21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

G kuvveti

G kuvveti, bir cismin ivmesini standart yerçekimine (9,80665 m/s²) oranlayarak anlatan ölçüdür; astronotların ve pilotların fırlatma ile dönüşte hissettiği yükü tanımlar.

İngilizce karşılığı
G-force
İlgili alan
Uzay görevleri

G kuvveti (İngilizce g-force), kütle başına düşen kuvvetin standart yerçekimi cinsinden ifadesidir; simgesi g'dir. Standart yerçekimi tam olarak 9,80665 m/s²'dir; yani 1 g, kilogram başına 9,80665 newton demektir. Bu birim konuma göre değişmez: Ay yüzeyindeki yerçekimi ivmesi Dünya'dakinin yaklaşık altıda biridir, ama 1 g hâlâ 9,80665 m/s²'dir. Adına bakıp yanılmamak gerekir: g kuvveti teknik olarak bir kuvvet değil, bir ivme ölçüsüdür. 1 g, saniyede yaklaşık 35 km/sa'lik hız değişimine karşılık gelir.

Apollo 8 ana mürettebatı (soldan sağa William Anders, James Lovell, Frank Borman), Johnson Uzay Merkezi'ndeki santrifüj kabininde, 1 Kasım 1968
NASA

Ağırlıksızlık "sıfır g"dir

Yalnızca yerçekiminin etkidiği, serbest düşüşteki bir cisim g kuvveti hissetmez. Bu duruma ağırlıksızlık ya da günlük dille "sıfır g" denir; yörüngedeki bir uzay aracı bu duruma iyi bir yaklaşıklıkla uyar. Bu, orada yerçekiminin "olmadığı" anlamına gelmez; aracın ve içindekilerin birlikte düştüğü anlamına gelir. Ayrıntısı mikro yerçekimi maddesindedir. Bütün g'ler, ivme verilen herhangi bir durumda hissedilir: fırlatmada, atmosfere girişte, savaş uçağı manevrasında ya da bir roketli kızakta.

Eksen önemlidir

Vücudun g'ye dayanıklılığı, yükün hangi yönden geldiğine bağlıdır.

  • Dikey eksen (omurga boyunca): pozitif g kanı ayaklara iter. Giderek artan yükte sırasıyla gözde renk kaybı (grey-out), tünel görüşü, görme kaybı (blackout) ve g kaynaklı bilinç kaybı (G-LOC) görülür. Negatif g kanı başa iter ve tolerans çok düşüktür; tipik sınır −2 ile −3 g arasıdır ve bu duruma "kırmızı görme" (red out) denir.
  • Yatay eksen (omurgaya dik): beden bu eksendeki g'ye daha dayanıklıdır. Sırtüstü yatan kişide ileri ivme "gözler içeri" (eyeballs in), yüzüstü yatan kişide geri ivme "gözler dışarı" (eyeballs out) diye anılır.

İnsan ne kadar taşır?

Tolerans yükün büyüklüğüne, süresine, yönüne, uygulandığı yere ve vücut duruşuna bağlıdır. Tipik bir kişi bilincini kaybetmeden yaklaşık 5 g taşır; g giysisi ve kas germe manevrasıyla modern savaş pilotları sürekli yaklaşık 9 g taşıyabilir. Yatay eksende erken deneylerde eğitimsiz kişiler 10 saniyeden kısa sürede 20 g'ye, 1 dakikada 10 g'ye, 10 dakikada 6 g'ye dayandı (NASA Technical Note D-337).

Astronot Scott Carpenter, 1959'da Mercury programı için merkezkaç (santrifüj) eğitim düzeneğinde
NASA

Bu sınırı en çarpıcı biçimde John Stapp (1910–1999) zorladı. ABD Hava Kuvvetleri subayı, uçuş hekimi ve biyofizikçi olan Stapp, roketli kızak deneylerini 1947'de başlattı; ilk insanlı koşu aynı yılın Aralık ayındaydı. 8 Haziran 1951'e kadar 74 insanlı koşu yapıldı; Stapp bu koşularda bileğini ve kaburgalarını kırdı, retina kanaması yaşadı ve bir koşuda 38 g'ye dayandı. 10 Aralık 1954'te New Mexico'daki Holloman Hava Kuvvetleri Üssü'ndeki 29. ve son koşusunda, 632 mil/sa (yaklaşık 1.017 km/sa) hızdaki kızağın yaklaşık bir saniye içinde durması sırasında en az 46,2 g'ye dayandığını gösterdi; bu, insanın gönüllü olarak maruz kaldığı bilinen en yüksek ivme olarak anılır. Bulguları sonucunda savaş uçağı koltukları için ivme gereksinimi 32 g'ye çıkarıldı.

Uzay uçuşunda g değerleri

  • Space Shuttle: fırlatma ve dönüşte azami yaklaşık 3 g.
  • Saturn V: fırlatmadan hemen sonra yaklaşık 1,14 g.
  • Apollo 16: Ay görevinden dönüşte yaklaşık 7,19 g.
  • Fırlatma koltuğu etkinleşmesi: 15–25 g.

Astronotların uzay uçuşuna hazırlığında santrifüj eğitimi de yer alır; yukarıdaki iki fotoğraf, farklı dönemlerde santrifüj kabinine oturan astronotları gösterir.

Sık karıştırılanlar

  • g ile gram ve G: küçük g simgesi standart yerçekimini, "gram" için de g kullanılır; büyük G ise evrensel çekim sabitidir.
  • "Sıfır g" yerçekimi yok demek değildir: serbest düşüşte g kuvveti hissedilmez.
  • Stapp'ın 46,2 g'si ile 214 g: Stapp'ınki gönüllü bir deneydeki tepe değerdir. Hayatta kalan insanda kaydedilen en yüksek g ise, 2003 IndyCar Texas kazasında Kenny Bräck için kaydedilen 214 g'dir; bu bir deney değil kazadır.
  • g bir birimdir, bir yer değildir: Ay yüzeyindeki g kuvveti Dünya'dakinin yaklaşık altıda biridir; birim ise her yerde aynı ivmeyi (9,80665 m/s²) anlatır.

İlgili terimlerTümü →

Uzay kapsülüSpace capsuleUzay kapsülü, astronotları ya da yükü uzaya taşıyıp ısı kalkanı ve paraşütlerle Dünya'ya geri getiren, kanatsız ve küt gövdeli uzay aracıdır.MikrometeoroitMicrometeoroidMikrometeoroit, uzayda yörüngedeki araçlara ortalama saniyede yaklaşık 10 kilometre göreli hızla çarpan, genellikle bir gramdan hafif toz büyüklüğünde bir parçacıktır.Soluk Mavi NoktaPale Blue DotVoyager 1'in 14 Şubat 1990'da yaklaşık 6 milyar kilometreden çektiği fotoğraf, Dünya'yı bir pikselden küçük, soluk mavi bir ışık lekesi olarak gösterir.İniş aracı (lander)Landerİniş aracı, bir gezegene, uyduya ya da kuyruklu yıldıza yumuşak biçimde konup yüzeyde çalışmayı sürdüren uzay aracıdır; Viking'den Vikram'a pek çok görev bu yolla yüzeye ulaştı.Atmosferik frenlemeAerobrakingUzay araçları yakıt harcamadan yörüngelerini küçültmek için gezegen atmosferinin üst katmanlarından yüzlerce kez geçer; Magellan'dan MRO ve TGO'ya kadar pek çok görev bu yöntemi kullandı.Uzay ajansıSpace agencyBir devletin ya da devletler topluluğunun uzay araştırmaları, uydu işletimi ve uzay keşfi gibi faaliyetlerini yürütmek için kurduğu kurum. NASA, ESA, Roskosmos ve TUA örnektir.Uzay turizmiSpace tourismİnsanların eğlence, deneyim ya da merak için para ödeyerek uzaya yolculuk etmesi. 2001'de Dennis Tito'nun Uluslararası Uzay İstasyonu yolculuğuyla başladı; alt yörünge ve yörünge türleri vardır.Uzay istasyonuSpace stationYörüngede kalan ve insanları uzun süre barındıran yapay uydu. İlki 1971'deki Salyut 1'dir; bugün Uluslararası Uzay İstasyonu ve Çin'in Tiangong istasyonu çalışır.

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

KimdirTümü →

  1. Christophe GalfardChristophe GalfardFransa
  2. Erika Böhm-VitenseErika Böhm-VitenseAlmanya
  3. Peter WardPeter WardABD
  4. Elias LönnrotElias LönnrotFinlandiya
  5. Pierre ChristinPierre ChristinFransa

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar