EarthCARE gösterdi: Yağmur, okyanus üzerindeki doğal güneşlik bulutları parçalıyor
ESA'nın EarthCARE uydusuyla yapılan çalışma, deniz stratokümülüslerinin kapalı hücreden açık hücreye geçişinde yağmurun ana sürücü olduğuna işaret ediyor.

Okyanusların üzerinde uzanan geniş bulut örtüleri Dünya'yı serin tutan doğal birer güneşlik gibi çalışıyor. ESA'nın EarthCARE uydusunun verilerini kullanan yeni bir çalışma, bu örtülerin parçalanmasında yağmurun belirleyici rol oynadığını gösterdi. Çalışma 8 Ekim'de Atmospheric Chemistry and Physics dergisinde yayımlandı; ESA da bulguları 19 Kasım'da duyurdu.
Çalışmanın baş yazarı, ESA'nın Yer Sistemi Bilimi Merkezi'nde araştırma görevlisi olan Johanna Mayer. Makale, EarthCARE verilerinin bulutların nasıl evrildiğini ve dağıldığını anlamada işe yaradığını gösteriyor.
Deniz stratokümülüsleri neden önemli?
Okyanus yüzeyine yakın, geniş levhalar hâlinde uzanan alçak bulutlara deniz stratokümülüsü deniyor. ESA'ya göre bu bulutlar gelen güneş ışığının önemli bir kısmını uzaya geri yansıtarak gezegenin sıcaklığını düzenliyor. Bulut örtüsü parçalandığında koyu renkli okyanus yüzeyi daha çok açığa çıkıyor ve çok daha fazla güneş enerjisi soğuruluyor; bu da ısınma yönünde bir etki yaratıyor.
Konu, Dünya'nın eskisine göre daha az güneş ışığı yansıtmasıyla bağlantılı. ESA'nın aktardığına göre bu durum iklim sisteminde tutulan enerjiyi artırıyor ve iklim modellerinin öngördüğünden büyük bir enerji dengesizliğine katkı yapıyor. Son çalışmalar deniz stratokümülüslerinin azaldığını, bunun da yansıyan ışıktaki düşüşün nedenlerinden biri olduğunu gösteriyor. Bilim insanları ise bu azalmanın neden yaşandığını ve ısınan bir gezegende sürüp sürmeyeceğini, hatta hızlanıp hızlanmayacağını henüz tam bilmiyor.
Uzaydan bulutun içine bakmak
Bu bulutların iç yapısını uzaydan izlemek zordu. Okyanus yüzeyine çok yakın oluştukları için eski bulut radarlarıyla dikey kesitlerini çıkarmak güçtü. ESA'ya göre EarthCARE'ın aletleri ise bulutların dikey yapısını inceleyebiliyor; bulut damlacıkları, yağış, damlacıkların düşme hızı ve damlacık oluşumunda rol oynayan aerosoller gibi önceki uydu görevlerinin aynı şekilde gözleyemediği özellikler hakkında ayrıntılı bilgi veriyor.
Çalışmada iki farklı bakış birleştirildi. Ekvatorun üzerinde Dünya'yla aynı hızda dönen bir yer sabit uydunun görüntüleri bulutların zaman içindeki değişimini izlemeyi sağladı; EarthCARE ise bulutların iç yapısının ve yağış özelliklerinin ayrıntılı anlık görüntülerini verdi. Makalenin özetine göre analiz, Ağustos 2024 ile Kasım 2025 arasında dört subtropikal bölgeyi, yani Güneydoğu Pasifik, Kuzeydoğu Pasifik, Güneydoğu Atlantik ve Kuzeydoğu Atlantik'i kapsıyor.
Kapalı hücreden açık hücreye
Parçalanma, bulutların tümüyle yok olması anlamına gelmiyor. Sürekli ve yüksek oranda yansıtıcı bir bulut örtüsü, "kapalı hücre" düzeninden daha dağınık bir "açık hücre" düzenine geçebiliyor. Bu durumda koyu okyanus yüzeyinin büyük bölümü açığa çıkıyor ve daha çok güneş ışığı yansımak yerine soğuruluyor. Makalenin özetine göre açık hücrelerde yağış kapalı hücrelere göre daha şiddetli ve sık, damlacık sayısı ise belirgin biçimde daha düşük.
Mayer'in ESA'ya anlattığına göre gözlemler yağmuru, kapalı hücreden açık hücreye geçişin ana sürücüsü olarak işaret ediyor ve kuramın öngördüğü kendini besleyen bir döngüye ek kanıt sunuyor. Yağmur başlayınca düşen damlalar havadaki aerosol parçacıklarını temizliyor. Bu parçacıklar normalde bulut damlacıklarının oluştuğu yüzeyleri sağlıyor; parçacık azalınca kalan damlacıklar büyüyor, yağış daha olası hâle geliyor ve süreç kendini güçlendiriyor. Sonunda bu geri besleme, kesintisiz bulut örtüsünü ayakta tutan hava dolaşımını bozuyor ve örtü açık hücrelere ayrılıyor.
Makale zamanlama konusunda da somut bir sonuç veriyor: kapalı hücrelerde sıvı su miktarı ve yağış, geçişten 25 saat öncesine kadar artıyor; ardından damlacık sayısı azalıyor ve damlacık boyutu büyüyor. Çalışma ayrıca yağışın buharlaşmasıyla oluşan soğuk hava havuzlarının komşu havuzlarla etkileşip açık hücre desenini üretmesini öngören hipotezle de uyumlu.
Ne anlama geliyor, sırada ne var?
Bulgular, tek tek bulutların içindeki küçük ölçekli süreçleri iklimi etkileyen büyük ölçekli değişimlere bağlıyor. Yağmurun parçalanmanın ana nedeni olması, stratokümüslerin neden azaldığını açıklama yolunda önemli bir adım; ancak bu, azalmanın tümünün cevaplandığı anlamına gelmiyor ve bulgu tek bir görevin sınırlı döneminden çıkan verilere dayanıyor.
Max Planck Meteoroloji Enstitüsü Müdürü Bjorn Stevens, Mayer'in geliştirdiği tekniklerin büyüyen EarthCARE ölçüm arşivine uygulanmasıyla Dünya'nın enerji bütçesini ve dolayısıyla küresel ısınmanın hızını etkileyen süreçlerin daha iyi anlaşılmasını umduklarını belirtiyor. Gelecek yıllarda biriken gözlemler, bu çalışmanın bulgularını farklı bölge ve mevsimlerde sınama fırsatı verecek.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















