Ölüm Yıldızı bir gezegeni gerçekten parçalayabilir mi? Bağlanma enerjisi ve Mimas
Star Wars'taki süper lazer Dünya boyutlu bir gezegeni dağıtmak için ne kadar enerji gerektirir? Hesap, Çar Bomba'nın yaklaşık bir katrilyon katını gösteriyor.

Star Wars'ın en bilinen sahnelerinden biri, Ölüm Yıldızı'nın süper lazeriyle bir gezegenin yok edilmesi. Yıldız Savaşları: Yeni Bir Umut filminde bu silah Alderaan gezegenini parçalıyor; Rogue One ise aynı silahın planlarının peşindeki hikâyeyi anlatıyor. Peki bu gerçek fizikte ne anlama gelir: bir gezegeni gerçekten parçalamak için ne kadar enerji gerekir?
Film ne gösteriyor?
Ölüm Yıldızı filmlerde bir uydu boyutunda, küre biçimli bir silah istasyonu. Yeni Bir Umut'ta süper lazerin hedefi olan gezegen parlak bir patlamayla dağılıyor. Filmler bu enerjinin kaynağını ve nasıl iletildiğini fizik diliyle anlatmıyor; bu yüzden hesabı kendimiz yapmamız gerekiyor.
Gerçek bilim ne diyor?
Bir gezegeni parçalara ayırıp parçaların birbirinden sonsuza kadar uzaklaşabilmesi için, onu bir arada tutan kütleçekimi enerjisinin aşılması gerekir. Buna kütleçekimsel bağlanma enerjisi denir. Her yerde aynı yoğunlukta olan bir küre için bu enerji 3GM²/5R formülüyle hesaplanır; burada G kütleçekim sabiti, M kütle, R yarıçaptır.
NASA'nın Dünya veri sayfasına göre Dünya'nın kütlesi 5,9722×10²⁴ kg, ortalama yarıçapı 6.371 kilometre. Bu değerlerle homojen küre varsayımında bağlanma enerjisi yaklaşık 2,2×10³² joule çıkıyor. Gerçek Dünya'da çekirdek çok daha yoğun olduğu için gerçek değer bundan bir miktar yüksek; ama büyüklük mertebesi değişmiyor.
Bu sayıyı hayal etmek için iki karşılaştırma yapalım. Tarihte patlatılmış en büyük nükleer silah olan Çar Bomba'nın verimi 50 megaton, yani yaklaşık 2,1×10¹⁷ joule. Dünya'yı dağıtmak için gereken enerji bunun kabaca bir katrilyon (10¹⁵) katı. NASA'nın Güneş veri sayfasına göre Güneş'in ışıma gücü 3,828×10²⁶ watt; yani Güneş'in bütün ışımasının yaklaşık 6,8 günlük toplamı bu enerjiye denk geliyor. Başka bir deyişle Ölüm Yıldızı'nın tek atışı, bir yıldızın bir haftalık çıktısına yakın bir enerjiyi tek hamlede aktarmak zorunda.
Enerji tek sorun değil
Bu hesap yalnızca alt sınırı verir. Silahın enerjisinin tamamı gezegenin parçalarına kinetik enerji olarak aktarılmaz; bir kısmı ısıya ve ışımaya gider. Üstelik enerjinin gezegenin içine kadar işlemesi gerekir; yüzeyde soğurulan bir ışın öncelikle kabuğu ısıtır. Dolayısıyla gerçek enerji ihtiyacı yukarıdaki değerden büyük olurdu.
Bir de güç sorunu var. Filmlerdeki gibi bu enerjinin yalnızca on saniye gibi kısa bir sürede aktarıldığını varsayalım (süre tamamen örnek bir varsayımdır). O zaman gereken güç yaklaşık 2,2×10³¹ watt eder; bu, Güneş'in ışıma gücünün yaklaşık 58 bin katıdır. Enerji ne kadar uzun sürede aktarılırsa güç ihtiyacı o kadar düşer, ama gezegen de o sürede kendi kütleçekimiyle yeniden toparlanabilir; bu yüzden pratikte enerjinin hızlı ve gezegenin tamamına dağıtılarak iletilmesi gerekir.
Küçük bir uyduyu dağıtmak bile zor
Ölçeği küçültünce de tablo değişmiyor. NASA'nın Satürn uyduları veri sayfasına göre Mimas'ın kütlesi yaklaşık 3,79×10¹⁹ kg, boyutları ise 208×197×191 kilometre. Aynı homojen küre formülüyle ve ortalama yarıçap olarak yaklaşık 199 kilometre alınarak yapılan kaba bir hesap, Mimas'ın bağlanma enerjisinin yaklaşık 2,9×10²³ joule olduğunu veriyor. Bu, Çar Bomba'nın enerjisinin yaklaşık 1,4 milyon katı. Dünya'nın bağlanma enerjisi ise Mimas'ınkinin yaklaşık 770 milyon katı.
Yani çapı 400 kilometreden küçük bir uyduyu bile dağıtmak, insanlığın şimdiye dek patlattığı en büyük silahın milyonlarca katı enerji istiyor. Gezegen ölçeğinde bu oran, kütle ve yarıçap büyüdükçe hızla artıyor: bağlanma enerjisi kütlenin karesiyle orantılı, yarıçapla ters orantılı.
Gerçek bir "Ölüm Yıldızı" gökyüzünde var
Satürn'ün uydusu Mimas, Cassini görüntülerinde Ölüm Yıldızı'na şaşırtıcı biçimde benziyor. NASA'nın açıklamasına göre uydunun ortalama çapı yaklaşık 394 kilometre; yüzeyindeki Herschel Krateri ise 130 kilometre genişliğinde, yani uydunun çapının yaklaşık üçte biri. Kraterin duvarları yaklaşık 5 kilometre, orta tepesi ise yaklaşık 6 kilometre yüksekliğinde. NASA, düşük yoğunluğu nedeniyle Mimas'ın neredeyse tamamen su buzundan oluştuğunu belirtiyor.
NASA'nın Cassini görüntü açıklamalarından birinde, kraterin oluştuğu çarpışmanın Mimas'ı büyük olasılıkla neredeyse parçaladığı belirtiliyor. Yani doğa, Ölüm Yıldızı'na benzeyen bir yüzey şekli üretti, ama bunu bir silahla değil, bir çarpışmayla yaptı.
Nerede haklı, nerede değil?
- Haklı: Bir gezegeni parçalamak, kütleçekimini yenmek demek ve bu çok büyük bir enerji gerektiriyor.
- Haksız: Gereken enerji, bilinen en büyük nükleer silahın yaklaşık bir katrilyon katı; bir yıldızın bir haftalık ışımasına yakın.
- Belirsiz: Filmler enerji kaynağını ve iletim biçimini açıklamıyor; bu nedenle fizik açısından değerlendirilemiyor.
Sonuç olarak Ölüm Yıldızı fizik kurallarını zorlayan bir hayal ürünü; ama Mimas gibi gerçek gök cisimleri, çarpışmaların bir uydunun yüzeyinde ne kadar büyük izler bırakabileceğini gösteriyor. Aynı konuya başka bir açıdan bakmak isteyenler için Armageddon'daki gibi bir asteroit nükleer bombayla bölünebilir mi? yazımız asteroit ölçeğindeki aynı soruyu ele alıyor.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















