandırıyor. 2026 görüntüsünde buz kalıntılarının arasında yeni açığa çıkmış ana kaya seçiliyor. Bölgeye hâlâ kar yağıyor, ancak çıplak kayanın üzerinde yeterince uzun süre kalamadığı için yeni buza dönüşemiyor.

Maryland Üniversitesi'nden emekli buzulbilimci Chris Shuman, Puncak Jaya buzullarını uzun süredir uydu görüntülerinden izliyor. Shuman durumu "iskambil kâğıdından ev sorunu" olarak tanımlıyor: "Bu süreç bir kez başladı mı, geri dönüş yok gerçekten."

Bir buz kütlesinin buzul sayılabilmesi için genel olarak kendi ağırlığıyla yokuş aşağı akabilecek kalınlıkta olması ve karın erimeden daha hızlı biriktiği bir bölgesinin bulunması gerekiyor. Puncak Jaya'da kalan buz o kadar incelmiş ve o kadar küçük, durağan parçalara bölünmüş ki artık akmıyor. Permana'nın değerlendirmesi şöyle: yüksek rakımlı yarıklarda küçük buz kalıntıları sürüyor, ancak bunların etkin buzul olarak işlevi fiilen sona erdi.

El Niño hızlandırıyor

Geriye kalan buzun ne kadar dayanacağını zaman gösterecek. Yakın tarihli uydu çalışmaları ana buz alanlarının tamamen yok oluşunun 2030 civarında gerçekleşebileceğini düşündürüyor. Permana ise BMKG tahminlerine göre bu sürenin, devam eden El Niño'nun etkisiyle çok daha kısa olabileceğini belirtiyor.

Geçmiş El Niño yılları bu buzullara özellikle ağır vurdu. Hava ısındığında donma seviyesi zirvenin üzerine çıkıyor ve yağış kar yerine yağmur olarak düşüyor. Böylece güneş ışığını yansıtıp buzu koruyan taze beyaz kar azalıyor; koyu yüzeyler daha fazla ısı emiyor ve daha hızlı eriyor. 2015-2016 El Niño'sunda buz olağan hızın yaklaşık beş katı hızla inceldi ve tek yılda yaklaşık 5,3 metre kalınlık kaybetti. 2023-2024 El Niño'su yılda yaklaşık 2 ile 4 metrelik yeni bir hızlı incelme dönemi getirdi.

Sırada ne var?

Aralık'taki hava taraması, 2026 itibarıyla ne kadar buz kaldığına dair ilk sayısal tahmini verecek. Buzun son kalıntılarının ne zaman kaybolacağı ise büyük olasılıkla Landsat gibi uydu arşivlerinden izlenmeye devam edecek. Açık kalan soru, 2030 tahmininin mi yoksa BMKG'nin daha kısa süreli öngörüsünün mi gerçeğe yaklaşacağı.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  2. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde
  3. ESA, ClearSpace-1 için OHB ile 102 milyon avroluk sözleşme imzaladı: Proba-1 yakalanacak
  4. EarthCARE gösterdi: Yağmur, okyanus üzerindeki doğal güneşlik bulutları parçalıyor
  5. Landsat, Mississippi ovasında tarla ve ormanların su harcamasını tarla tarla ölçtü
  6. Atacama'da uydu çağının en kapsamlı çiçeklenmesi: El Niño yağmurları çölü renklendirdi

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar