23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Fırlatma penceresi

Bir uzay aracının hedefine ulaşabilmesi için fırlatmanın yapılması gereken zaman aralığı. Gezegenlerin ve Dünya'nın konumuna bağlıdır.

İngilizce karşılığı
Launch window
İlgili alan
Uzay görevleri

Fırlatma penceresi, bir uzay aracının amaçlanan yörüngeye ya da hedefe ulaşabilmesi için fırlatmanın yapılabileceği zaman aralığıdır. Pencere dışında fırlatılan bir roket ya hiç ulaşamaz ya da çok daha fazla yakıt harcamak zorunda kalır.

Nasıl işler?

Pencere iki ayrı nedenle ortaya çıkar. Birincisi yörünge geometrisidir. Dünya kendi ekseni etrafında döner; fırlatma yeri, hedef yörüngenin düzlemi içinden yalnızca belli zamanlarda geçer. Uluslararası Uzay İstasyonu'na gidecek bir araç, istasyonun yörünge düzlemi fırlatma yerinin üzerinden geçtiği anda kalkmalıdır. Bu da günde yaklaşık bir kez, çoğu zaman birkaç dakikalık bir aralıkla olur. Böyle dar pencerelere "anlık pencere" denir.

İkincisi, gezegenler arası görevlerde, gezegenlerin birbirine göre konumudur. Dünya ve Mars farklı hızlarla Güneş çevresinde döner; aralarındaki göreceli konum yaklaşık 26 ayda (2,14 yıl) bir tekrarlanır. En az enerjiyle gitmenin yolu, Hohmann transferi gibi bir yörüngedir; ancak bunun işlemesi için Mars'ın, aracın vardığı anda yörüngenin ucunda bulunması gerekir. Bu koşul her 26 ayda bir birkaç haftalık bir pencerede sağlanır. Venüs için bu süre yaklaşık 19 ay, Jüpiter için yaklaşık 13 aydır.

Başka kısıtlar da vardır: hava durumu, güneş ışığı (araç yörüngede güç alabilmeli), Ay'ın konumu, menzil güvenliği ve fırlatma yeri üzerinden geçen kalabalık yörüngeler.

Örnekler

  • Apollo 11, 16 Temmuz 1969'da Ay'a gitmek için Ay'ın konumuna ve ışık koşullarına uygun bir pencerede kalktı.
  • Mars'a giden Perseverance, 30 Temmuz 2020'de Mars penceresinde fırlatıldı. Aynı pencerede Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hope aracı (20 Temmuz) ve Çin'in Tianwen-1 aracı (23 Temmuz) da yola çıktı.
  • Uzak gezegenlere giden Juno (Ağustos 2011) Dünya'nın, Europa Clipper (Ekim 2024) ise Mars'ın ve Dünya'nın yakınından geçerek hız kazanacak biçimde planlandı; bu yüzden pencereleri bu geçişlerin zamanlamasına da bağlıdır.
  • Ay görevlerinde de her ay yinelenen pencereler vardır.

Neden önemli?

Pencerenin kaçırılması, Mars görevlerinde yaklaşık iki yıl beklemek anlamına gelebilir. Bu yüzden son dakikadaki bir teknik sorun, görevin tamamını erteleyebilir. Fırlatma ekipleri, pencereyi kapsayan bir "fırlatma süresi" boyunca birçok kez geri sayımı yeniden deneyecek biçimde planlama yapar.

Pencere genişliği, aracın fazladan yakıtı olup olmamasıyla da ilişkilidir. Daha fazla delta-v ayırabilen görevlerin pencereleri daha geniş olur.

Pencere nasıl hesaplanır?

Pencereyi bulmak için önce hedefin yörüngesi ve görev süresi belirlenir, sonra hangi anlarda gereken yörünge düzlemine ulaşılacağı hesaplanır. Gezegenler arası görevlerde, yaklaşık bir yıllık verilerle, "porkchop grafiği" denen çizimler hazırlanır. Bu grafikler, fırlatma tarihi ve varış tarihine göre gereken enerjiyi gösterir ve en verimli bölge görsel olarak seçilebilir. Fırlatma günü ise pencere içindeki en iyi ana göre belirlenir; bulut, rüzgâr ve yıldırım gibi hava kuralları da gözetilir. Pencerenin bir günü kaçırıldığında, çoğu zaman yeni gün için pencere birkaç dakika kayar. Bu hesaplar fırlatma sırasında da sürer: son dakikaya kadar rüzgâr ölçümleri güncellenir ve gerekirse pencere içinde birkaç saniyelik kaydırmalar yapılır; bu ayarlamalar roketin yörüngeye hatasız yerleşmesini sağlar.

İlgili terimler

  • Hohmann transferi
  • Yörünge eğimi
  • Delta-v
  • Sinodik dönem
  • Kütle çekim yardımı

İlgili terimlerTümü →

G kuvvetiG-forceG kuvveti, bir cismin ivmesini standart yerçekimine (9,80665 m/s²) oranlayarak anlatan ölçüdür; astronotların ve pilotların fırlatma ile dönüşte hissettiği yükü tanımlar.Uzay kapsülüSpace capsuleUzay kapsülü, astronotları ya da yükü uzaya taşıyıp ısı kalkanı ve paraşütlerle Dünya'ya geri getiren, kanatsız ve küt gövdeli uzay aracıdır.MikrometeoroitMicrometeoroidMikrometeoroit, uzayda yörüngedeki araçlara ortalama saniyede yaklaşık 10 kilometre göreli hızla çarpan, genellikle bir gramdan hafif toz büyüklüğünde bir parçacıktır.Soluk Mavi NoktaPale Blue DotVoyager 1'in 14 Şubat 1990'da yaklaşık 6 milyar kilometreden çektiği fotoğraf, Dünya'yı bir pikselden küçük, soluk mavi bir ışık lekesi olarak gösterir.İniş aracı (lander)Landerİniş aracı, bir gezegene, uyduya ya da kuyruklu yıldıza yumuşak biçimde konup yüzeyde çalışmayı sürdüren uzay aracıdır; Viking'den Vikram'a pek çok görev bu yolla yüzeye ulaştı.Atmosferik frenlemeAerobrakingUzay araçları yakıt harcamadan yörüngelerini küçültmek için gezegen atmosferinin üst katmanlarından yüzlerce kez geçer; Magellan'dan MRO ve TGO'ya kadar pek çok görev bu yöntemi kullandı.Uzay ajansıSpace agencyBir devletin ya da devletler topluluğunun uzay araştırmaları, uydu işletimi ve uzay keşfi gibi faaliyetlerini yürütmek için kurduğu kurum. NASA, ESA, Roskosmos ve TUA örnektir.Uzay turizmiSpace tourismİnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.

Bu konudaki haberler

  1. Ariane 6 en güçlü haliyle 36 Amazon Leo uydusu taşıyacak: VA271 en erken 23 Kasım'daAriane 6 en güçlü haliyle 36 Amazon Leo uydusu taşıyacak: VA271 en erken 23 Kasım'da16 Kasım 2026, 13:37
  2. Vulcan'ın dönüş fırlatması 15 Kasım'a kaydı: 40 Amazon Leo uydusu bugün 20.11'deVulcan'ın dönüş fırlatması 15 Kasım'a kaydı: 40 Amazon Leo uydusu bugün 20.11'de15 Kasım 2026, 01:03
  3. Isar'ın Spectrum roketi üçüncü uçuşa hazırlanıyor: fırlatma penceresi 26 Kasım'da açılıyorIsar'ın Spectrum roketi üçüncü uçuşa hazırlanıyor: fırlatma penceresi 26 Kasım'da açılıyor12 Kasım 2026, 01:06
  4. Haftanın fırlatmaları: Vandenberg'den USSF-432, Yeni Zelanda'dan Japon radar uydusuHaftanın fırlatmaları: Vandenberg'den USSF-432, Yeni Zelanda'dan Japon radar uydusu1 Kasım 2026, 01:07
  5. 2027 Yıllık Programı: Ay aracı fırlatılacak, uzay havası merkezi için ilk adım atılacak2027 Yıllık Programı: Ay aracı fırlatılacak, uzay havası merkezi için ilk adım atılacak28 Ekim 2026, 19:42
  6. Bandwagon-5 fırlatmaya hazır: Fergani'nin FRG-100D4 uydusu 32 yükle birlikte uzaya gidiyorBandwagon-5 fırlatmaya hazır: Fergani'nin FRG-100D4 uydusu 32 yükle birlikte uzaya gidiyor17 Ekim 2026, 19:34

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar