Proxima Centauri

Proxima Centauri, Güneş dışında bize en yakın yıldızdır: 4,2465 ± 0,0003 ışık yılı (1,30197 parsek) uzaklıkta, Centaurus takımyıldızı yönünde. Adı Latince “en yakın” anlamına gelir ve hak edilmiş bir addır — ama bu yakınlık onu görünür kılmaz. Görünür kadiri 10,43 ile 11,11 arasında değişir, yani çıplak gözle görülemez; keşfi için teleskop gerekmiştir.

Proxima, evrenin en yaygın yıldız türünün örneğidir: M5,5Ve tayf türünde bir kırmızı cüce. Kütlesi Güneş'in yalnızca 0,1221 ± 0,0022 katı, yarıçapı 0,1542 ± 0,0045 katıdır. Yüzey sıcaklığı 2.992 K dolayındadır; bolometrik ışıtması Güneş'in 0,001567 katı, görünür ışıktaki ışıtması ise yalnızca 0,00005 katıdır. Yani enerjisinin neredeyse tamamını kızılötesinde yayar.

Keşif

Proxima Centauri'yi 1915'te Johannesburg'daki Union Gözlemevi'nde çalışan İskoç gökbilimci Robert Innes saptadı. Yıldızın gökyüzündeki hızlı öz hareketi, onun çok yakın olması gerektiğini gösteriyordu; sonraki paralaks ölçümleri bunu doğruladı ve Proxima, o günden beri “en yakın yıldız” unvanını elinde tutuyor.

Alpha Centauri sisteminin üçüncü üyesi

Proxima, gökyüzünde Alpha Centauri AB ikilisinin 2,18 derece güneybatısında durur ve bu sistemin üçüncü üyesi kabul edilir (Alpha Centauri C). AB ikilisinin çevresindeki yörüngesini tamamlaması 547.000 yıl (+6.600/−4.000) sürer; şu anda ikiliden 12.950 astronomi birimi uzaktadır. Bu, Güneş–Neptün uzaklığının yüzlerce katı demektir; bağlı ama çok gevşek bir bağla bağlı bir üçlü sistemdir.

Sistemin yaşı yaklaşık 4,85 milyar yıldır — Güneş Sistemi'nden biraz yaşlı. Proxima gibi bir kırmızı cücenin ömrü ise trilyonlarca yıl olduğu için, bu yıldız bebeklik çağını henüz bitirmiş sayılır.

Huzursuz bir yıldız: parlamalar

Proxima sakin bir komşu değildir. Hem UV Ceti türü bir parlama yıldızı hem de BY Draconis türü bir değişen yıldız olarak sınıflandırılır. Yüzeyindeki manyetik etkinlik, dakikalar içinde parlaklığını büyük ölçüde artıran patlamalar üretir. 2016'da gözlenen bir süperparlama, yıldızın parlaklığını 68 kat artırdı.

Bu, yalnızca ilginç bir ayrıntı değil: Proxima'nın gezegenlerinin atmosfer tutup tutabileceği sorusunun merkezinde bu parlamalar vardır. Yıldız yavaş döner (dönme süresi 84,9 ± 0,6 gün), ama manyetik etkinliği yine de yüksektir.

Gezegen sistemi

Proxima'nın bilinen gezegenleri, radyal hız yöntemiyle (yıldızın tayfındaki küçük kaymalarla) saptandı:

Gezegen	En az kütle	Yörünge süresi	Durum
Proxima b	≥ 1,055 Dünya kütlesi	Yaklaşık 11,2 gün	Yaşanabilir kuşakta; 2016'da duyuruldu
Proxima d	≥ 0,260 Dünya kütlesi	Yaklaşık 5,1 gün	Yıldıza çok yakın, sıcak
Proxima c	7 ± 1 Dünya kütlesi	Yaklaşık 1.900 gün	Tartışmalı; varlığı kesinleşmedi

Bunlardan Proxima b, yıldızın yaşanabilir kuşağında yer aldığı için özel ilgi görür; ayrıntısı kendi sayfasındadır. Proxima c'nin varlığı ise hâlâ tartışılmaktadır — radyal hız verisindeki uzun dönemli sinyalin yıldızın kendi manyetik etkinliğinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı net değildir.

Neden bu kadar önemli

Proxima Centauri iki nedenle gökbilimin gözdesidir. Birincisi yakınlığı: yıldızlar arası bir araştırma aracı gönderme fikri tartışıldığında ilk akla gelen hedef burasıdır, çünkü 4,2 ışık yılı yine de erişilemez uzaklıkta olsa da bilinen en kısa mesafedir. İkincisi tipik oluşu: evrendeki yıldızların çoğunluğu kırmızı cücedir, dolayısıyla gezegenlerin yaşanabilirliği sorusu büyük ölçüde “kırmızı cüce çevresinde yaşam olabilir mi?” sorusuna indirgenir. Proxima, bu sorunun en yakın ve en iyi incelenebilen örneğidir.

Kısaca

• Proxima Centauri, Güneş dışında bize en yakın yıldızdır: 4,2465 ışık yılı.
• M5,5Ve tayf türünde bir kırmızı cücedir; kütlesi Güneş'in 0,1221 katı, yarıçapı 0,1542 katıdır.
• Görünür kadiri 10,43 – 11,11 arasında olduğu için çıplak gözle görülemez.
• 1915'te Robert Innes tarafından keşfedildi.
• Alpha Centauri AB ikilisinin çevresindeki yörüngesi 547.000 yıl sürer; ikiliden 12.950 astronomi birimi uzaktadır.
• Güçlü parlamalar yapar; 2016'daki bir süperparlama parlaklığını 68 kat artırdı.
• En az iki, tartışmalı olarak üç gezegeni var; Proxima b yaşanabilir kuşakta.

Kaynaklar: Wikipedia — Proxima Centauri, Wikipedia — Proxima Centauri b, Wikipedia — Red dwarf