Observation: oynanışı ve oyundaki gerçek Satürn altıgeni, ISS yaşam destek bilimi
No Code'un 2019 tarihli gerilim oyununda bir uzay istasyonunun yapay zekâsını oynarsınız. Oynanışı ve oyundaki ISS, yaşam destek, Satürn altıgeni bilimini gerçek verilerle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Keşif / bulmaca
- Çıkış yılı
- 2019
- Geliştirici
- No Code (bugünkü adıyla Screen Burn Interactive)
- Yayıncı
- Devolver Digital
- Platformlar
- PC (Windows), PlayStation 4, Xbox One
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Observation, İskoç stüdyo No Code'un (bugünkü adı Screen Burn Interactive) geliştirdiği, Devolver Digital'in yayımladığı bir bilim kurgu gerilim oyunudur. 21 Mayıs 2019'da PlayStation 4 ve Windows için çıktı; Steam'e bir yıl sonra geldi. Oyunun sıradışı yanı bakış açısı: Dünya'nın yörüngesindeki bir uzay istasyonunun yapay zekâsı olan S.A.M.'i (Systems Administration & Maintenance) oynarsınız. Kameralardan, kapılardan ve istasyonun sistemlerinden başka bir "bedeniniz" yoktur.
Observation ne anlatıyor?
Hikâye 2026'da geçiyor. Gizemli bir olay sonrası istasyonun enerjisi kesilir, mürettebat ortada yoktur ve tıp subayı Dr. Emma Fisher, S.A.M.'i yeniden başlatarak ne olduğunu anlamaya çalışır. Oyunun tanıtımında öne çıkan unsur, Satürn'ün kuzey kutbundaki altıgen bulut düzeniyle bağlantılı gizemdir. Olayların nasıl geliştiği oyunun sürprizi; bu yazıda anlatmıyoruz. Soru ise baştan belli: S.A.M. kim, ona kim komut veriyor ve neden hâlâ çalışıyor?
Nasıl oynanır?
Observation bir aksiyon oyunu değil; bir bulmaca ve anlatı macerası. Ekranda gördüğünüz her şey, istasyonun kamera ve sensörlerinden gelen görüntülerdir. Emma size bir görev verir, siz de doğru kamerayı bulur, doğru sistemi açar, doğru kapıyı kilitler ya da kilidini açarsınız.
- Kameralar: Modüller arasında kamera değiştirir, görüntüyü döndürür, yakınlaştırır ve odalarda arama yaparsınız.
- İstasyon sistemleri: Kapakları, güvenlik sistemlerini ve elektronik kontrollü ekipmanı yönetirsiniz.
- Genişleyen arayüz: Başta yalnızca mürettebatın bulunduğu bölüme erişirsiniz; S.A.M. modüller arasında ilerledikçe arayüz de büyür.
- Küresel sondalar: Oyunun ilerleyen kısmında, küre biçimli sondalarla istasyonun dışı dahil zorlu ortamlarda serbestçe hareket edebilirsiniz.
- Raporlama: Bulduklarınızı Emma'ya iletirsiniz; yani çoğu zaman bir kâşif gibi değil, bir asistan gibi davranırsınız.
Ağırlık, dikkatle izlemek ve düşünmek üzerinde. Eleştirmenler oyunun sürükleyici hikâye anlatımını ve kendine has, "düşük teknolojili" bilim kurgu estetiğini beğendi. Silah ya da düşman yok; gerilim, izlediğiniz şeyi doğru yorumlayıp yorumlayamadığınızdan geliyor.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=FW3zuScqSHU
Oyundaki bilim
Observation, gerçek uzay istasyonlarından esinlenmiş bir ortamı kurgusal bir olay örgüsüne bağlıyor. Hangi kısımlar gerçeğe yakın, hangileri bilimden kopuk, bunu iki ayrı konuda ele almak mümkün: istasyonun kendisi ve Satürn.
Gerçek bir istasyonun nasıl çalıştığı
Oyundaki modüler yapı, Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) benziyor. NASA'ya göre ISS yaklaşık saniyede 8 kilometre (saniyede beş mil) hızla Dünya'nın çevresinde yaklaşık 90 dakikada bir tur atıyor, günde 16 gün doğumu ve batımı yaşıyor. İstasyon uçtan uca 109 metre, kütlesi yaklaşık 420 ton; yedi kişilik bir ekip Kasım 2000'den beri kesintisiz orada yaşıyor. Modüller için ISS'in modülleri, içeriği görmek için Uluslararası Uzay İstasyonu'nun içi sayfalarına bakabilirsiniz.
İstasyonu ayakta tutan şey yaşam destek sistemidir. NASA'nın ISS'teki sistemi idrar, ter ve nefesteki nem dahil atık suyu yeniden suya çeviriyor ve su geri kazanımında yüzde 98'e ulaştığını duyurdu. Oyundaki enerji kesintisi, bu sistemlerin neden vazgeçilmez olduğunu hissettiren bir gerilim kaynağı. ISS'te de elliden fazla bilgisayar istasyonun sistemlerini denetliyor.
Peki istasyonu yöneten bir "S.A.M." var mı? Hayır. ISS, yer kontrol merkezleri ve astronotlarca yönetiliyor. Bununla birlikte yapay zekâ uzaya girmiş durumda: Airbus, IBM ve Alman Havacılık ve Uzay Merkezi (DLR) işbirliğiyle yapılan, yaklaşık 32 cm çapında küre biçimli CIMON, 29 Haziran 2018'de ISS'e gönderildi. Ses komutlarıyla çalışıyor, astronotlara yordam adımlarını gösteriyor, 14 pervaneyle havada hareket ediyor ve konuşmadan duygu durumunu çözümleyebiliyordu. Ama CIMON bir yardımcıdır; istasyonun kontrolü onda değil. Bilinç sahibi bir yapay zekâ ise bugün bilimsel bir olgu değil, kurgu konusu (kurgudaki ünlü örneği için HAL 9000).
Satürn ve altıgen
Satürn'ün kuzey kutbundaki altıgen gerçek bir olgu ve oyunun en güçlü bilimsel çıpası. NASA'ya göre yaklaşık 30.000 kilometre genişliğinde ve saatte yaklaşık 322 kilometre hızla akan dalgalı bir jet akımı. Voyager görüntülerinde 1981'de fark edildi; Cassini 2006'da ayrıntılı gözlemler yaptı. Kenarları yaklaşık 14.500 kilometre uzunluğunda, yüksekliği yaklaşık 300 kilometre ve dönme süresi yaklaşık 10 saat 39 dakika; boylam olarak sabit duruyor. Oxford'daki laboratuvar deneyleri, hızlı dönen sıvı tanklarında rüzgâr hızı geçişlerinin üç ila sekiz köşeli çokgenler oluşturabildiğini, en sık altıgenin çıktığını gösterdi. 2012 ile 2016 arasında rengi maviden altın sarısına döndü; muhtemelen mevsimsel güneş ışığının oluşturduğu sis yüzünden. Yani altıgen için doğal bir akışkan açıklaması var; oyundaki gizem ise kurgudur. Gezegen hakkında ayrıntı: Satürn.
Satürn, Güneş'ten 9,5 astronomik birim, yaklaşık 1,4 milyar kilometre uzakta. Ters kare yasasıyla yapılan basit bir hesap, oraya ulaşan güneş ışığının Dünya'dakinin yaklaşık yüzde 1'i kadar olduğunu gösteriyor; bu yüzden Cassini gibi araçlar güneş paneli yerine üç plütonyumlu radyoizotop üreteci taşıdı. Cassini 15 Ekim 1997'de fırlatıldı, Venüs, Dünya ve Jüpiter'in yanından geçerek 1 Temmuz 2004'te Satürn yörüngesine girdi; yolculuk 6 yıl 261 gün sürdü. Bu mesafede radyo sinyali yer ile araç arasında tek yönde 68-84 dakikada gidiyor; yani bir soru ile yanıtı arasında iki-üç saat geçebiliyor. Satürn'ün 2025 Mart'ı itibarıyla 274 doğrulanmış uydusu var; Cassini'nin Enceladus'ta su buharı fışkırmaları bulması bu uydulardan bazılarını yaşam arayışının hedefi yaptı (Enceladus, Titan). Satürn mesafesinde bir istasyonun Dünya'dan anlık yönetilmesi bu yüzden mümkün olmaz; otonom çalışması gerekirdi.
