Master of Orion (1993): oynanışı ve oyundaki gerçek terraforming, yaşanabilir bölge bilimi
Master of Orion, 4X türünün öncülerinden sıra tabanlı bir uzay stratejisidir. Oyunu, gezegen kolonileştirme, terraforming ve yıldızlar arası mesafelerin gerçek bilimiyle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Strateji
- Çıkış yılı
- 1993
- Geliştirici
- SimTex
- Yayıncı
- MicroProse (1993); Wargaming Labs (güncel Steam sürümü)
- Platformlar
- MS-DOS, Mac OS; bugün PC (Windows, macOS, Linux)
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Master of Orion, 1993'te SimTex'in geliştirdiği ve MicroProse'un MS-DOS için yayımladığı, sıra tabanlı bir uzay stratejisi oyunudur. Oyuncu galaksiye dağılmış bir uygarlığı yönetir: yeni yıldız sistemleri keşfeder, gezegenleri kolonileştirir, teknoloji araştırır, gemi tasarlar ve rakip uygarlıklarla ya savaşır ya da pazarlık eder. Kendisinden sonra gelen pek çok uzay stratejisinin yolunu açtığı için tür tarihinin kilometre taşlarından biri sayılır. Bu yazıda oyunun nasıl çalıştığını, nasıl ortaya çıktığını ve asıl olarak gezegen kolonileştirme, terraforming ve yıldızlar arası uzaklıklar gibi fikirlerin gerçek bilimle nerede örtüştüğünü anlatıyoruz.
Master of Orion ne anlatıyor?
Oyunda hikâye, bir senaryodan çok bir kurulumdur. Her oyun rastgele üretilen bir galakside başlar; oyuncu on uygarlıktan birini seçer ve elinde bir ana gezegen, bir koloni gemisi ve iki keşif gemisi vardır. Hedef, ya bütün rakipleri ortadan kaldırmak ya da galaktik bir oylamayı kazanarak barışçıl birleşmeyi sağlamaktır. Galakside, kadim bir uygarlığın "taht dünyası" olduğu söylenen ve güçlü bir koruyucu gemiyle savunulan Orion adlı bir gezegen de bulunur. Hikâyeyi önceden bilmek gerekmez; oyunun asıl heyecanı, kendi hikâyenizi kurmanızdır.
Nasıl oynanır?
Master of Orion, bu türün erken ve en etkili örneklerinden biridir. Oyunda dört temel eylem vardır: keşfet, genişle, kaynakları kullan ve rakibi yok et. Bu dört fiil, İngilizcedeki dört "X" harfiyle "4X" adını türe kazandırdı; Computer Gaming World dergisinden Alan Emrich 1993'teki bir ön incelemede oyunun türünü bu terimle özetledi.
Oyun, bilgisayara karşı oynanır; ilk oyunda çok oyunculu mod yoktur. Galaksinin boyutunu, rakip sayısını ve zorluğu seçersiniz; haritayı yazılım rastgele oluşturur. Her yıldız sisteminde en çok bir kolonileştirilebilir gezegen vardır, bazılarında hiç yoktur. Gezegenin büyüklüğü başlangıç nüfus kapasitesini, mineral zenginliği sanayi verimini, yaşanabilirlik ise nüfus artış hızını belirler. Her koloninin üretimi bir dizi kaydırıcıyla gemi yapımı, gezegen savunması, fabrika, ekoloji ve araştırma arasında paylaştırılır.
Teknoloji altı bağımsız alana ayrılır: Bilgisayarlar, İnşaat, Kuvvet Alanları, Gezegen Bilimi, Taşıt İtkisi ve Silahlar. Tasarımcılar teknolojiyi başarının en önemli unsuru olarak görür. Bir alanda ilerledikçe o alandan gelen bileşenler küçülür ve ucuzlar; oyun buna "minyatürleştirme" der. Gemileri dört gövde boyutundan seçerek ve çeşitli bileşenlerle donatarak siz tasarlarsınız (aynı anda en çok altı tasarım kullanılabilir). Savaş her zaman bir gezegenin yörüngesinde gerçekleşir; açık uzayda düşman filosunu yakalamak mümkün değildir. Çatışmayı elle yönetebilir ya da bilgisayara bırakabilirsiniz; Vikipedi'ye göre savaşlar çoğunlukla taktikten çok sayı ve teknolojiyle kazanılır.
Diplomasi de geniş: hediyeler, teknoloji takasları, ticaret anlaşmaları, saldırmazlık ve ittifak antlaşmaları. Her yapay zekâ liderinin bir kişiliği ve hedefi vardır (örneğin yayılmacı ya da barışçı bir teknoloji meraklısı), ve oyuncunun geçmiş davranışlarını hatırlar. Yani bir antlaşmayı bozarsanız, ileride ittifak kurmak zorlaşır.
Oyundaki bilim
Master of Orion bir bilim simülasyonu değil, bir strateji oyunudur; ama temel fikirlerinin çoğu gerçek astronomi ve gezegen biliminin bildiğiyle karşılaştırılabilir. Aşağıda hangi fikrin nerede doğru, nerede bilerek basitleştirilmiş olduğunu ayırıyoruz.
Gezegenleri yaşanabilir kılmak: yaşanabilir bölge
Oyunda gezegenler yedi normal ve altı düşmanca türe ayrılır; düşmanca olanları kolonileştirmek giderek daha gelişmiş teknoloji ister. Gerçek bilim de benzer bir sıralama yapar: NASA'nın tanımına göre "yaşanabilir bölge", bir yıldızdan, gezegen yüzeyinde sıvı suyun var olabileceği uzaklıktır; çok sıcak ya da çok soğuk gezegenler bu aralığın dışında kalır. Oyunun basitleştirdiği nokta, yıldız başına en çok bir gezegen koymasıdır; Güneş Sistemi'nin kendisi sekiz gezegenden oluşuyor ve ötegezegen araştırmaları, NASA'ya göre 6.000'den fazla onaylı gezegenle çok çeşitli sistemler gösteriyor. Ayrıntı için kırmızı cüceler ve tayf türleri yazılarına bakabilirsiniz; yıldızlar yüzey sıcaklığına göre O, B, A, F, G, K ve M harfleriyle sınıflandırılır (O en sıcak, M en soğuk).
Terraforming: gezegeni dönüştürmek
Oyun, üç yolla gezegenleri iyileştirmenize izin verir: terraforming (nüfus kapasitesini artırma), toprak zenginleştirme ve atmosferik dönüşüm. Oyundaki terraforming, her teknoloji seviyesinde nüfus kapasitesini sabit bir miktar artıran bir sayıdır ve en çok 120 birime ulaşır; gerçeklik bundan çok daha zordur. NASA'nın finanse ettiği ve 30 Temmuz 2018'de Nature Astronomy'de yayımlanan bir çalışmada, Colorado Üniversitesi'nden Bruce Jakosky ile Kuzey Arizona Üniversitesi'nden Christopher Edwards, Mars'ta atmosferi kalınlaştırmaya yetecek, ulaşılabilir yeterli karbondioksit bulunmadığını gösterdi. Mars atmosferinin basıncı Dünya'nınkinin yüzde 1'inden azdır (yaklaşık yüzde 0,6) ve yüzeyde sıvı suyun kalıcı olması için Dünya'nın toplam atmosfer basıncına benzer bir karbondioksit basıncı gerekir. Araştırmacılar, bugünkü teknolojiyle Mars'ın terraforming'inin mümkün olmadığı sonucuna vardı. Oyunda bir teknolojiyi araştırıp gezegeni dönüştürmek birkaç turluk bir iştir; gerçekte bu, bugünkü teknolojiyle mümkün görünmüyor. Terraforming yazımıza bakabilirsiniz.
Mesafeler ve hız
Gemileriniz, menzilindeki herhangi bir yıldıza gidebilir. Gerçek uzaylar çok daha geniştir: Güneş'e en yakın yıldız Proxima Centauri, Gaia verilerine göre yaklaşık 4,25 ışık yılı uzaktadır. NASA'ya göre Voyager 1, Ağustos 2024'te Güneş'e göre saniyede yaklaşık 17,0 km hızla gidiyordu; bu hızla 4,25 ışık yılı, kendi hesabımıza göre yaklaşık 75 bin yıl sürer. Oyun bu sorunu, gemilerin yıldızlar arasında birkaç turda ilerlemesine izin vererek çözer; gerçek fizikte ışıktan hızlı yolculuk fikri yalnız kuramsal olarak vardır (Alcubierre sürücüsü) ve ışık hızı hâlâ aşılamayan bir sınır. Savaşların hep gezegen yörüngesinde geçmesi ise, savaşı sadeleştiren bir tasarım tercihidir.
Yaşamın biçimleri
Oyundaki uygarlıklardan Silikoidler, adı gibi silisyuma dayalı bir yaşam biçimini hatırlatır ve en düşmanca gezegenleri bile kolonileştirebilir. Gerçek bilimde bu, tartışılan bir olasılıktır: Vikipedi'ye göre Dünya'daki bilinen bütün canlılar karbon bileşiklerini kullanır, silisyum ise karbonun yerine geçebilecek varsayımsal bir alternatif olarak çok konuşulur çünkü karbon gibi dört bağ yapar. Bunun kanıtı yoktur; oyunun fikri gerçek bir bilimsel tartışmadan esinlenir ama bir keşfi yansıtmaz.
Bilerek basitleştirilenler
- Nüfus, fabrika ve araştırma, kaydırıcılarla anında yönlendirilebilen soyut sayılardır.
- Gezegen dönüşümü birkaç turda tamamlanır; gerçekte bu süreç bugünkü teknolojiyle mümkün görünmüyor.
- Yıldızlar arası yolculuk birkaç turda tamamlanır; gerçek mesafeler bunun çok ötesindedir.
Geliştirme hikâyesi
Oyun, SimTex'in Steve Barcia'nın yönettiği daha önceki bir prototipinden, "Star Lords"tan doğdu. Barcia, Star Lords'u MicroProse'a ve oyun gazetecisi Alan Emrich'e gösterdi; Emrich ve Tom Hughes tasarımı olgunlaştırmaya yardım etti ve ikisi sonradan oyunun strateji kılavuzunu yazdı. Prototip hiç satışa çıkmadı; 2001'de, Master of Orion III'ün tanıtımı kapsamında, belgesiz ve kopya korumasız olarak ücretsiz yayımlandı. Star Lords'un grafikleri ve arayüzü daha basitti; araştırma yönlendirilemiyordu ve yeni gezegenleri kolonileştirmek için koloni gemisi yerine nakliye gemileri kullanılıyordu. Nihai oyun 1993'te MicroProse tarafından MS-DOS için çıktı; Mac OS sürümü 1995'te Take-Two Interactive'in GameTek aracılığıyla yayımlandı. Temmuz 2013'te Wargaming, Atari'nin iflas sürecinde Master of Orion markasını satın aldı; 25 Ağustos 2016'da markayı yeniden yorumlayan Conquer the Stars çıktı.
Etkisi ve ödülleri
Oyun hem eleştirmenlerden hem oyunculardan güçlü bir karşılık gördü. Computer Gaming World'ün Aralık 1993 incelemesi oyunu "Yılın Oyunu" adayı olarak nitelendirdi; Computer Games Strategy Plus onu 1993'ün en iyi strateji oyunu seçti ve Computer Gaming World, Haziran 1994'te "Yılın Strateji Oyunu" ödülünü verdi. Daha sonraki listelerde de yer aldı: Computer Gaming World 1996'da tüm zamanların 33. en iyi oyunu, PC Gamer 1998'de 45. en iyi bilgisayar oyunu, IGN ise 2003'te 98. en iyi oyun olarak sıraladı; GameSpy 2001'de oyunu Şöhret Salonu'na aldı. Geçmişe dönük incelemelerde Allgame, GameSpot ve IGN, oyunu uzay temalı sıra tabanlı stratejilerin ölçüt oyunu olarak gördü.
Oyun, ilk "4X" olarak anılan oyunlardan biridir ve türün kurallarını şekillendirdi. Stellaris ekibi, oyunlarını kısmen Master of Orion serisine dayandırdığını, ama 90'lardan kalma eski formülleri geride bırakmanın da önemli olduğunu söylemiştir. Yazar George R. R. Martin da en çok oynadığı oyunlar arasında Master of Orion'u anmıştır. Serinin üç ticari devam oyunu var: Master of Orion II: Battle at Antares, Master of Orion III ve Master of Orion: Conquer the Stars; bazı oyuncular hâlâ ilk oyunu serinin en iyisi sayıyor.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Orijinal oyun MS-DOS için (1993) çıktı ve 1995'te Mac OS'a taşındı. Bugün Steam'de Master of Orion 1 adıyla Windows, macOS ve Linux için satılıyor; mağaza sayfasında geliştirici SimTex, yayıncı Wargaming Labs olarak görünüyor. Steam'e göre oyun İngilizce, Fransızca ve Almanca destekliyor; Türkçe arayüz ya da altyazı yok. Oyun ücretlidir; fiyat bilgisi için mağaza sayfasına bakın.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Sıra tabanlı stratejiyi, teknoloji ağacını ve "bir tur daha" hissini seven oyuncular için uygun; 90'ların arayüzü ve yavaş temposu yeni gelenlere zor gelebilir. Daha modern bir uzay stratejisi için Stellaris sayfamıza, uzay evrenini daha yakından görmek isteyenler için Elite Dangerous ve Universe Sandbox sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
Benzer oyunlarTümü →
Spore: oynanışı ve oyundaki gerçek evrim, Drake denklemi, terraform bilimiMaxis2008 · PC (Windows), Mac OS X
Pax Imperia: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, ötegezegen bilimiHeliotrope Studios (ilk oyun: Changeling Software)1997 · PC (Windows), Macintosh
Imperium Galactica II: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşanabilir bölge, terraform bilimiDigital Reality1999 · PC (Windows, macOS, Linux), iOS
Outpost 2: Divided Destiny: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit, Mars terraforming bilimiDynamix1997 · PC (Windows)
NEBULOUS: Fleet Command: oynanışı ve oyundaki gerçek radar, ısı, uzay savaşı bilimiEridanus Industries2022 · PC (Windows)
Starsector: oynanışı ve oyundaki gerçek solucan deliği, Samanyolu kolu, ısı bilimiFractal Softworks2011 · PC (Windows, macOS, Linux)
























