Wow! sinyali

Wow! sinyali, 15 Ağustos 1977'de Ohio Eyalet Üniversitesi'nin "Big Ear" radyo teleskobunun yakaladığı güçlü ve dar bantlı bir radyo sinyalidir. Yay (Sagittarius) takımyıldızı yönünden geldi, 72 saniye boyunca kaydedildi ve bir daha hiç yakalanamadı. Kaynağı bugün de kesin olarak açıklanabilmiş değildir.

Nasıl oluşur?

Big Ear yalnızca yükseklik ayarıyla yönlendirilebilen bir teleskoptu; gökyüzünü taramak için Dünya'nın dönüşüne güveniyordu. Bu yüzden gökteki herhangi bir noktayı yaklaşık 72 saniye görebiliyordu. Sabit bir kozmik kaynak, ilk 36 saniyede yavaşça güçlenip ortada en yüksek değere ulaşmalı, sonra aynı biçimde zayıflamalıydı. Wow! sinyali tam olarak bu deseni gösterdi; yani gökyüzünde sabit duran bir kaynaktan geliyormuş gibi davrandı.

Sinyalin frekansı, hidrojenin doğal olarak yaydığı 1420 megahertzlik çizginin çok yakınındaydı. 1959'da Cocconi ve Morrison, olası bir uygarlığın tam da bu frekansı seçebileceğini öne sürmüştü. Bant genişliği 10 kilohertzden azdı ve teleskobun elli kanalından yalnızca birinde görüldü. Bu dar banda sıkışmışlık, doğal kaynaklardan çok vericilere benzediği için dikkat çekti.

Örnekler

Bilgisayar çıktısındaki "6EQUJ5" dizisi gizli bir mesaj değildir; sinyalin her 10 saniyedeki gücünü gösteren bir ölçektir. Rakamlar 1'den 9'a kadar, harfler 10 ve üzerini temsil eder. En yüksek değer olan "U", sinyalin arka plan gürültüsünün yaklaşık 30 standart sapma üzerinde olduğunu gösterir.

Teleskobun iki besleme bağlantısı vardı ve sinyal yalnızca birinde göründü; hangisi olduğu belirlenemediği için gökteki konum iki olası noktadan biridir. Sinyalin tekrarını yakalamak için defalarca arama yapıldı: Jerry Ehman sonraki aylarda Big Ear ile, Robert Gray 1987 ve 1989'da ve 1995-1996'da çok daha duyarlı Very Large Array ile, 1999'da da Tasmanya'daki 26 metrelik teleskopla denedi. Mayıs 2022'de Breakthrough Listen, Green Bank Teleskobu ile Allen Teleskop Dizisi'ni birlikte kullanarak bölgeyi taradı. Hiçbir aramada sinyal yeniden görülmedi.

Frekansın kesin değeri de ilginç bir hikâye taşır. Gözlemevi müdürü John Kraus 1994'te 1420,3556 megahertz değerini verdi; Ehman ise 1998'de 1420,4556 megahertz hesapladı. Fark, satın alma biriminin alıcıdaki bir osilatörü siparişte 0,1 megahertz yüksek yazmasından kaynaklanıyordu; yazılım bu hatayı düzeltecek biçimde yazılmıştı. Gökteki bölge Yay takımyıldızında, M55 küresel kümesinin kuzeybatısındadır. 2022'deki bir çalışma bu bölgede Güneş'e benzeyen üç olası yıldız belirledi; en iyi tanınanı yaklaşık 1.800 ışık yılı uzaklıktadır.

Tarihçe

Sinyali, projede gönüllü çalışan astronom Jerry R. Ehman birkaç gün sonra çıktıları elle incelerken fark etti. Değerlerin yanına daire çizip kenara "Wow!" yazdı; sinyalin adı buradan gelir. Ehman 1994'te sinyalin uzay çöpünden yansıyan Dünya kaynaklı bir yayın olabileceğini düşündü, ama böyle bir yansıtıcının gerçekçi olmayan özellikler gerektirdiği anlaşılınca bu şüphesinden kısmen vazgeçti. Yine de yarım verilerden büyük sonuçlar çıkarmaya karşı uyardı.

2017'de iki kuyruklu yıldızın hidrojen bulutunun sinyali üretmiş olabileceği öne sürüldü; ancak bu kuyruklu yıldızlar o anda teleskobun bakış alanında olmadığı ve bu frekansta güçlü yayın yapmadığı için fikir gökbilimcilerce reddedildi. Ağustos 2024'te Arecibo verilerine dayanan bir ön çalışma, yıldız ışınımıyla uyarılan soğuk bir hidrojen bulutunun aniden parlamasının sinyali açıklayabileceğini önerdi.

Wow! sinyalinin dersi, SETI'nin temel ilkesidir: tek bir gözlem, ne kadar çarpıcı olursa olsun, tekrarlanmadan kanıt sayılmaz. SETI Enstitüsü de sinyali doğrulanamadığı için dünya dışı kökenli kabul etmez.

İlgili terimler

• SETI
• Radyo teleskop
• Hidrojen çizgisi
• Teknoimza
• Fermi paradoksu