Neyi basitleştiriyor?
İstasyonun Satürn çevresine nasıl vardığı oyunun kendi sırrı ve bilimle açıklanacak bir şey değil; gerçek dünyada Cassini bile yolu yaklaşık yedi yılda aldı ve gezegenlerin çekimini kullandı. Ayrıca gerçek istasyonlarda iletişim ve denetim büyük ölçüde insanlar ve yer kontrol merkezleri aracılığıyla yürür; S.A.M. gibi tek bir yapay zekânın her kamerayı ve her kapağı yönetmesi kurgusal bir ayrıcalıktır. Küçük enkaz parçalarının tehlikesi ise gerçek ve ciddi (mikrometeoroit sayfası bu konuda bilgi veriyor).
Geliştirme hikâyesi ve ödüller
No Code'u 2015'te, Alien: Isolation'da kullanıcı arayüzü tasarımcısı olarak çalışmış Jon McKellan kurdu. Ekip, Unity motoruyla yaklaşık 25 ay çalıştı; Alien: Isolation'dan bazı sanatçılar ve seslendirme sanatçıları projeye döndü. Stüdyo bundan önce 2017'de Stories Untold ile tanınmıştı. McKellan'ın aktardığına göre fikir, Alien (1979) filmindeki yaratığa onun gözünden bakmak ve bilinç kazanmış bir makinenin neler hissedebileceğini düşünmekten çıktı.
Oyun, 2019'da British Academy Scotland ödüllerinde En İyi Oyun seçildi; 2020'deki 16. British Academy Games Ödülleri'nde ise "British Game" (İngiliz Oyunu) kategorisini kazandı. Eleştirmenler hikâye anlatımını ve alışılmadık bakış açısını övdü.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Observation PC'de (Windows), PlayStation 4'te ve Xbox One'da oynanabiliyor. İlk yıl PC'de Epic Games Store'a özel çıktı; Steam sürümü Mayıs 2020'de, Xbox One sürümü Haziran 2020'de geldi. Türkçe desteği yok: Steam'deki dil listesinde İngilizce (seslendirmeli), Fransızca, Almanca, İspanyolca, Japonca, Korece, Brezilya Portekizcesi, Rusça, Çince ve İtalyanca var; Türkçe yok. Oyun ücretli, tek oyunculu ve tek seferlik satın alınan bir yapım.
Kimlere uygun? Benzer oyunlar
Hikâye ağırlıklı, atmosferik ve yavaş tempolu oyunları sevenlere, uzay istasyonu ortamına ve yapay zekâ konusuna ilgi duyanlara uygun. Hızlı refleks, savaş ya da geniş bir dünyada özgürce gezmek isteyenlere göre değil. Uzay temalı keşif ve gizem oyunlarından Outer Wilds ve Out There aynı çizgide; istasyon kazaları ve yörünge tehlikeleri için Gravity'deki gibi uzay istasyonunda yangın çıkarsa ne olur? yazısı ilginizi çekebilir.
Benzer oyunlarTümü →
The Turing Test: oynanışı ve oyundaki gerçek Europa, Turing testi, radyasyon bilimiBulkhead2016 · PC (Windows), Xbox One, PlayStation 4, Nintendo Switch
Deliver Us Mars: oynanışı ve oyundaki gerçek Mars çekimi, MOXIE bilimiKeokeN Interactive2023 · PC, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S
Deliver Us The Moon: oynanışı ve oyundaki gerçek helyum-3, Ay yüzeyi bilimiKeokeN Interactive2018 · PC, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S, Nintendo Switch
The Dig (1995): oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, DART, mekik bilimiLucasArts1995 · PC (MS-DOS; Steam'de Windows ve Mac), Macintosh
Space Quest: oynanışı ve oyundaki gerçek uzay çöpü, zaman yolculuğu bilimiSierra On-Line (Mark Crowe, Scott Murphy)1986 · PC (DOS, Windows), Macintosh, Amiga, Atari ST, Apple II
The Expanse: A Telltale Series: oynanışı ve oyundaki gerçek Kuşak, sıfır yerçekimi bilimiTelltale Games, Deck Nine2023 · PC (Windows), PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S, Nintendo Switch (2026)
























