21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Alacakaranlık

Alacakaranlık, Güneş ufkun altındayken üst atmosferde saçılan ışığın gökyüzünü aydınlattığı geçiş evresidir; Güneş'in ufkun altındaki derecesine göre sivil, deniz ve astronomik diye ayrılır.

İngilizce karşılığı
Twilight
İlgili alan
Gözlem

Alacakaranlık (İngilizce twilight), Güneş ufkun altındayken üst atmosferden saçılan güneş ışığının (dağınık gökyüzü ışınımı) alt atmosferi ve yeryüzünü aydınlatmasıdır. Akşam gün batımından sonra, sabah gün doğumundan önce yaşanır. Türkçede aynı olay "alaca karanlık" diye de anılır; Türkçe kaynaklarda bu bağlamda "şafak" ve "tan" terimleri de kullanılır. Gökbilimde alacakaranlık, Güneş'in geometrik merkezinin ufka göre yüksekliğiyle (alçalma açısıyla) üç evreye bölünür.

Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan görülen alacakaranlık: gün ışığının gece tarafına doğru yumuşakça sönmesi (2 Mart 2015)
NASA/Johnson Uzay Merkezi (ISS042-E-295982), ABD kamu malı, Wikimedia Commons

Üç evre

EvreGüneş ufkun altındaTürkçe terim
Sivil alacakaranlık0°–6°günlük tan
Deniz alacakaranlığı6°–12°deniz tanı
Astronomik alacakaranlık12°–18°gökbilim tanı

Güneş 18°'ye ulaşınca gökyüzü aydınlığı neredeyse sıfır olur ve akşam alacakaranlığı geceye dönüşür; sabah ise tersi olur. Ölçüt, Güneş diskinin üst kenarı değil, geometrik merkezinin ufka göre yüksekliğidir. Tablodaki Türkçe terimler, Türkçe kaynaklarda kullanılan evre adlarıdır.

  • Sivil: doğal ışık, kentlerde yapay ışığa gerek bırakmayacak kadardır. Ufuk net seçilir; en parlak yıldızlar ve gezegenler görünebilir.
  • Deniz: denizciler ufku net göremedikleri için ufka göre seyir yapamaz. Yer nesnelerinin genel hatları seçilir ama ayrıntılı dış mekân işi yapılamaz. İyi bilinen yıldızlara güvenilir nişan, ufuk seçilebilen evrede alınabilir.
  • Astronomik: gökyüzü, yıldız gibi nokta kaynakların gözlemine yetecek kadar karanlıktır; istisnalar yoğun ışık kirliliği, ay ışığı ve kutup ışıklarıdır. Nebula ve galaksi gibi sönük yayılmış cisimlerle ilgili bazı kritik gözlemler astronomik alacakaranlık sınırının ötesini, yani daha derin karanlığı gerektirebilir. Kuramsal olarak yaklaşık 6. kadir yıldızlar astronomik akşam alacakaranlığının sonunda görünür olur, astronomik şafakta kaybolur.

Neden oluşur?

Güneş ufkun altına indiğinde doğrudan ışık gözümüzden kesilir, ama atmosferin yüksek katmanları hâlâ Güneş'i "görür". Bu katmanlardan saçılan ışık aşağıya iner ve gökyüzünü aydınlatır. Güneş alçaldıkça saçılan ışık azalır; Güneş 18° altına inince gökyüzü aydınlığı neredeyse sıfıra yaklaşır.

Uluslararası Uzay İstasyonu'ndan çekilmiş mezosferik bulutlar; bu bulutlar genellikle alacakaranlıkta görülür (16 Haziran 2010)
NASA (ISS024-E-006136)

Yüksek enlemler ve beyaz geceler

Yaz gündönümü yakınında yaklaşık 48°34' kuzey ya da güney enleminden daha yüksek enlemlerde Güneş 18°'den fazla alçalmaz. Alacakaranlık bu yerlerde gün batımından gün doğumuna kadar sürebilir ve gece yarısında bile tam karanlık oluşmaz. Sivil alacakaranlığın bütün gece sürmesine "beyaz gece" de denir; kaynaklarda bu durum yaklaşık 60°34' ile 65°44' enlemleri için verilir. Deniz alacakaranlığının bütün gece sürdüğü bant yaklaşık 54°34' ile 60°34' arasındadır. Yani enlem yükseldikçe önce astronomik karanlık kaybolur, sonra deniz, en sonunda sivil alacakaranlık gece boyunca kesintisiz sürer. Yaz gündönümü kuzey yarımkürede 21 Haziran, güney yarımkürede 21 Aralık'tır. Bu yüzden astronomların "karanlık gökyüzü" aradıkları geceler, yaz aylarında yüksek enlemlerde hiç gelmeyebilir.

Gözlemciye ne anlatır?

Gözlem planlayan biri için asıl önemli olan alacakaranlığın evresidir. Parlak gezegenler sivil alacakaranlıkta, nokta kaynak sayılan yıldızlar astronomik alacakaranlığın ardından, sönük yayılmış cisimler (bulutsular, galaksiler) ise daha derin karanlıkta izlenir. Venüs'ün "sabah yıldızı" ya da "akşam yıldızı" diye anılması da, sivil alacakaranlıkta görülebilmesinden gelir. Karanlık bir gökyüzünün ölçülmesi için Bortle ölçeği maddesine bakılabilir.

Sık karıştırılanlar

  • Alacakaranlık gece değildir: Güneş ufkun altındayken bile ışık saçılarak gelir; gece, Güneş 18°'nin altına inince başlar.
  • Gün batımı ile alacakaranlık aynı şey değildir: gün batımı Güneş'in ufka inmesi anıdır; alacakaranlık ondan sonraki evrelerdir.
  • Astronomik karanlık her yerde oluşmaz: Güneş 18°'nin altına inmeyen enlemlerde tam karanlık yaz boyunca oluşmaz.

İlgili terimlerTümü →

Açısal çözünürlükAngular resolutionAçısal çözünürlük, bir teleskobun ya da gözün birbirine çok yakın iki nesneyi ayrı ayrı görebilme yeteneğidir; kırınım sınırında dalga boyuyla ve açıklık çapıyla belirlenir.Atmosferik pencereAtmospheric windowAtmosferik pencere, Dünya atmosferinin soğurmadan geçirdiği elektromanyetik tayf bölgesidir; yer teleskoplarının hangi ışığı görebileceğini bu pencereler belirler.Uzaktan algılamaRemote sensingUzaktan algılama, bir nesneye ya da alana dokunmadan, çoğunlukla uydu ve uçaklardan yaptığı ışınım ölçümleriyle onun hakkında bilgi edinme yöntemidir.Messier kataloğuMessier catalogueMessier kataloğu, Charles Messier'nin kuyruklu yıldızlarla karıştırılan puslu cisimleri kaydettiği, bugün 110 bulutsu, küme ve galaksiden oluşan ünlü listedir.Yer ışığıEarthshineYer ışığı, Güneş ışığının Dünya'dan yansıyıp Ay'ın karanlık kalan bölümünü loşça aydınlatmasıdır; en iyi hilal evresinde, kül rengi bir parıltı olarak görülür.Bortle ölçeğiBortle scaleBortle ölçeği, bir gözlem yerinin gece gökyüzünün karanlığını 1 (en karanlık) ile 9 (şehir içi) arasında dokuz basamakta anlatan ve 2001'de yayımlanan sınıflandırmadır.Morötesi astronomiUltraviolet astronomyMorötesi astronomi, gökyüzünü gözle göremediğimiz ve atmosferin büyük ölçüde soğurduğu morötesi ışıkta inceler; sıcak genç yıldızları, beyaz cüceleri ve yıldız oluşumunu ortaya çıkarır.Librasyon (Ay'ın salınımı)LibrationLibrasyon, Ay'ın bize hep aynı yüzünü gösterse de ay boyunca hafifçe sallanıyormuş gibi görünmesidir; bu sayede Dünya'dan Ay yüzeyinin yarısı değil yaklaşık yüzde 59'u görülebilir.

Bu konudaki haberler

  1. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı21 Kasım 2026, 19:37
  2. Çin'in Origin programı başladı: dört Pathfinder-1 uydusu 600 kilometre yörüngedeÇin'in Origin programı başladı: dört Pathfinder-1 uydusu 600 kilometre yörüngede18 Kasım 2026, 07:08
  3. Curiosity, 'Nazca' sondajına hazırlanıyor: disk ve iğne biçimli kristaller mercek altındaCuriosity, 'Nazca' sondajına hazırlanıyor: disk ve iğne biçimli kristaller mercek altında30 Ekim 2026, 16:29
  4. Geceyi uzaydan aydınlatmak: Reflect Orbital'ın ilk dev aynası FCC onayını aldıGeceyi uzaydan aydınlatmak: Reflect Orbital'ın ilk dev aynası FCC onayını aldı6 Ekim 2026, 19:09
  5. Etna'nın dumanları arasında doğan Hasat Ayı ve Venüs KuşağıEtna'nın dumanları arasında doğan Hasat Ayı ve Venüs Kuşağı1 Ekim 2026, 14:00
  6. Hanle'nin karanlık göğünde zodyak ışığı ve Mars'tan gelen tozHanle'nin karanlık göğünde zodyak ışığı ve Mars'tan gelen toz19 Eylül 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KimdirTümü →

  1. Christophe GalfardChristophe GalfardFransa
  2. Erika Böhm-VitenseErika Böhm-VitenseAlmanya
  3. Peter WardPeter WardABD
  4. Elias LönnrotElias LönnrotFinlandiya
  5. Pierre ChristinPierre ChristinFransa

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi1 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı1 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı7 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar